«Qazaqstanda qandaı gazetter boldy?» maqalasy 1925 jyly «Eńbekshi qazaq» gazetiniń №324 sanyna shyqqan.
I «Qazaq» (Orynborda)
1917 jylǵa sheıin ult jyryn jyrlady. 17-shi jyly bolshevıkke qarsy turdy. Basqarýshylary – alashshyldar. Alash tilegi – keńes tilegine qaıshy tilek. «Qazaq» gazetiniń baspasóz kúninen sybaǵa alýǵa haqy joq (1912-1918 jyldarda).
II «Saryarqa» (Semeıde)
100% taza alashtyń gazeti. Keńes úkimetine qarsy sóz taratyp, qazaqtyń qalyń buqarasynyń kózin boıady. Kolchakqa namaz oqydy. Jazýshylary: Ǵabbasov, Bókeıhanov, Turǵanbaev, Áýezov, taǵy basqalar. Bul gazet admıral Kolchak gazeti (1917-1919 jyldarda).
III «Jas azamat» (Qyzyljarda)
Bas jazýshylary: Maǵjan, Kemeńgerov, taǵy birnesheýi. Bu da Kolchaktyń, oǵan tilektes alashtyń gazeti (1917-1918 jyldarda).
IV «Birlik týy» (Tashkende)
Basqarýshysy – Mustafa Shoqaev. Qazir shet memleketterde qashyp júr. 18 jyly Jetisý, Syrdarııa elderiniń ústinde uly soǵys bolǵany besiktegi balaǵa málim. «Birlik týy» sol qandy soǵysta aqtardyń sýsyny bolyp júrdi (1917-1918 jyldarda).
V «Tirshilik» (Aqmola úıezinde)
Aqmola úıezinde bolshevıkter atynan shyqty. О́miri az bolyp, basqarýshylaryn Kolchak tutqynǵa alyp, Ombyǵa aıdap áketip, gazetti jaýyp tastady. Gazettiń aıaq alysy kommýnısshildik edi (1917-1918 jyly).
Oktıabr tóńkerisinen keıin keńeske qarsy gazetterdiń bári de óldi. Osy kúngi shyǵatyn gazetter tómendegiler:
«Eńbekshi qazaq» (Orynborda)Qazaqstan ortalyq komıteti men aımaqtyq partııa komıtetiniń atynan shyǵady.
«Aq jol»Túrkistannan qosylǵan eki oblystyń revkomynyń, partııa komıtetiniń atynan shyǵady.
«Qazaq tili»Semeı gýbkom, gýbatkom atynan.
«Bostandyq týy»Aqmola gýbkom, gýbatkom atynan.
«Kedeı týy»Bókeı gýbkom, gýbatkom atynan.
«Qyzyl tý»Oraldan.
«Jumysker tili»Gýrev jumyskerleri atynan.
«Aýyl Qostanaı»Gýbkom, gýbatkom atynan.
«Erkin qaraqalpaq»Qaraqalpaq avtonomııaly oblys atqarý komıtetiniń, partııa komıtetiniń atynan.
«Kedeı»Aqtóbede.
«Jas qaırat»Aımaqtyq jastar komıtetiniń atynan.
Bul Oktıabrden keıin shyqqan gazetterdiń jaqsy-jamanyn teksermeı, týra aıtqanda, bári de «Pravdanyń» balapany.
Osy gazetterdiń bári de aǵasy «Pravdanyń» izine túsip, shyn kommýnızm jolymen sharlap, qazaq eńbekshilerin oıatyp, sezimdendirer degen úmit kúshti. Árıne, bul tilek shet jaǵalap oryndalyp keledi. Biraq alda áli taýdaı jumys bar.
Qazaq gazetteri! Gazet bolsańdar, tar ótkelden eńbekshilerdi alyp ótken «Pravdadaı» bolyńdar!
Sábıt