Jyldyń jumys jospary naqtylandy

Depýtattardyń óńirlerge sapary qorytyndylandy

Senat Tóraǵasy Darıǵa Nazarbaeva de­pýtat­tardyń jyl basynda óńirlerdi aralap, aýyl-aımaqtarda zańdardyń, memle­ket­tik baǵdarlamalardyń oryndalý deńgeıin baǵa­laǵanyn, jergilikti organdardyń qyzme­ti­men tanysqanyn aıtty. Aldaǵy ýaqyt­ta senatorlardyń nazaryna ilingen jergi­lik­ti máseleler depýtattyq saýaldarǵa negiz bolyp, parlamenttik tyńdaýlarda, úkimet sa­ǵattarynda jáne túrli kezdesýlerde kóte­rilip, usynymdarǵa engiziledi jáne komı­tet­terdiń jumys josparlarynda eskeriledi. Bul saýaldar aıtylǵan jerde qalmas úshin olardyń oryndalýy qadaǵalanady.

– Osy jyly 80-ge jýyq is-shara ótkizýdi josparlap otyrmyz. Alǵash ret Senatta óńirlerdiń kúnderin ótkizemiz. Keste bar, jospar bekitildi. Aımaqtarmen ózara baılanys ornatýǵa baǵyttalǵan bul sharalar júıeli túrde ótkiziledi. Buǵan qosa «Qazaqstandaǵy jeńil ónerkásip jaǵdaıy», «Agroónerkásiptik keshendi damytý», «Qazaqstannyń tranzıttik áleýetin damytý» taqyryptarynda parlamenttik tyńdaýlar ótkizýge daıyndyq jumystary bastaldy. Qazirgi tańda Senatta Senatorlar keńesi, Bıýdjet zańnamasyn jetildirý jónin­degi keńes, Zań shyǵarý prosesin jetildirý jónindegi keńes, Jergilikti ókiletti or­gan­darmen ózara is-qımyl jasaý jónin­degi keńester bar. Jaqynda parlamenttik tyń­daýǵa daıyndyq aıasynda aýyl sharýa­shylyǵy salasynyń ókilderimen birqatar kezdesý ótkizdim. Endi osy salanyń problemalaryn kásibı túrde keńinen talqylaý úshin Senat janynan Agroónerkásip kesheni jónindegi keńes qurý josparda bar. Sonymen qatar jeltoqsan aıynda alǵash ret Jastar keńesin qurdyq. Ol konsýltatıvtik-keńesshi organ retinde jastar saıasaty salasynda zańnamany jetildirý boıynsha usynystardy qaraıdy, – dedi Darıǵa Nazarbaeva.

Senat Tóraǵasynyń aıtýynsha, jaqynda Úkimet zań jobalaý jumystarynyń osy jylǵa arnalǵan josparyn bekitti. 2020 jylǵy jospar jobasyna mańyzdy másele­lerdi sheshýge, Elbasy Nursultan Nazarbaev pen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmalaryn oryndaýǵa baǵyt­talǵan 17 zań jobasy engizilgen. Osy­ǵan baılanysty komıtetter aldyn ala zań jo­basyn ázirleýshilermen zańnamalyq jumys­tardy úılestirý qajet.

Sondaı-aq otyrysta Prezıdenttiń Jol­daýynda kórsetilgen baǵyttar boıynsha zań qabyldaýǵa qatysty negizgi máseleler naqtylandy.

Budan keıin Senat Tóraǵasynyń oryn­basary Bektas Beknazarov sóz alyp, depýtat­tardyń óńirlerge saparynyń qory­tyndysyna keńinen toqtaldy. Ol 5-14 qańtar aralyǵynda depýtattardyń qaty­sýymen barlyq aımaqta 460-tan asa kezdesý ótkenin málimdedi.

– Depýtattar óńir turǵyndaryna ótken jyly Parlament qabyldaǵan zańdardyń mán-jaıyn, olardyń qoldaný tártibin túsindirdi jáne azamattardyń ál-aýqatyn kóterý maqsatynda memleket tarapynan atqarylyp jatqan is-sharalardy jan-jaqty nasıhattady. Ásirese áleýmettik qam­tamasyz etý, mindetti medısınalyq saqtan­dyrý máselelerine kópshilik mán berip qarady. Bul rette kóp balaly otbasy­larǵa beriletin jańa memlekettik járdem­aqy engizý, qoldanystaǵy ataýly áleýmet­tik kó­mek berý júıesiniń ózgerýi jaıynda tolymdy maǵlumat berdi, – dedi Bektas Beknazarov.

«Báıterek» ǵarysh keshenin qurýǵa qoldaý kórsetti

Jalpy otyrystyń kún tártibinde qaral­ǵan negizgi másele – «2004 jylǵy 22 jel­toqsandaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Úkimeti men Reseı Federasııasy Úkimeti ara­syndaǵy «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynda «Báıterek» ǵarysh zymyran keshenin qurý týraly kelisimge ózgerister men tolyq­ty­rý­lar engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zańdy depýtattar biraýyzdan maquldady.

Atalǵan qujattyń jaı-japsary jónin­de Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aero­ǵarysh ónerkásibi mınıstri Asqar Juma­ǵalıev baıandady. Onyń aıtýynsha, zań jobasy «Báıterek» jobasyn iske asyrý­dyń negizgi sharttaryn ózektendirýdi kózdeıdi. Alǵashynda jobany «Angara» reseı­lik zymyrannyń negizinde iske asyrý jos­parlanǵan. Biraq «Angara» zymyrany ýa­qytynda daıyn bolmaǵandyqtan, taraptar jobany iske asyrýdyń kóptegen ártúrli nusqasyn qarastyryp, taldaý jasady. Máseleni qosymsha pysyqtaýdyń nátıjesinde joba «Soıýz-5» zymyrany negizinde iske asyrylatyn boldy.

– Jalpy alǵanda, Reseı Federasııasy zymyrandy jasaýǵa, al Qazaqstan jerústi ınfraqurylymyna jaýap beredi. Osy jobada Reseı «Soıýz-5» zymyrandy, teh­nı­kalyq jáne starttyq keshenderinde baqy­laý-tekserý jabdyqtaryn qurýdy, sondaı-aq údemeli bloktyń tehnıkalyq keshenin, ǵarysh apparatyn jáne ǵaryshtyq bastıek bóligin jańǵyrtýdy qamtamasyz etedi. Bul jumystar 916 mln AQSh dollary somasynda baǵalanady. Jańǵyrtý maqsatynda 2018 jyly «Baıqońyr» aılaǵynyń 42, 43 jáne 45-alańdarynda ornalasqan «Zenıt-M» kesheniniń 243 nysany Qazaqstan tarapyna berildi. Qazaqstan tarapy «Zenıt-M» kesheniniń jerústi ınfraqurylymy nysandaryn qaıta jańartý men jańǵyrtýdy jasaıdy. Starttyq jáne tehnıkalyq keshenderdi jańǵyrtý, jumys istep turǵan­daryn kúrdeli jóndeý jáne qaıta jańa­r­tý, sondaı-aq jerústi ǵarysh ınfra­qu­rylymynyń jańa obektilerin salý ju­mystary júrgiziledi. Osy jumystar 233 mln AQSh dollarymen baǵalanady. Jer­ústi keshenin jańǵyrtý jáne qurylys ju­mystary kezinde qazaqstandyq kompanııa­lardy barynsha tartý josparlanady. Bul qosymsha jumys oryndary bolady. «Báıterek» ǵarysh zymyran keshenin iske qosý  «Baıqońyrdy» eń belseńdi ǵarysh aılaǵy retinde saqtaýǵa múmkindik beredi, – dedi mınıstr.

Depýtattar qoldaý kórsetken zańdy qabyldaý qoldanystaǵy zańnamaǵa qaıshy kelmeıdi jáne Qazaqstan men Reseı ara­syn­daǵy «Baıqońyr» kesheni boıynsha strate­gııalyq áriptestik pen ekijaqty yntymaq­tastyqty odan ári nyǵaıtýǵa yqpal etedi.

 Bııazy jún óndirý bastamasyn kóterdi

Ádettegideı jıyn sońynda birqatar depýtat quzyretti oryndardyń nazaryna depýtattyq saýaldaryn jarııalady. Sonyń ishinde Senat depýtaty Ǵumar Dúısembaev Úkimet basshysy Asqar Mamınge qarata oqyǵan saýalynda bııazy jún ónimderin qolǵa alý bastamasyn kóterdi.

Depýtattyń málimeti boıynsha búgingi tańda eldegi jeńilónerkásip salasynda 1 030 ká­siporyn bar. Onyń 96%-y – shaǵyn ká­sip­oryndar, jalpy jumysshylardyń sany – 11 myń adam. Respýblıkada jyl saıyn 38 myń tonna qoı júni óndiriledi. Olar­dyń ishinde 7,0 myń tonnasy – bııazy (19,2%), 4,4 myń tonnasy – jartylaı bııazy (12%) jáne 20,6 myń tonnasy – qylshyqty jún (54%).

– Qazaqstanda negizinen jartylaı qyl­shyqty jáne qylshyqty jún óndiriledi. Bııazy jáne jartylaı bııazy júndi ım­porttaýǵa týra keledi. Máselen, 2018 jyly ımport kólemi 296 tonnany qurady. Bul 2017 jylǵy deńgeımen salystyrǵanda 43% joǵary. Memleket tarapynan toqyma óner­kásibine qajetti bııazy jún alynatyn jartylaı bııazy jáne bııazy júndi qoı túrlerin ósirýge yntalandyrý joq. Bizde qazir zamanaýı túrlengen óndiris bar. О́ki­nishke qaraı, olar óz óndiris qýatynyń 40-50%-yn ǵana oryndap jatyr. Bul rette Memlekettik seriktestikti qarjy­lan­dyrý baǵdarlamasy aıasynda 2015 jyly jýý­dan bastap ónimderdi daıyndaýǵa deıingi júnderdiń túrlerin qaıta óńdeýdiń barlyq óndiris sıkli qamtylǵan «Caspy Lana Atyrau» toqyma kásiporny iske qosyl­ǵan edi. Tolyqtaı otandyq ónim óndire­tin Qazaqstandaǵy jalǵyz kásiporyn jaby­lýdyń aldynda tur. Memlekettik organ­dardyń arasynda baılanys bolsa jáne Qazaqstanda jeńil ónerkásipti damytý jóninde tolyq jáne anyq kartınany bilse, mundaı jaǵdaı oryn almas edi, – dedi Ǵumar Dúısembaev.

Sóz sońynda depýtat Premer-Mınıstr­ge júndi alǵashqy qaıta óńdeý satysyndaǵy óndiristi damytý jáne jún ónimderin da­ıyndaý úshin bııazy jún ónimderin óndirý jónindegi klasterlik bastamany iske asyrý josparyn ázirleý kerek ekenin aıtty.