Densaýlyq salasynda qyzmet etetin laýazymdy tulǵalar men ǵalymdar vırýstyń taralýy saraptama júrgizý men indetti juqtyrǵan naýqastarmen baılanysta bolǵan adamdardy anyqtaýmen tyǵyz baılanysty ekenin túsinip otyr. Ońtústik Koreıa men Qytaıda úkimet vırýs juqtyrǵandardy anyqtap, emdeý úshin turǵyndardy baqylaıtyn arnaıy qurylǵylar qoldanǵan.
MIT usynyp otyrǵan jobanyń sátti shyǵýy qatysýshylardyń kóbirek bolýyna baılanysty bolyp otyr. Al AQSh-ta bul qazir múmkin be belgisiz.
Massachýsets tehnologııalyq ınstıtýtynyń (MIT) zertteýshileri Private Kit qosymshasy arqyly kóbirek derek jınaý úshin Mayo Clinic sekildi iri tehnologııalyq kompanııalarmen, densaýlyq saqtaý júıesimen jáne «Úlken tórttikke» kiretin Ernst&Young aýdıt fırmasymen baılanys ornatýda. Jobaǵa Facebook Inc. kompanııasynyń burynǵy jetekshisi, Google X kompanııasynyń Alphabet Inc. holdınginde qyzmet etken Ramesh Raskar jetekshilik etedi. Facebook-tiń birneshe ınjeneri de bul jobany damytýǵa qatysyp jatyr.
«Indettiń taralýynyń aldyn alý – bul sandardyń oıyny. Bul barlyǵyn karantınge ornalastyrý degen sóz emes»,- dedi kompıýter ǵylymdar salasynda doktorlyq dárejesi bar Raskar myrza.
«Úlgiler tipti vırýstyń 10 paıyzdyq taralý kezinde de jaǵdaıdy baqylaýǵa alýǵa bolatynyn kórsetedi». Ol vırýs taralǵanǵa deıin adamdardyń baılanysyn qadaǵalaý strategııasyn ázirleý de óte mańyzdy ekenin aıtty. «Biraq Nıý-Iorkte, bálkim, tym kesh» ekenin atap ótti.
Facebook pen Google Aq úımen birlese otyryp vırýs juqtyrǵandardyń ornyn anyqtaý baǵytynda jumys istep jatqan kompanııalardyń qatarynda ekenin málimdedi. Olardyń aıtýynsha, qos kompanııa el úkimetimen birge pandemııanyń saldaryn jeńildetýge kómektesetin sheshimderdi ázirleýmen aınalysyp jatyr.
Keıbir elderde tıimdi bolǵan qadaǵalaý quraldary demokratııalyq elderde qupııalyq turǵysynda másele týǵyzbaı qoımaıdy. Bul tehnologııalyq kompanııalar úshin úlken qıyndyq týdyrýda. Eń úlken másele adamdardyń lokasııasyn anyqtaý qoldanýshylardyń ruqsatynsyz oryndalatyny bolyp tur.
Massachýsets tehnologııalyq ınstıtýtynyń zertteýshileri men olardyń seriktesteri bul jańa joba joǵarydaǵy máselelerdi sheshetinin aıtady. Jańa tehnologııa adamdardyń jeke deregin jarııalamaı, qoldanýshylardyń ózderine habarlaý múmkindigin usynady. Brazılııa men Taıvan úkimetteri uqsas úlgilerdi paıdalanady.
Covid-19 dıagnozy anyqtalǵan adamdardyń turatyn jerin densaýlyq saqtaý salasynyń qyzmetkerleri nemese úkimettik mekemeler júkteıdi, biraq olar ózge aqparatty kóre alamaıdy.
Private Kit qosymshasy vırýs juqtyrǵan adamdar men ózgelerden telefonda Google kartaǵa ózderiniń turǵan jerin belgileýdi suraıdy. Jańadan qosylǵan qoldanýshylar da óz lokasııalaryn kórsetýleri kerek. Osylaısha qosymshaǵa júktelgen málimetten vırýs juqtyrǵandardyń qaıda kóp ekenin kórýge bolady. Jańa tehnologııa vırýs anyqtalǵan adamnyń qasynda ketip bara jatqanyńyzdy da kórsetedi.
Dýglas Belkın, Kırsten Grınd
Wall Street Journal
Aýdarǵan Merýert BÚRKITBAI,
«Egemen Qazaqstan»