"Qazsýshar" RMK "Bartoǵaı" sý qoımasyn qurǵaqshylyqtan aman alyp qaldy. Bul týraly jýrnalısterge arnalǵan press-týr barysynda "D.Qonaev atyndaǵy Úlken Almaty kanalynyń" dırektory Serikqalı Muqataev aıtty, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Onyń aıtýynsha, bıylǵy egin-terim naýqanynda qýańshylyqqa baılanysty birqatar qıynshylyqtar oryn alǵan. Máselen, syıymdylyǵy 320 mln tekshe metr bolatyn Úlken Almaty kanalyna keletin sý ádettegiden 212 mln tekshe metrge az kelgen. Sondyqtan, kanal basshylyǵy sharýa qojalyqtaryna beriletin sýarmaly sý kólemin normaǵa saı kemitken. Buǵan deıin keı aımaqtarda mólsherden artyq sýarmaly sý alyp kelgen ýchaskelerdiń sý alý tártibi rettelip, beriletin sý mólsheri sekýndyna 100 tekshe metrden 80 tekshemetrge deıin azaıtylǵan. Mamandar ár sharýa qojalyǵynyń egistik alqap kólemin, egiletin egin túrin eskere otyryp, beriletin sýdyń normasyn shyǵarǵan. Osy sharalardyń arqasynda sý qoryn 13 mln tekshe metrden 28 mln tekshe metrge deıin ulǵaıtyp, Bartoǵaı sý qoımasynda qurǵap ketý qaýpin seıiltken.
"Shilde aıynda sý odan saıyn azaıa bastaǵannan keıin, biz sý aınalymyn engizdik. Iаǵnı, bes kún Shelek pen Bartoǵaıǵa sý berdik, bes kún Úlken Almaty kanalyna berdik. Biz osy kezeńde olarǵa tolyq qýatty sý berdik. Osy sýdyń arqasynda olar birinshi sýarylymyn ótkizdi. Osylaısha barlyq ekken eginderi aman qaldy. Al 10 kúndik sý aınalymyn engizý arqyly 13 mln tekshe metr sýdy 28 mln tekshe metrge deıin kóterip, Bartoǵaı sý qoımasyna sý jınap aldyq. Osylaısha sý daǵdarysynan aman esen-óttik. Bul der kezinde qabyldanǵan sheshim boldy. Ol sý aınalymyn engizbegende, Bartoǵaıda áldeqashan sý taýsylyp qalar edi»,- dedi "D.Qonaev atyndaǵy Úlken Almaty Kanalynyń" dırektory Serikqalı Muqataev.
Sondaı-aq, búkil Orta Azııa elderinde oryn alyp otyrǵan qýańshylyq pen sý muzdyqtarynyń az erýine baılanysty sharýalardyń egis alqaptaryn aman alyp qalý úshin, egin alqaptaryndaǵy kókónis mólsherin azaıtyp, qurǵashylyqqa tózimdi, ári sýdy az tutynatyn aýylsharýashylyq ónimderin kóptep ósirý týraly usynys jasalǵan.
"Biz kóktemde sharýalarǵa usynys jasadyq. Kóktemde qandaı kókónister men egin ekseńizder durys bolady, al qandaı egin túri shyqpaı qalýy yqtımal ekenin aıttyq. О́ıtkeni, vegıtasııalyq kezeńniń basynda «Qazgıdromet» bizge aqparat berip, qýańshylyq bolatynyn aıtty. 45 prosentke sý az bolatynyn eskertti. Bizdiń bólimshe aqpan aıynda aýyl jáne aýdan ákimderine hat jiberdi. Sý tapshy bolatynyn aıtyp, egindi soǵan saı egýlerin suradyq", dedi Serikqalı Muqataev.
О́z kezeginde aýylsharýashylyq ónimderin ósirýmen aınalysatyn sharýalar da "Qazsýshar" RMK qarasty «D.Qonaev atyndaǵy Úlken Almaty kanalynyń" ujymyna alǵysyn bildirdi. Máselen, elıtalyq tuqymdy soıa men júgeri ósiretin "Býdan" sharýa qojalyǵynyń jetekshisi Ermek О́skenbaev qıyn kezeńde sýsyz qaldyrmaǵan "D.Qonaev atyndaǵy Úlken Almaty kanalynyń" mamandaryna alǵysyn aıtty.
"Bıyl qurǵaqshylyq bolyp otyr. Ol tabıǵattyń zańy. Biraq bizdiń Úlken Almaty kanaly ujymynyń jaqsy eńbeginiń arqasynda biz jaqsy nátıjege jettik. Biz júgerini aryqpen sýaramyz. Tamshylatyp sýarý ádisin qoldanbaımyz. Júgeriniń tamyry jan-jaqqa jaıylady. Sondyqtan júgeri ýaqytynda sý ishpese, ónim bolmaıdy. Al, ÚAK ujymy ýaqytyly, qansha sý kerek, mysaly 500 lıtr sekýndyna deseń, sonsha kólemde sý berip otyr. Olar sharýalardyń suranysy men yńǵaıyna qarap, jumys istep jatyr. Sý kanaldan shyqqansha, arna mamandary jaýap beredi. Al, onyń aýmaǵynan asqannan keıin sharýalar óz arnasyn tazartyp otyrý kerek. Sonda ǵana sý durys keledi", dedi Ermek О́skenbaev.
Al 1982 jyldan beri Almaty irgesinde alma ósirýmen aınalysyp kele jatqan "Sabır" qojalyǵynyń basshysy Ismaıl Tomazov bolsa, "D.Qonaev atyndaǵy Úlken Almaty kanaly" mamandarynyń táýlik boıy kezekshilik atqaryp, kestege saı sý berýiniń arqasynda qýańshylyqtan aman shyqtyq dep otyr.
"1985 jyldan bastap, kanal ashylǵaly beri sý alyp kelemiz. Kanal kelisimsharttaǵy óz mindetin tolyq oryndap otyr. Biz de ýaqytynda aqshasyn tólep otyrmyz. Eger kanal bolmaǵanda biz kúzdik jemisterdi ǵana ósiretin edik. Qazir barlyq múmkinshiligine saı jumysyn istep, bizge jaǵdaı jasap otyr. Sýsyz ómir bolmaıdy ǵoı. Tabysymyzdyń 50-60 paıyzy osy arnanyń jumysyna baılanysty", dedi I.Tomazov.
Osylaısha "D.Qonaev atyndaǵy Úlken Almaty kanalynyń" mamandary vegıtasııalyq kezeńde "Bartoǵaı" sý qoımasyna 70 prosent nemese 212 tekshe metrge sýarmaly sýdyń az kelýine qaramastan sý qoımasyn qurǵaqshylyqtan aman alyp shyǵyp, aýylsharýashylyǵy ónimderin óndiretin sharýalardy egin-terim naýqany aıaqtalǵansha, sýmen qamtamasyz ete alatyn deńgeıge qol jetkizgen. Qazirgi tańda osy atqarylǵan jumystardyń arqasynda "D.Qonaev atyndaǵy Úlken Almaty kanalynda" 20 mln tekshe metr sý bar. 11 tamyzdan bastap sýarmaly sý burynǵy tártip boıynsha suralǵan mólsherge saı berilip otyr.
Bartoǵaı sý qoımasy Almaty oblysy, Eńbekshiqazaq aýdany, Shelek ózeniniń boıynda ornalasqan. 1983 jyly qoldanýǵa berilidi. Bartoǵaı sý qoımasynyń jobalyq kólemi - 320mln.t.m., onyń ishinde paıdaly kólemi – 250 mln.t.m..
Bartoǵaı sý qoımasy, ÚAK-nyń bas qurylymy, Shelek sý toraby, Kúrti sý qoımasy jáne Tasqutan sýkótergish bógeti sekildi iri gıdroqurylymdar, "D.Qonaev atyndaǵy ÚAK" fılıaly teńgerimne kiredi.
Fılıal 6 óndiristik bólimsheden turady: Bartoǵaı, Shelek, Taýsúgir, Eńbekshiqazaq, Qaskeleń jáne Kúrti bólimsheleri.
ÚAK-nyń bas qurylymy Úlken Almaty kanalynyń bastamasy bolyp tabylady, jalpy uzyndyǵy 168km, onyń ishinde 149km fılıal teńgeriminde. 1983 jyly paıdalanýǵa berilgen, Eńbekshiqazaq jáne Talǵar aýdandarynyń 32 755 gektar egindik jerin sýmen qamtamasyz etedi. Sý ótkizý múmkindigi 87,0 t.m/sek. Búgingi kúni ÚAK-nan 29,5 t.m/sek. sý ótip jatyr.
2019 jyly 47 178 gektar jerdi egin sýmen qamtamsyz etý úshin, 358 kelisim shart, aǵymdaǵy jyly 52 915 gektar jerdi egin sýmen qamtamsyz etý maqsatynda 453 kelisim shart jasaldy. Sharýalardyń negizigi ósiretin daqyldary soıa, júgeri, kóp jyldyq shóp, kókónis jáne baqsha.
2020 jyldyń egistik kezeńiniń basynda Bartoǵaı sý qoımasynda 292 mln.t.m sý jınalǵan, tamyz aıynyń 24 kúnine sý qoımadaǵy sýdyń kólemi 14,72 mln.t.m. (2019 jyly bul kólem 75,87 mln.t.m quraǵan) qurady. Ortasha táýliktik kelgen sý 51,7 t.m/sek (2019 jyly – 62,6 t.m/sek).
Azsýly kezeńge jáne bıylǵy jyly sýdyń az kelýine baılanysty, sáýir men shilde aılary arasynda Bartoǵaı sý qoımasyna kelgen sýdyń kólemi kópjyldyq kórsetkishten 212 mln.t.m. az.
Shilde aıynyń aıaǵyna sýdyń kólemi - 13,91 t.m quraǵanyn eskere otyryp, laı tunbanyń sýǵa túsip ketpeý maqsatynda, jergilikti atqarýshy organdarmen jáne sharýlarmen birlese otyryp tamyz aıynyń 1 men 10 aralyǵynda sý aınalymyn (sýdy kezekpen berý) engizý boıynsha sheshim qabyldandy. Sonyń arqasynda Bartoǵaı sý qoımasyna 28 mln.t.m sý jınaldy.
11 tamyz kúni, Bartoǵaı sý qoımasyndaǵy sýdyń kólemi 28,36 mln.t.m quraǵan kezde sý aınalymy toqtatyldy. Búgingi kúni sý ádettegi rejımde berilýde, barlyq sý paıdalanýshylar egin sýmen qamtamasyz etilip jatyr.