Bul sharapat – «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy. Osy baǵdarlama óńirdegi eldi mekenderde uzaq ýaqyttan beri qordalanyp qalǵan túıindi máselelerdi ońynan sheshýge yqpalyn tıgizip otyr.
Aýdandaǵy Zarechnyı jáne Elikti eldi mekenderiniń turǵyndary sońǵy shırek ǵasyr boıy Shaǵalaly ózeniniń ústinen ótetin kópirdiń joqtyǵy jaıynda san ret másele kóterip kelgen bolatyn. Ásirese, kóktemde, ózen tasyǵan ýaqytta jol qatynasy múldem úzilip qalatyn. О́zge maýsymda da ońaı emes, aýyl turǵyndary Kókshetaý-Zerendi baǵytyndaǵy kúre joldan túsip qalyp, aýylǵa deıingi úsh shaqyrym jerdi jaıaýlap ótetin. О́zen ústindegi eski kópir qyl kópir tárizdi edi. Jaıaý adam bolmasa, jeńil kólikti kóteretin qaýmeti joq tuǵyn. Bıyl joǵaryda atalǵan baǵdarlama sheńberinde jańa kópir salynýda. Kópir qurylysyn tájirıbesi tolysqan «Býka» JShS júrgizýde. Seriktestik basshylarynyń aıtýlaryna qaraǵanda, 2021 jyly aıaqtaý kózdelse de, bar múmkindikti qarastyryp, qys túskenshe aıaqtap shyqpaq. Qazir kópir jumysyna 15 tehnıka men 30 adam jumyldyrylǵan. Baǵdarlama aıasyndaǵy jaqsylyq retinde jergilikti jerdiń 11 adamynyń ýaqytsha bolsa da jumysqa tartylǵanyn aıta ketýimiz kerek. Joba quny – 368 mln teńge. Kópirdiń uzyndyǵy – 76,12 metr. Bólingen qarjy jarym-jartylaı ıgerilgen.
– Jıyrma bes jyl boıy ózen ústindegi eski kópirden óte almaı, taýqymetti ábden tarttyq. Ásirese, eki aýyldyń aýrý-syrqaýy, jas balalar, egde adamdar taıaqtastam jerdegi aýdan ortalyǵy men oblys ortalyǵyna jetý úshin arǵy Sadovyı aýyly jaqty aınalyp, 15-20 shaqyrym artyq jol júrip, ábden qınalyp edi, – deıdi Zarechnyı aýylynyń turǵyny Natalıa Mashýra, – áıteýir ótinishimiz jerde qalmaı, jańa kópir salynyp otyr. El razy. Kópirdiń qadirin biletin kópshilik aq alǵystaryn jaýdyrýda.
Aýdan ákimi Baýyrjan Ǵaısanyń aıtýyna qaraǵanda, jobany júzege asyrý ońaıǵa soqpapty. Kópir salatyn tájirıbeli mamandardy tabý qıynǵa túsken. Endi mine, el qamyn qaýzaǵan baǵdarlamanyń nátıjesinde tabany kúrekteı 25 jyl boıy sheshimin tappaǵan másele bir sátte ońynan oralyp otyr.
Shaǵalaly aýylyn ekige jaryp, kóldeneńinen ózen kesip ótetin qyltadaǵy sý ótkizetin qondyrǵy keńeıtilip, ózen ańǵarlary topyraqpen bekitilip, nyǵaıtylýda. Aýylǵa baratyn jol boıy da muntazdaı etip jóndelipti. Osyndaı uqypty qoldyń tabyn Prırechnyı, Shaǵalaly avtomobıl joldary baǵytynan da kórýge bolady. Bul óńirde de qyzyl sý júrgen kezde ár jyl saıyn sý basý qaýpi tónetini bar edi. Kólik jolyn da san márte sý shaıyp ketken. Qazir joldyń astyna sý ótkizetin qubyrlar ornatylypty. Bir emes, on úsh jerden. Endi qyzyl sý qansha qaptasa da jol jıeginde irkilip qalmaı, qubyrlardan ótken soń arnaıy qazylǵan aryqsha arqyly toǵaı etegin jıektep aǵady. Aýyl ishinde 3,5 shaqyrymdy quraıtyn asfalt jol tóselgen.
– El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń bıylǵy Joldaýynda áleýmettik máselelerge meılinshe mańyz berilip otyr, – deıdi aýdan ákimi Baýyrjan Ǵaısa, – mine, óńirlerdiń óńi kirip, uzaq ýaqyttan beri qolymyzdan kelmeı jatqan sharýalardy bir baǵdarlama arqyly atqaryp otyrmyz. Qarjy jetkilikti. Endigi maqsat – osy jobalardy tyńǵylyqty atqaryp, eldiń ıgiligine jaratý.
Bıyl kóktemde Zerendi aýdanynyń bilim salasy kóp zardap shekti. 30 bilim oshaǵynyń shatyryn jel ushyryp áketti. Sonyń biri Prırechen orta mektebi. 1965 jyly salynǵan orta mektepke sodan beri jóndeý jumystary júrgizilmepti. Qazir 132 oqýshy bilim alatyn eki qabatty ǵımarattyń 1600 sharshy metr tóbesi jańadan jabylyp, terezeleri aýystyrylǵan. Bul jumysqa 5,8 mln teńge qarajat jumsalǵan. Shaǵalaly orta mektebi de «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarlamasy boıynsha kúrdeli jóndeýden ótkizilgen. Bul jumysqa 260 mln teńge qarajat jumsalyp, kóne mektep jańadan salynǵandaı keıipke bólenipti. Ishi kirse shyqqysyz bolyp jaınap tur.
Vıktorovka aýyly ondaǵan jyl boıy aýyz sýdyń azabyn tartyp kelgen eldi meken. Bıyl jalpy quny 260 mln teńge bolatyn jıyrma shaqyrymdyq sý qubyryn tartý kózdelse, búginge deıin jumystyń 85 paıyzy oryndalypty. Qara sýyq túskenshe aýyl turǵyndary tegis sýmen qamtylady. Sý munarasy daıyn, eki shaqyrymdyq qashyqtyqta sý alatyn uńǵyma qazylǵan.
Aýdan turǵyndarynyń oryndy ókpe-nazyn týdyratyn jaǵdaıdyń biri – eldi mekender arasyndaǵy aýdandyq mańyzdaǵy joldyń jaǵdaıy. Ústimizdegi jyly Vıktorovka aýylynda 4,6 shaqyrymdy quraıtyn eldi meken ishindegi jol tóselgen. Sóz arasynda mundaı joldyń 11 aýyldyq okrýgte qolǵa alynǵanyn aıta ketsek bolady. Osy maqsatqa 652 mln teńgeniń bólinýi qamqorlyq emeı nemene? Oblystyq mańyzdaǵy Elenovka – Chıstopole – Esil – Qonyspaı – Seıfýllın – Qyzylsaıa baǵytyndaǵy jolǵa 1,4 mlrd teńge qarajat bólinip, qazir jumys qarqyndy júrgizilip jatyr. Bul jumystar aýdandaǵy bar joldyń 54 paıyzynyń jaqsara túsýine yqpal etedi.
Aýdanda aýyz sý máselesi de ótkir kúıinde edi. Qazirgi kúni Vıkorovka, Prırechnoe, Pavlovka, Jańaýyl, Qonyspaı tárizdi 11 eldi mekenge uzyndyǵy 32,2 shaqyrymdy quraıtyn sý jelisi tartylýda. Bul jumys úshin 422 mln teńge qarajat bólingen. Aýdan ortalyǵynda abattandyrý jumystaryna 44,5 mln teńge qarjy bólinip, Zerendi aýylynyń ajary kirip qalypty. Qaı tarapqa qarasańyz da, uqypty qoldyń taby anyq baıqalady. Bul óńir kelimdi-ketimdi kisi jıi qatynaıtyn kýrortty aımaq bolǵan soń ajar-kelbeti alystan menmundalap turǵany jaqsy emes pe?! Uzaq jyldar boıy qamqorlyqtan qaǵys qalǵan mádenıet salasynda da táp-táýir serpilis bar eken. Aýdandyq mádenıet úıiniń kórermender jáne bı zaly jóndelgen. Mundaı janashyrlyq Qyzyltań, Qonyspaı aýyldaryndaǵy mádenıet oshaqtaryn da qamtyǵan. Atap aıtqanda, 69,7 mln teńgege osy salanyń nysandary jóndelip, jutyndyrylyp qoıypty. Oǵan qosa, bilim oshaqtaryna da táp-táýir kóńil bólingen. Alty mekteptiń terezeleri aýystyrylyp, jylý júıeleri jóndelgen.
Bir sózben aıtqanda, el eńsesin kóterýge aıryqsha septigi tıip otyrǵan «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy el irgesin bekitetin yqpaly mol, ıgilikti shara.
Aqmola oblysy