Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen qurylǵan G-Global jobasynyń alańynda úsh kún boıy jahandyq damýdyń eń ózekti máseleleri talqylanady. Álemdik qoǵamdastyqtyń progressıvti ókilderi ǵalamdyq daǵdarystan shyǵýdyń joldary men XXI ǵasyrda ozyq tehnologııany qoldana otyryp, jan-jaqty damyǵan qoǵam qurýdyń alǵysharttaryn ortaǵa salady.
Qazaqstannyń álemdegi mańyzdy oqıǵalardy talqylaýda, taraptar arasynda syndarly dıalog ornatyp, túıtkildi máselelerdi sheshýde biregeı alańǵa aınalǵany belgili. Elimizdiń beıbitshilik ornatyp, damyǵan qoǵam qalyptastyrýdaǵy bul róli halyqaralyq uıymdar men álem kóshbasshylarynan tıisti baǵasyn alyp keledi. Elbasynyń Ortalyq Azııany memleketter arasyndaǵy yntymaqtastyq pen kelisim alańyna aınaldyrý týraly bastamasy sátti júzege asyp, Qazaqstanda ótken beldi sarapshylardyń, memleket basshylarynyń basyn qosqan iri halyqaralyq sharalarǵa álem jurtynyń nazary aýdy. G-Global jobasy da barsha memleketke ortaq ǵalamdyq daǵdarystardy eńserýdi kózdeıdi. Ol úshin baılanys alańynda aıtýly ǵalymdar, sarapshylar, qaıratkerler men jaýapty organdardyń ókilderi bas qosady. Bıylǵy kongress Tuńǵysh Prezıdent kúnine oraı uıymdastyrylyp otyr. Keleli jıynda kóteriletin taqyryptar qoǵamda qordalanǵan máselelerdi qamtıdy.
18-20 qarasha aralyǵynda kongress jumysyna burynǵy memleket jáne úkimet basshylary, halyqaralyq qarjy uıymdary men iri bıznes basshylary, álemdik deńgeıdegi jahandyq sarapshylar, Nobel syılyǵynyń laýreattary qatyspaq. Ekonomıka men saýdanyń turaqty ósýiniń, qarjylyq damýdyń, sondaı-aq qalalardyń bilim men ınnovasııanyń halyqaralyq ortalyǵy retinde áleýetin ósirýdiń jańa joldary qaralatyn bolady.
Odan bólek jıyndy qorytyndylaı kele, qazirgi jaǵdaıda jańa syn-tegeýrinderge qarsy turý boıynsha jetekshi sarapshylardyń aqyl-keńesteri eskerilgen usynymdar ázirlenbek.
Jalpy, osy úsh kúnde «Bir beldeý – bir jol» jobasyn iske asyrýda blokcheınniń róli, qala merleriniń forýmy, ekonomıka, saýda, ınvestısııalar qazirgi jaǵdaıdaǵy qarjylyq saıasat jáne turaqty ósý strategııasyna arnalǵan 7 onlaın shara ótedi. Sondaı-aq irgeli jıynnyń sońǵy kúni ýnıversıtetterdiń jahandyq kongresimen aıaqtalady. Is-sharany uıymdastyrýǵa IýNKTAD, EKOSOS, «Madrıd klýby» Dúnıejúzilik kóshbasshylar alıansy, BBC World News, jańartylǵan Bretton-Výds komıteti atsalysqan.
Kongrestiń alǵashqy forýmy «Blokcheın: «Bir beldeý – bir jol» jobasyn iske asyrýdyń tıimdi tásili» taqyrybyna arnaldy. Sarapshylar osy ozyq tehnologııany qoldanýdyń erekshelikterin, úkimetter men tehnologııalyq kompanııalardyń bastamalary men tájirıbelerin ortaǵa saldy. Blokcheın tehnologııasy sońǵy jyldary, ásirese krıptovalıýta salasynda keńinen qoldanyla bastady. Alaıda bul tásildi qarjylyq operasııalar, aqparattyq tehnologııalar, kıberqaýipsizdik sekildi ózge de salalarda qoldanýǵa bolady. Blokcheın eń aldymen bank mekemeleri men úkimettik uıymdar úshin óte tıimdi eken. Sharany EuroMed Capital tóraǵasy Deıv Pýlıs pen IBM Blockchain kompanııasynyń seriktesi Entonı Deı júrgizdi. D.Pýlıs ınternet álemdi ózgertti desek, blokcheın ınternetten de úlken áser týǵyzatynyn jetkizdi.
«Biz qazir bul salanyń bastaýynda turmyz. Quramyn zerttep, paıdasyn tarazylaýymyz kerek. Bul tehnologııamen tanys emes adamdar úshin bul salanyń áleýeti men kólemin túsiný qıyn soǵyp jatady. Biz búgingi forýmda blokcheın jumysyn qalaı retteýge bolatynyn, tabys tabý tetikterin jáne úkimettik uıymdar men jeke sektorda engizýdiń erekshelikterine toqtalamyz», dedi sarapshy.
Qos sektorda da jumys istep júrgen IBM Blockchain kompanııasynyń seriktesi Entonı Deı blokcheınniń bolashaǵyna senetinin aıtty. «Bul – aýqymdy tehnologııa. Derekterdi úılestirý, taýar jolda ma, aktıv ıesi kim bolady degen sekildi aqparatty barshaǵa bir mezette tanystyrý sekildi aqparat alýǵa qatysty biryńǵaı júıeni qalyptastyrady», dedi spıker.
Maltadaǵy sıfrly ınnovasııa jónindegi basqarmanyń tóraǵasy jáne LEdger Úılestirilgen Tehnologııalyq ınstıtýttyń basshysy Djoshýa Ellýl bastapqyda qarjy sektorynda paıdalanylǵan blokcheın tehnologııasy qazir densaýlyq, bilim berý sekildi áleýmettik salalarda da paıdalana bastaǵanyn jáne suranystyń kóbeıgenin alǵa tartty. Máseleniń quqyqtyq jaǵyn qarastyrǵan zańger Maks Ganado AQSh, Qytaı, Japonııa sekildi elder tehnologııaǵa qarsy bolǵanyn aıtady. Sol sebepti tehnologııanyń áleýetin qarastyra kele, zańdastyrý máselesin qolǵa alǵan.
Kelesi shara qala merleriniń forýmyna ulasty. Jibek joly boıyndaǵy elderdiń qala merleriniń basyn qosqan bul alańda óńirlerdiń sapaly ósýi men damýynyń jańa múmkindikteri talqyǵa túsip, qatysýshylar óz tájirıbelerin ortaǵa saldy. Dástúrli alań jumysynda sóz alǵan G-Global halyqaralyq hatshylyǵynyń basshysy Serik Nógerbekov «Eýropa men Azııany baılanystyratyn ortaq platforma qurýdy maqsat ettik. Bul forým úshinshi ret ótip otyr. Shara arqyly qala basshylarynyń ózara yntymaqtastyǵyn arttyryp, bilim men ǵylym salasyndaǵy ınnovasııalar arqyly óńirlerdiń damýyn, ınvestısııa tartýyna serpin bergimiz keledi», dep atap ótti.
Forýmǵa qatysqan Qazan qalasynyń meri Ilsýr Metshın, Parıj meriniń orynbasary Arno Ngacha, Ýkraınadaǵy Hmelnıskıı qalasynyń basshysy Aleksandr Sımchıshın, Samarqan qalasynyń ákimi B.Oblakýlov, sondaı-aq Bishkek pen Qytaıdyń Sıan jáne Harbın qalalarynyń ókilderi álemdegi jańa jaǵdaıda qalalyq ınfraqurylymdy damytý, ınnovasııalyq sheshimderdi engizý, smart-týrızm, qalalardyń ekologııasy, sondaı-aq «Bir beldeý – bir jol» jobasyn ilgeriletý máselelerin talqylady.
Aldaǵy kúnderi jahandyq máselelerdi kótergen bedeldi alańda daǵdarys jaǵdaıynda qarjy, ekonomıka salasyn damytýdyń, Eýrazııa qurlyǵynyń ózekti máselelerin sheshýdiń joldary kóteriledi. Sondaı-aq otandyq jáne sheteldik joǵary oqý oryndarynyń basshylary, ǵylym akademııalarynyń, IýNESKO jáne bilim berý qorlarynyń ókilderi qazirgi jaǵdaıda salada qordalanǵan máseleler men múmkindikterge qatysty oramdy oılaryn ortaǵa salady.