Bizdiń Otanymyz – Qazaqstan

«Tańdanatyn eshteńesi joq, qazaq dalasynda týyp-óstim. Pavlodar oblysy, Tereń­kól aýdany, Tegistik aýylyn­da 8-synypqa deıin qazaq mek­tebinde oqydym. Joǵary sy­nyp­tardy Pavlo­dar­daǵy Y.Al­t­ynsarın atyn­daǵy daryndy ba­lalarǵa arnalǵan mektep-ın­te­rnatyn­da oqyp-bitirdim. Almaty­daǵy Ál-Farabı atyn­daǵy QazMÝ-ge oqýǵa tús­tim. Ult­­­tyq ýnıversıtetti orys mek­­­­tepterindegi qazaq tili men ádebıetiniń muǵalimi maman­dyǵy boıynsha bitirip, 25 jyldan beri ustazdyq etip kelemin. Otbasymyzda 9 janbyz. Úıde túgel qazaqsha sóıleıtinbiz. Sebe­bi qazaqsha hat tanyp, saýa­ty­­myzdy ashtyq. Úıde ákem qazaq­sha, anamyz oryssha, ájem nemisshe sóıleıtin. Ata-anamyz jergilikti jurtpen tonnyń ishki baýyndaı aralasyp ketti, taza qazaqy aýyl bolǵannan biz de tildi tez úı­renip kettik. Úl­ken aǵam Vladımır Shnaıder fı­lo­­logııa ǵylymdarynyń kan­­­dı­daty, dosent, «Turan-Asta­na» ýnıversıtetinde kafed­ra meń­gerýshisi. Qazaq tilin úı­renýge, til bilimine qatysty bir­shama eńbektiń avtory», deıdi Elı­zaveta Aleksandrovna.

– Tarıhı otandaryńyzǵa oralý týraly oı bolmady ma?

– Bizdiń otanymyz – Qazaq­­stan. Bul meniń ákem­niń aıt­qany. 1990 jyldary jer­gilikti nemisterdiń Ger­ma­nııaǵa qonys aýdarý úde­risi bastaldy. Aýyldan, aýdannan tarıhı otandaryna oralyp jatqandary boldy. Bizde naqty ondaı oı bolǵan joq. Onyń ústine ol kezde kóp nárseniń baıybyna barmaıtyn jastaý kezimiz. «Áke, el Germanııaǵa ketip jatyr ǵoı. Biz de keteıik te», degenbiz jaı ǵana ázildep. «Meniń áke-she­shemniń súıegi osynda jatyr. Men de osynda qalamyn. Men de basqa Otan joq», dep kesip aıtty ákem. Osy sózden keıin otbasy­myzda bul másele qaıta qoz­ǵal­­ǵan emes. Anamyz, biraz baýyr­­larymyz áli kúnge Te­gis­­tikte otyr, tym qurysa aýdan ortalyǵyna jyljy­sań­­darshy dep keltire alma­dyq. Aýylǵa ábden baýyr basqan.

«Zobalań jyldary ata-baba­larymyz qýǵyn-súr­ginge ushyrap, qazaq jeri­ne qonys aýdarǵany málim. Qıyn kezderde demeý bolyp, qoldaý kórsetken ata-baba­lary­myz úshin qazaq halqy­na alǵysymyz sheksiz. Qazaq eline, jerine degen súıis­pen­shi­ligimizdi qazaq tilin bilý ar­qyly jetkize alamyz. Jal­py, árbir qazaqstandyq memleket­tik tildi bilýi kerek. Sebebi memleketti taný – memlekettik tildi úırenýden bastalady.

1995 jyldan bastap orys synyptaryna qazaq tilin oqy­typ kelemin. Balalar­dyń qazaq tiline degen qyzyǵý­shylyǵy zor. 4-9 synyptarda oryssha aralastyramyz, aýdarma jumystary bola­dy. Al joǵary synypta bir­de-bir orys sózin aralastyr­maı dáris ótip júrmin. Mektep bitirgende balalar óz oıyn qazaq tilinde tolyqtaı jetkize alady», deıdi Elızaveta ustaz.

Kelesi suhbattasymyz da osy mekteptiń qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi ýk­raın qyzy Vıktorııa Vız­novıch. «Men Qaraǵandy obly­sy Qarqara­ly aýdany, Búr­kitti aýylynda dúnıege kel­dim. Taza qazaqy ortada ós­tim. Úıde, otbasymyzda orys, qazaq tilderin qatar qol­­da­­namyz. Qazaq mektebinde oqy­­ǵan­dyqtan, qazaqy ortada ós­­ken­dik te bolar, maǵan oıym­­dy oryssha jetkizgennen qazaq­­­sha jetkizý ońaı. Bala kúnim­nen ustaz bolýdy arman­daýshy edim. Elordadaǵy Gý­ma­nı­tarlyq kolledjdi bitir­dim, Qaraǵandy­daǵy E.Bóketov atyndaǵy ýnıversıtet­te «qazaq fılologııasy» mamandyǵy bo­ıynsha 2-kýrsta oqyp júrmin. Búginde mine, elordadaǵy «...men marttaǵy naızaǵaı kúrki­rimin, Qurmanǵazy kúıiniń bir tilimin», dep jasyndaı jarq etip jyrlap ótken Tólegen aqyn atyndaǵy mekteptiń qazaq tili men ádebıeti páni­nen dáris berip, ustazdyq etip júrmin. Mamandyǵymdy súıemin, osyndaı ǵajap meken Qazaq eliniń bir kirpishi bolyp qalanýǵa, qyzmet etý­ge barymdy salamyn. Kóp­tegen konferensııa men kýrstarǵa qatysyp, bilik­tili­gimizdi kóterip, latyn gra­fı­kasy negizindegi jańa emle erejelerin meńgerip jatyrmyz. Otandastaryma ulty­ńyzǵa, jasyńyzǵa qaramaı, memleket­tik tildi úıenýge talpynyńyz. Sebebi qazaq tili – bizdiń baıtaq Otanymyz­dyń basty baılyǵy, arqaý-arnasy degim keledi», deıdi jas muǵalim Vıktorııa.

Átirgúl TÁShIM,

jýrnalıst