Soltústik Qazaqstannyń ekonomıkalyq tabystary týraly talaı jazǵanbyz. Al bizdiń búgingi qozǵaıtynymyz, óńirdiń mádenı salasyndaǵy jetistikter jaıynda bolmaq.
Jaman indettiń órshýine qaramaı oblystaǵy mádenı tabystar da aıtarlyqtaı bolyp otyr. Bul salada da aýqymdy jobalar iske asyrylýda. Qyzyljar – tarıhı qala. Munda tarıhı, mádenı eskertkishter óte kóp. Sonyń kóshbasshysy – Abylaı hannyń aq úıi. Qazaq halqynyń uly hanyna arnalyp salynǵan osyndaı ǵımarat elimizdiń basqa túkpirinde joq. Oblysta bıyl karantınniń kóp ýaqytqa sozylǵanyna qaramaı, atalǵan úıge 3 myńdaı adam kelip tamashalaǵan. Al onlaın rejimde mýzeıdi jáne onda bolǵan sharalardy kórgen adamdar sany 30 myńǵa jýyq. Koronavırýs kesirinen 2020 jylǵy josparlanǵan birshama sharalardy shegerýge týra kelgen. Sonyń ózinde Aqmola oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde «Ordasy uly Abylaı» atty kórmeni Kókshetaý qalasynyń turǵyndary men qonaqtaryna usynǵan. Sonymen qatar qazan aıynda 5-shi oblystyq ekskýrsııalar baıqaýy sátti ótkizildi. «Jalpy, jospar boıynsha 11 aıdyń kóleminde 114 onlaın shara ótti. Kelesi 2021 jylǵa Aqmola oblysy tarıhı-ólketaný mýzeıinen «О́rkenıetti qazyna», Semeı qalasynnan «Abaıdyń asyl murasy», Memlekettik tarıhı-mádenı jáne ádebı-memorıaldy «Jıdebaı-Bórili» Abaı mýzeı-qoryǵynyń kórmeleri josparlanǵan. «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn júzege asyrý maqsatynda 2020 jylǵy qyrkúıek aıynda «Syrly oiúlar» kórmesi jaryq kórip, 2021 jylǵa Táýelsiz Qazaqstannyń 30 jyldyǵyna arnalǵan «Aģash tamyrymen, adam dosymen myqty» atty kórme josparlanyp otyr», deıdi mýzeıdiń dırektory Aıan Sadaev. Osy rette mundaı aıryqsha mýzeıdiń mańyzyn oblys kóleminde ǵana qaldyrmaı, oǵan respýblıkalyq mýzeı mártebesin berý máselesin taǵy bir aıta ketken jón.
Jalpy, kórermenderdi tartý maqsatymen 2018 jyldan beri Soltústik Qazaqstan mýzeılerine kirý tegin. Sonyń arqasynda bul mádenı mekemelerge kelýshiler sany 2019 jyly 20 paıyzǵa artyp, 172 myń adamǵa jetti.
Negizinen mýzeıler oǵan kelýshilerge tarıhı tanym men bilim ǵana emes, mádenı-demalys qyzmetin de kórsetetinin eskerip, Qyzyljar basshylary da mýzeılerdiń ishinen demalys oryndaryn uıymdastyrýdy qolǵa alyp otyr. Aıta ketý kerek, ondaılardy biz de óz kózimizben kórgenbiz. Vashıngtondaǵy II dúnıejúzilik soǵys tarıhynan syr shertetin mýzeıdi aralap júrip, tynyǵatyn, shaı iship sergıtin oryndardyń da jaraqtalǵanyn kórip, rıza bolǵan edik.
Sondaı-aq Qyzyljardyń ortalyq kóshesinde tóńkeriske deıin tatar kópesi Ganshınniń dúkeni bolǵan ásem ǵımaratta ornalasqan oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde de joǵarydaǵy qyzmet kórsetýler qolǵa alynbaqshy. Aýmaǵy 2400 sharshy metrdi alatyn bul mýzeıde 350 myńnan artyq eksponat bar. Olardy tamashalaýshylar ózimizdiń elden ǵana emes, kórshiles Reseı Federasııasynan da kelip jatady. Týrısterdiń tartymdylyǵyn arttyrý úshin osy mýzeıdiń aýlasynda «Qyzyljar art ortalyq» atty qyzyqty joba iske asyrylyp jatyr. Onyń mánisi – osy jerde shyǵystyq, eýropalyq asúılerdiń taǵamdaryn daıyndaıtyn art-kafe ashylmaqshy. Osy jerde túrli mýzykalyq shyǵarmalar da oryndalyp, týrısterdiń kóńilin kóterý josparlanǵan. Sonymen birge osy jer túrli shyǵarmashylyq adamdary – jazýshylar, aqyndar, ártister, sýretshiler bas qosatyn ortalyq bolar degen boljam bar.
Sonymen qatar osy alańda kórme-galereıa da uıymdastyrylmaqshy. Onda qolónershilerdiń tamasha buıymdary, sýretshilerdiń kartınalary, aqyn-jazýshylardyń kitaptary qoıylatyn bolady. Aıta ketetin jaıt, búgingi tańda oblysta aǵash pen temirden túrli buıymdar jasaıtyn 120 qolóner sheberi bar.
Qyzyljardyń Potanın kóshesi qalaǵa Soltústikten enetin jolda jatyr. Osy kóshemen Oıqaladan kóterilgen jolaýshy Abylaıdyń aq úıiniń qasymen ótip, qalaǵa kiredi. Potanın kóshesin de ashyq aspan astyndaǵy mýzeı qylý jospary bar. Mundaǵy keıbir eski úıler qaıta jóndeýden ótip, tarıhı kelbetin tapqan. Qazaq, tatar, orys, qoqan baılary men kópesteri saldyrǵan ásem bezendirilgen úıler alǵashqy qalpyna keltirilip, qalanyń burynǵy kórkin kóz aldyńa keltiredi.
Sonymen birge qalanyń ortalyq kóshesi – Qazaqstan Konstıtýsııasynyń basynda ornalasqan tatar kópesi Shamsýdınovtiń dúken úıin qalpyna keltirý qolǵa alynyp otyr. Bul – bir kezde kompartııa organdaryna berilip, obkom bolǵan, odan keıin uzaq jyldar boıy oblystyq aýrýhana bolǵan ǵımarat. Jekeshelendirý jyldarynda bireýge arzanǵa satylyp, ol kerekti qurylys materıaldaryn sýyryp alyp, úıdiń qańqasyn ǵana qaldyryp, taıyp turǵan. Endi sol úıdi de qalanyń bir tarıhı eskertkishi retinde qalpyna keltirý qolǵa alynbaqshy. Búgingi Qyzyljarda ekonomıkalyq damýmen qosa osyndaı tarıhı-mádenı muralardy qalpyna keltirý jumystary da qarqyn alyp keledi.
PETROPAVL