Barlyq salada ósim bar

2018 jyly bekitilgen Úki­mettiń Keshendi jospary jemi­sin berýde. Aımaqtyq jalpy ónim úsh jyldyń ishinde 34 pa­ıyzǵa ósti. Aqshaǵa shaqsaq, bul – oblystyń óndiris oshaqtary qosymsha 378,5 mlrd teńgeniń ónimin shyǵardy degen sóz. Osy merzimde ekonomıkaǵa quıyl­ǵan ınvestısııa kólemi 50%-ǵa nemese 93,5 mlrd teńgege art­ty. Sonyń nátıjesinde óner­kásip ónimderi 14%-ǵa, al aýyl­sha­rýa­shylyq ónimderi 54%-ǵa ósti.

«Altyn shyqqan jerdi belden qaz» degen emes pe, Soltústik Qazaqstandaǵy Keshendi jos­par jemis bere bastaǵan soń Mem­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń qoldaýymen bul baǵ­darlama 2025 jylǵa deıin sozyldy. Iаǵnı oblys ekonomıkasyna qosymsha qarajat quıylyp, jedel damýǵa jańa serpin bermek.

Oblys ákimi Qumar Aqsaqa­lovtyń aıtýyna qaraǵanda, Ke­shendi jospardyń sheńberinde aýyl sharýashylyǵynda qosym­sha 52 sút fermasy, 8 mal bor­daqylaý alańy, 3 qus fermasy salynady. Al ónerkásipte 10 ja­ńa kásiporyn turǵyzylmaq. Shaǵyn jáne orta bıznestiń eko­nomıkadaǵy úlesi 35 %-ǵa je­­tetin bolady. Osynyń bári qosymsha 15 myń jumys ornyn ashady. Saıyp kelgende, bul aımaqtyń ekonomıkasyn 4 %-ǵa arttyrady dep kútilýde.

Eger tek 2020 jyldyń qo­rytyndysyna toqtalatyn bol­saq, ekonomıkanyń barlyq sa­lasy boıynsha ósim boldy. Sonyń ishinde kóptegen kór­set­­kish respýblıkanyń or­ta­sha kórsetkishterinen joǵa­ry. Naqty aıtqanda, aýyl sharýa­shy­­lyǵynyń ósimi – 101%, ónerkásip sektoryndaǵy ósim – 104,8%, ınvestısııa tartý – 120,5%, qurylys kólemi – 111,2%, turǵyn úılerdi paı­dalanýǵa berý qarqyny 122,4% boldy. Osy ósimniń nátıjesinde qosymsha 13 myń jańa jumys orny ashyldy.

– Ekonomıkanyń ósimi qar­jylyq turaqtylyqty da qam­tamasyz etti. Salyq túsimderi 2020 jyly 2019 jylmen sa­lystyrǵanda 34,7%-ǵa artty. Zeınetaqy qoryna túsken aýdarylym 44%-ǵa ósti. Túsimderdiń artýy oblys bıýdjetiniń ósi­mine de múmkindik týdyrdy. Naq­ty aıtsaq, 2019 jylǵy 245 mlrd teńgeden 324 mlrd teń­gege deıin ósti. Osy ósim 2021 jyl­ǵy oblys bıýdjetin 26 %-ǵa arttyrýǵa múmkindik berdi. Ná­tıjesinde, jańa jyldyń bıýd­jeti byltyrǵydan 69 mlrd teń­­gege artyq bekitildi. Sóıtip áleý­mettik salanyń shyǵyndary artty, – dedi oblys ákimi.

Ekonomıkanyń naqty sek­toryndaǵy ósim onyń damý perspektıvalaryn senimmen aıqyn­daýǵa múmkindik beredi. Qazir ob­lystyń aýyl sharýashylyǵy turaqty damý jolyna túsken. Byltyrǵy jalpy ónim kólemi 779 mlrd teńgege jetip, 2019 jyl­men salystyrǵanda 167 mlrd teńgeniń ónimi artyq óndirildi. Bul oblystar arasyndaǵy ekin­shi oryndaǵy kórsetkish. Al osy salaǵa ınvestısııa tartý bo­­ıynsha Soltústik Qazaqstan kósh­basshylyq ornyn saqtap qaldy.

Oblys sharýalary ıntensıvti damý ádisin qoldanýda. Muny sharýalardyń mıneraldyq ty­ńaıt­qyshtardy qoldaný boıynsha respýblıkadaǵy aldyńǵy orynda ekeninen kórýge bolady. Byltyr barlyǵy 135 myń tonna tyńaıtqysh sebilse, bı­yl belgilengen jospar – 160 myń tonna. Ekinshiden, agrarlar tehnıkany jańartý ju­­mystaryn da jaqsartýda. 2019 jyly 1896 dana jańa teh­nıka satyp alynsa, byltyr 2 myńǵa jetti. Al 2021 jyl­ǵa belgilengen jospar – 2200 tehnıka alý. Bul qatarda agrar­­larǵa aýadaı qajet kombaın, traktor, egý keshenderi jáne t.b. tehnıka túrleri bar.

Aýyl sharýashylyǵy ónim­derin shyǵarý ǵana emes ony óńdeý de artyp keledi. Osy qa­tarda segiz jyldan beri toq­tap, byltyr qaıta iske qosylǵan as­tyqty túbegeıli óńdeıtin «Bıopereıshn» JShS-ny aıryq­sha atap ótýge bolady. Ony iske qosýǵa 12 mlrd teńgeniń jeke kapıtaly quıyldy. Endi bul kásiporyn krahmal, glıýten já­ne aqýyzben qatar bıoetanol shyǵarady. Sonymen qatar byltyr jylyna 100 myń tonna qurama jem óndire alatyn «Baırek» zaýyty iske qosyldy.

Et pen sút óndirý de artyp keledi. Jyldyń qorytyndysy boıynsha sút óndirý kólemi

5 %-ǵa, et óndirisi 7%-ǵa artty. Bir jyl ishinde 10 sút kesheni iske qosylyp, 11 keshenniń qu­ry­lysy bastaldy. Mal borda­qylaý alańdary da kóbeıip ke­le­di. Bıyl Ýálıhanov jáne Aq­jar aýdandaryndaǵy árqaı­sy­sy 13 myń tuıaqqa eseptelgen alańdardyń qurylysy aıaq­talady.

Joǵaryda aıtqanymyzdaı, byltyr ekonomıkaǵa ınvestı­sııa tartý 2019 jylmen salys­tyr­ǵanda 20,5% artyp, 281 mlrd teńgege jetken-di. Jyl ótken saıyn Soltústiktiń ınvestı­sııa­lyq tartymdylyǵy artyp keledi. 2024 jylǵy deıin 53 ınves­tısııalyq jobadan tura­tyn aımaqtyq pýl quryldy. Onyń qarajat kólemi 900 mlrd teń­geden asady.

Oblystyń ınfraqurylymyn damytý jalǵasyn tabady. 2020 jyly onyń qurylysy 2019 jylmen salystyrǵanda 11,2%-ǵa artqan. Endigi ósim budan da asyp túsýge tıis. Turǵyn úı qu­ry­lysynyń da qarqyny byl­tyr­ǵydan tómendemeıdi. Byl­tyr 3300-den artyq páter paı­dalanýǵa berilgen, al 2021 jyly bul iske 15,6 mlrd teńge bólinip, jańadan 3 700 páter salynbaq.

2020 jyl jaman indetpen kúres kezeńi retinde este qal­dy. Qatań karantın, beketter, maska rejimi – munyń bári ádettegi ómir saltyn óz­gert­kenimen, halyqtyń ujym­dasýyn jaqsartty. Endi vı­rýs­pen kúrestiń jańa kezeńi bastalmaq. Aqpan-naýryz aılarynda qaýip-qater tobyndaǵy azamattarǵa ekpe egile bastaıdy.

Oblys ákimdiginiń jıynynda Májilis pen máslıhattar de­pýtattarynyń saılaýy uıym­shyldyqpen ótkeni erekshe ataldy. Soltústikqazaqstandyq saı­­­­­laýshylardyń 75,5%-y saı­laý ýchaskelerine baryp, ózde­riniń azamattyq pozısııalaryn aı­qyndaǵan. Bul – respýblıka boıynsha eń joǵarǵy kórsetkish.

Otyrysta áleýmettik sala­daǵy oń ózgerister men qol jet­ken tabystar týraly aıtyldy. О́ziniń qorytyndy só­zinde oblys ákimi Q.Aqsa­qa­lov: «Bizdiń jalpy minde­timiz – azamattarǵa barlyq jaǵ­daıdy jasap, ómir sapasyn jaq­sartýǵa umtylý», dedi. Osy talaptyń údesinen shyǵý – jergilikti bıliktiń eń ma­ńyz­dy mindeti ekeni sózsiz.

Soltústik Qazaqstan oblysy