Qazirgi tańda qazaq teatrlarynda bir bulqynystyń bary anyq. Damý dańǵylyn izdegen dramatýrgııa da ilkimdi ózgeristerge umtylýda. Kórermen kókseıtin ónerdiń kókjıeginde túrli sahnalyq eksperımentter eńserile bastaǵanyn kórýge tek kóz kerek. Endeshe, bul kúnderi M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatrynda Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Jabal Erǵalıevtiń «Qas qaǵym» atty metafızıkalyq tragedııasynyń premerasy júrýde.
Qazirgi tańda qazaq teatrlarynda bir bulqynystyń bary anyq. Damý dańǵylyn izdegen dramatýrgııa da ilkimdi ózgeristerge umtylýda. Kórermen kókseıtin ónerdiń kókjıeginde túrli sahnalyq eksperımentter eńserile bastaǵanyn kórýge tek kóz kerek. Endeshe, bul kúnderi M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatrynda Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Jabal Erǵalıevtiń «Qas qaǵym» atty metafızıkalyq tragedııasynyń premerasy júrýde.
Metafızıkalyq tragedııa. Osylaısha atalmysh teatr buryn-sońdy bizde bolmaǵan janrǵa túren saldy. Buǵan deıin Áýezov teatry D.Kobýrnnyń «Jynoınaǵyn» múlde jańa turǵyda sahnalap, tereń psıhologııalyq tragıkomedııada túrli eksperımentterge barǵan bolatyn. Talantty akterlerdiń jasaǵymen (Tóleýbek Aralbaı, Quman Tastanbekov, Baýyrjan Qaptaǵaı, Rashıda Hadjıeva, Qymbat Tileýova) qaıta tabystyrǵan teatrdyń kelesi tabysy – «Qas qaǵym» bolyp tur.
Psıhologııalyq tragedııanyń búkil kilti basty keıipkerdiń bir ǵana sózine baılanǵan desek te bolady: «Mahabbatqa senýge kómektesińizshi..!» dep jalynady beımálim bir dertke ushyraǵan Jazıra.
Onyń derti – jalǵyzdyq. О́mirde jaqsy adamdardyń da bar ekenine sengisi keletin, baqaı esepsiz súıispenshiliktiń bolatyndyǵyn kórgisi keletin beıbaq qyzdyń ákesi, biraq, olaı oılamaıdy. «Jalǵyzy jolynda jan pıda», biraq, óz ómiriniń maǵynasy – mansabyn da bir sát esten shyǵarmaıtyn ákeniń qımyl-qareketi jáne onyń «qaǵanaǵy qaryq, saǵanaǵy saryq» ortasynyń «qundylyqtary» – qoıylymnyń birinshi qabaty.
Boıjetken Jazıra eshqandaı dertke ushyramaǵan. Sondyqtan da «denim saý, tek men mahabbatqa senýim kerek, sonda ǵana barlyǵynan qulan-taza aıyǵamyn» dep psıhıatr Sábıtke aǵynan jarylý arqyly onyń birte-birte ózgeretin kóńil-kúı ahýaly – qoıylymnyń kelesi qabaty. Spektakldegi oqıǵalardyń shym-shytyryǵy birde ap-aıqyn bolsa, endi birde ırrealdylyq keńistikke shyǵady.
Qaǵilez kórermen shyndap kelgende bul oqıǵa Jazıranyń ajalyna sebepshi bolǵan, ózin psıhıatr-dáriger dep biletin naýqas Sábıttiń qııalynan týyndaǵan qandy oqıǵa ekenin ańǵarsa kerek. Psıhologııalyq dramada «Teń – teńimen, tezek – qabymen» deıtin qoǵamnyń shyndyǵy, jalǵyzyn jarly, jetim jigitke bergisi kelmeıtin baqýattylardyń jalǵan namysy, kópe-kórineý jaǵympazdyq, syrt aınala bere sózi ózgere beretin ekijúzdiliktiń sýreti de jatyr...
Spektakldiń árbir sátin qalt jibermeı tamashalaǵan kórermenderdiń alǵashqy legi rejısserlyq sheshimderdi, avtordyń aıtqysy kelgenin tap basqan tustaryn sózsiz baǵalady. Táni emes, jany dertke ushyraǵan jandardyń aýrýhanadaǵy azapty sendelisi, ómirdiń mazaqty sátterin jeńý úshin de bir jigerdiń kerek ekendigin kóńil kúı tilegenimen, ómirdiń shyndyǵy ashy ekendigin jańa qoıylym asha bildi.
Metafızıkalyq tragedııa adamzatty qaı kezde de azǵyryp kele jatqan mansap pen aqsha – adamdyqtan da, adamnyń ómirinen de qymbat emes ekendigin aıtady. Shym-shytyryqqa toly qoıylymda kórermen Sábıt rólindegi belgili akter Azamat Satybaldyny jańa qyrynan kórdi desek qatelespeımiz. О́ıtkeni, Áýezov teatryndaǵy basty rólderdiń birqatary buıyrǵan Azamat Satybaldy az synalmaıdy. Jáne onyń aıtýynsha, bul ról burynǵylardan múlde basqa.
– Pesany oqyǵan kezde oǵan birden ǵashyq boldym. Shyny kerek, osy keıipkerim ózgelerge uqsamasa eken dep kóp izdendim. Búgingi spektakldegi ról basqa rólderge uqsamaıdy. О́ıtkeni, janry bólek. Janry – metofızıka. Bul, árıne, adamnyń qııalynan tys dúnıeler. Sábıt ómirde qanshalyqty jyndy bolsa da, biraq óziniń qııaly túzý jigit. Onyń qolyn qanǵa sharasyzdyq maldyrady, – deıdi akter.
Osy arada Áýezov teatrynyń beldi akterleriniń birine aınalǵan Azamat Satybaldynyń jas rejısser Elik Nursultanmen birlese somdaǵan ekinshi jumysy ekenin aıta ketelik. Buǵan deıin de Azamat Satybaldy Elik Nursultan qoıǵan «Uly men ury» pesasynda kórermenniń yqylasyna bólengen bolatyn. Al Áýezov teatrynyń turaqty kórermenderi úshin Jazırany oınaıtyn aktrısa Zarına Karmenova – jańa beıne. Akterlerdiń kelesi tolqyny, ónerdiń jas ókili Zarına spektakldiń kóp ózgeriske túskenin, jańa janrdy sahnaǵa shyǵarýda shyǵarmashylyq ujymnyń kóp izdengenin aıtady.
– Teatrymyzdyń beldi akterlerimen bir sahnada partner bolý kóp izdenisti talap etedi. Jany jylýlyq izdegen Jazıranyń rólin shyǵarý úshin kóp izdendim. Sebebi, maǵan rólmen jumys isteý ońaıǵa túspedi. Júz paıyz bolmasa da spektakl barysynda bolyp jatqan oqıǵalar meniń de ómirimde uqsastyq taýyp jatty. Sahnada mahabbatty oınamaı, ony sezinýge, óz boıymnan ótkerýge tyrystym. Sonda ról shynaıy, esh jasandylyqsyz shyǵady. Men osyndaı akterlik tandem paıda bolǵanyna qýanyshtymyn, – deıdi jas talant.
Aıtqandaı, arý qoǵamnyń ózinde mahabbattyń bar ekendigin kórsetýge umtylǵan qoıýshy-rejısser Elik Nursultannyń izdenisteri teatrǵa ózindik lep ákelgenin ónertanýshylar tilge tıek ete bastaǵany qýantady. Sondyqtan da barlyq kezde mahabbatqa zárý qoǵamnyń keleńsiz sýretterin ózindik qoltańbamen sýretteýge umtylǵan Elik Nursultannyń talpynystary teatr qaýymdastyǵynyń kóńilinen shyǵyp júrgenin de aıtýǵa tıistimiz.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan».
ALMATY.
––––––––––––––––
Sýretterdi túsirgen
Dına DÁÝITBEKOVA.