2020 jyldan bastap M.Aıqymbaev atyndaǵy asa qaýipti ınfeksııalar ulttyq ǵylymı ortalyǵy men Qazaq ulttyq agrarlyq zertteý ýnıversıteti arasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisim negizinde AQIUǴO Ortalyq referenttik zerthanasy bazasynda COVID-19-ǵa qarsy vaksına ázirleý boıynsha birlesken zertteý bastaldy.
Ortalyqtyń referenttik zerthanasynyń biregeı múmkindikteriniń nátıjesinde búginde eki vaksına alyndy – nanoemýlsııalyq maıly adıývant negizindegi sýbbirlikti vaksına jáne nanobólshekterge negizdelgen vaksına. Bular NARUVAX-C19 jáne NARUVAX-C19/Nano ataýymen DDU-nyń kandıdat vaksınalar tizimine engizilgen jáne qazir AQIUǴO janýarlarǵa SPF-te klınıkaǵa deıingi zertteýden ótkizýde.
SARS-CoV-2 vırýsynyń ózgergishtigin jáne vaksınalaý naýqanyna qaýip tóndirýi yqtımal keıbir mýtasııalar týraly habarlamalardy nazarǵa ala otyryp, AQIUǴO zerthanasynyń BSL-3 bazasynda QazUAÝ qyzmetkerlerimen birlesip, Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵyndaǵy vırýstyń jańa shtamdaryn bólý boıynsha jumystar júıeli túrde júrgizilýde.
Osy ýaqytqa deıin QazUAÝ halyqaralyq Vaksınologııa ortalyǵynyń dırektory Qaısar Tabynovtyń jetekshiligimen Birikken zertteý toby 2020 jyldyń maýsym jáne jeltoqsan aılarynda SARS-CoV-2 vırýsynyń 12-ge jýyq shtamyn bólip shyǵardy, onyń ishinde 3 shtamm AQIUǴO mıkroorganızmder kolleksııasyna saqtaýǵa berildi jáne «hCoV-19/Kazakhstan/KazNAU-NSCEDI-481/2020 KKZI KA-294 vırýsynyń shtamy» degen ataýmen bir shtamǵa patent alyndy. Coronaviridae tuqymdasynyń betacoronavirus túriniń coronavirus Klaıd g, ımmýnobıologııalyq preparattardy daıyndaýǵa, testileýge jáne in vitro jáne in vivo túrli sýbstansalardyń vırýsqa qarsy belsendiligin anyqtaýǵa arnalǵan.
Patent ıesi – Qazaq ulttyq agrarlyq zertteý ýnıversıteti men M.Aıqymbaev atyndaǵy asa qaýipti ınfeksııalar ulttyq ǵylymı ortalyǵy. SARS-CoV-2 vırýsynyń 6 shtamy boıynsha S genderiniń tolyq nýkleotıdtik tizbegi GISAID halyqaralyq derekter bazasynda jarııalanǵan.
2021 jylǵy 19 naýryzda Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı Ulttyq qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ortalyǵy fılıalynyń referens-zerthanasy Almaty qalasy boıynsha Covid-19 vırýsynan «brıtandyq», «ońtústik afrıkalyq», «brazılııalyq» shtamdarǵa tán yqtımal mýtasııalar anyqtalǵanyn habarlady.
2021 jylǵy 18 naýryzda atalǵan mýtasııalardy naqtylaý úshin vedomstvonyń «Sanıtarlyq-epıdemıologııalyq saraptama jáne monıtorıng ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy» fılıaly 12 synama úlgini QazUAÝ jáne AQIUǴO halyqaralyq vaksınologııa ortalyǵyna berdi.
TreeGene genetıkalyq zerthanasymen birlese otyryp, jedel jáne úılesimdi birlesken jumystyń nátıjesinde qysqa merzimde eki úlginiń tolyq S geni retke keltirildi. Zertteý nátıjeleri kórsetkendeı, bir S úlgisinde genniń quramynda «brıtandyq shtamm» B. 1.1.7-ge tán amınqyshqyl almastyrǵysh bar. Ekinshi synamada – S geninde «Ońtústik Afrıka shtamyna» B. 1. 351 tolyǵymen tán amınqyshqyl almastyrǵysh pen delesııalary bar. Eki úlgi genderiniń tolyq nýkleotıdtik tizbegi GISAID halyqaralyq derekter bazasynda EPI_ISL_1346635 jáne EPI_ISL_1346632 nómirlerimen jarııalanǵan.
Qazir birikken zertteý toby AQIUǴO Referenttik zerthanasynyń bazasynda osy vırýstardy bólý boıynsha jumys júrgizýde. Bul vırýstar bizdiń ǵalymdarǵa COVID-19-ǵa qarsy otandyq jáne sheteldik vaksınalar men dári-dármekterdiń tıimdiligin baǵalaýǵa múmkindik beredi.