Ǵylymı ataqty dıssertasııasyz qorǵaıdy

Bul sheshim ǵalymdar men zert­teý­shiler, sondaı-aq sarap­shy­lardyń kótergen másele­le­rinen keıin bir jyl boıy talqylanyp baryp qabyldandy. Sońǵy ýaqytta áleýmettik jelilerde osyǵan qa­tys­ty «Dıssertasııa jazbasa da ǵalym bola ala ma? Bul ǵylymǵa qııa­nat qoı», degen mazmundaǵy pi­kirler aıtyldy. Buǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov óziniń facebook-tegi paraqshasynda: «Bıyldan bas­tap, keıbir doktoranttar dıssertasııalyq jumysty jazbaı-aq ǵylymı ataqty qorǵaı alatyn bolady. Bul úshin dokto­rant bedeli myqty basylymda bir aýqymdy sholý jáne Q1-Q2 WoS tizilimindegi jýrnaldarda kem degende eki ǵylymı maqalasyn avtor retinde jáne korrespondensııa avtory retinde jaryqqa shyǵarýy kerek. Bul ǵylymı-zertteý jumystarynyń nátıjesi men sapasyna qandaı da bir nuqsan keltirmeı-aq zertteý júrgizý múmkindikterin edáýir keńeıtedi. Mundaı tájirıbe kóptegen shetel­dik joǵary oqý oryndarynda bu­rynnan qoldanylyp keledi. Degenmen bul balama ádis retinde paı­dalanylady. Doktorant bu­ryn­ǵydaı óz qalaýy boıynsha dástúrli túrde dıssertasııa jazyp, zertteý jumystaryn qorǵaı alady», dep túsindirdi.

Ǵalymdar arasynda dıs­ser­tasııalyq keńester men resmı resenzentterdiń jaýap­ker­shi­li­gi­ne qatysty máseleler de jıi qozǵalatyn. О́ıtkeni buryn dıs­ser­tasııalyq keńes úsh jylǵa ári turaqty múshelerden bekitiletin. Keńes músheleri qatarynda ǵy­ly­mı jumystyń taqyryby men maz­munyn jan-jaqty meń­gergen maman bolmasa da, ja­zyl­ǵan dıssertasııaǵa qatysty sheshim shyǵarylatyn. Osyǵan qaramastan ǵylymı jumystar qorǵalyp jatty. Mınıstrliktiń málimetine súıensek, ult­tyq ýnı­ver­sıtetterdegi dısser­ta­sııa­lyq keńester 2019 jáne 2020 jyldary 266 jumysty qarastyryp, onyń tek ekeýin ótkizbegen. Al Bilim jáne ǵylym salasyndaǵy sapany qamtamasyz etý komıteti sońǵy on jyl ishinde 142 dok­to­rantqa ǵylymı dáreje berýden bas tartqan, ıaǵnı olardyń dıssertasııalyq jumysy JOO qabyrǵasynda qorǵalsa da, kó­ńil kónshitpegen. Shetelde dıs­ser­tasııalyq keńes ár ǵylymı ju­mys boıynsha qurylady jáne negizgi talqylaýlardy sol keńes júr­gizedi.

Mine, dál osy túıtkildiń de túıini tarqatylǵandaı. О́ıtkeni budan bylaı dıssertasııalyq keńesterdiń quramy halyqaralyq tájirıbege saı jasaqtalady. Bul týraly mınıstr A.Aımaǵam­be­tov: «Doktoranttyń zertteý taqyryptary ár alýan bol­ǵan­dyq­tan, dıssertasııalyq keńes múshe­leriniń jartysy ýaqytsha taǵaıyndalady. Endi keńes múshe­le­ri, qorǵaý qorytyndysy boıyn­sha dıssertasııalyq keńes PhD dárejesin berý (1), PhD dárejesin bermeý (2), dıssertasııany qaıta qorǵaýǵa jiberý (3) nemese doktorant jumysyn pysyqtaýǵa jiberý (4) syndy sheshim qabyldaı alady. Buǵan deıin keńes músheleri tek eki sheshimniń bireýin qabyldaıtyn edi. Buǵan qosa, endi daýys berýge resmı resenzentter de qatysady», dedi.

Sonymen qatar kez kelgen Qazaq­stan azamaty qandaı dıs­ser­tasııalardyń jáne olardy kim­derdiń qorǵap jatqanyn bile alady. Bul – ashyqtyqqa degen betburys. Vedomstvo bas­shy­­­synyń aıtýynsha, ǵylymı ju­mysty qorǵaý prosedýrasy ınternet jelisi arqyly tikeleı efırde júrgiziledi. Iаǵnı dıssertasııany qorǵaý rásimi tolyǵymen ashyq formatta ótedi. Sondyqtan qyzyǵýshylyq tanytqan árbir adam ǵylymı-zertteýlermen ta­ny­syp, doktoranttardyń ju­my­syna ashyq pikir qaldyra alady. Sondaı-aq ǵylymı ataq­tan úmitti azamattar da dısser­ta­sııa­­syn onlaın formatta qor­ǵaýǵa quqyly. Muny endi karan­tıniń áserinen engizilgen ózge­ris deýge bolar. Sebebi pandemııa kezinde Kalıfornııadaǵy Berklı ýnıversıteti, Oksford, Kem­brıdj, Garvard, Sıngapýr Ulttyq ýnıversıteti jáne basqa da oqý oryndary alǵashqylardyń biri bolyp dıssertasııa qorǵaýdy onlaın formatta ótkizgen edi. Demek, bul da álem boıynsha keńinen paıdalanylyp jatqan tájirıbe.