Covid-19 pandemııasy bastalǵan byltyrǵy quldyraýdan bastap eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaıdy qalpyna keltirý, sonymen qatar eńbek qyzmetiniń balamaly nysandaryn damytý arqyly jumyspen qamtý sıpaty da ózgerdi. Búgingi tańda álemdegi ár besinshi adam qashyqtan jumys isteýge kóshti nemese úıinde jumys isteı bastady.
«Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵy» AQ sarapshylarynyń deregine sáıkes Qazaqstanda 2021 jyldyń 1-toqsanynyń qorytyndysy boıynsha 73,7 myń adam qashyqtyqtan jumys istedi, olardyń 70,2%-y – negizinen qalada turatyn áıel azamattar.
Byltyrǵy COVID-19 saldarynan jumystyń ıkemdi túrine kóshý prosesin jedeldetý úrdisi búginde qashyqtan jumyspen qamtý formatynyń keń taralýynan kórinis taýyp otyr. Qashyqtan jumys istegen nemese jumys isteı bastaǵan azamattardyń eńbegi qoǵamnyń jumyspen qamtýdyń balamaly nysandaryn qabyldaý prosesin jedeldetti. Osynyń nátıjesinde Qazaqstanda erkin tabys dep atalatyn ekonomıkanyń damýy, eńbekke áıelder men aýyl turǵyndaryn belsendi tartý kórinis taba bastady.
«Mysaly, el boıynsha árbir úshinshi aýyl turǵyny qashyqtan jumys isteıdi jáne jumys berýshiler qashyqtan jumys isteıtin qyzmetkerlerdiń 14%-yna ǵana kommýnıkasııa quraldaryn bergen», deıdi ERDO Strategııa jáne jobalyq basqarý departamentiniń dırektory Aleksandra Molchanovskaıa.
Halyqaralyq tájirıbe jumyspen qamtýdyń balamaly nysany retinde kórsetiletin qyzmetter sektoryn damytý men tolyq emes jumys kúnin keńeıtý EYDU-ǵa múshe elderde áıelderdiń jumys kúshi quramyna qatysýyn keńeıtýdiń qýatty faktoryna aınalǵanyn baıqatty. Sonymen qatar úıden jumys isteýdiń artyqshylyqtaryna qaramastan, jumys ýaqytynyń ulǵaıýy jáne jumys ýaqyty men jeke ómirdiń aralasý qaýpi bar. Alaıda jumyspen qamtýdyń ıkemdi túrleriniń taralýy kúndelikti jumyspen qamtýǵa jańa sıpattama bere otyryp, qarqyn alyp keledi.
Pandemııanyń eńbek naryǵyna áseriniń taǵy bir kórsetkishi – jumys berýshimen resmı baılanysty saqtaı otyryp, jumys berýshiniń bastamasy boıynsha is júzinde jumys istemeýge májbúr bolǵan ýaqytsha jumyspen qamtylmaǵandar sanynyń ózgerýi boldy. Olardyń sany ótken jyldyń 2-toqsanynda eń joǵarǵy shegine jetti jáne 2021 jyldyń 1-toqsanynda 74%-ǵa, 139,6 myń adamǵa deıin qysqardy, al 2020 jyldyń 4-toqsanymen salystyrǵanda tómendeý 5%-dy nemese 7,1 myń adamdy qurady.
Jalpy, bıyl 1-toqsanda eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaı turaqty qalpyna keltirilip, koronadaǵdarystyń teris saldaryn báseńdetti. Jumys kúshiniń sany ótken jyldyń 4-toqsanymen salystyrǵanda 35 myń adamǵa (0,4%) artyp, 9 mln 232 myń adamdy qurady. Jaldamaly (+27,2 myń adam 6 mln 703 myń adamǵa deıin), sondaı-aq ózin ózi jumyspen qamtyǵandar arasynda (+9,4 myń adam 2 mln 078 myń adamǵa deıin) jumysqa turý ósti.
«Ekonomıkalyq qyzmet túrleri boıynsha qyzmet kórsetý sektorynda qalpyna kelý baıqalady. Bul rette aýyl sharýashylyǵy, qurylys, óner men oıyn-saýyq, qarjy jáne saqtandyrý qyzmeti salalary bar. Biliktilik qurylymy orta bilikti mamandardyń kóbeıýine jáne sáıkesinshe joǵary bilikti jumysshylar úlesiniń azaıýyna baılanysty ózgerýde», dedi Aleksandra Molchanovskaıa.
Osylaısha, basshylar men kásibı mamandar sany tıisinshe 16,2 myń jáne 13,5 myń adamǵa qysqardy. Sonymen qatar tehnık-mamandardyń (+41,2 myń adam), óndiristik jabdyq operatorlarynyń (+33,5 myń adam), qyzmet kórsetý jáne satý salasyndaǵy qyzmetkerlerdiń (+8,7 myń adam), sondaı-aq fermerler men aýyl sharýashylyǵy jumysshylarynyń (+6,3 myń adam) sany ósti. О́z kezeginde biliktiligi joq qyzmetkerler 6 myń adamǵa kóbeıdi.
Sonymen qatar 2020 jylǵy 4-toqsanmen salystyrǵanda jumyssyzdar sany 1,7 myń adamǵa qysqaryp, 451,3 myń adamdy qurady, bul rette jumyssyzdyq deńgeıi 4,9% deńgeıinde saqtaldy.
Jumyssyzdyq deńgeıi eldiń ońtústiginde – Almaty qalasy men Túrkistan oblysynda (eki óńirde de 5,2%), sondaı-aq Shymkent qalasynda (5,1%) shekten tys kóp. Bul rette jumyssyzdyqtyń eń tómengi deńgeıi Qaraǵandy oblysynda (4,5%) jáne Nur-Sultan qalasynda (4,6%) tirkelgen.
Jumyspen qamtý organdarynda esepte turǵan jumyssyzdar sany 2021 jylǵy sáýir aıynyń sońynda 215 myńǵa jýyq adamdy qurady, al jalpy respýblıka boıynsha tirkelgen jumyssyzdyq deńgeıi 2,3%-ǵa teńeldi. Tirkelgen jumyssyzdyqtyń eń joǵary deńgeıi Túrkistan (4,6%), Atyraý jáne Batys Qazaqstan (eki óńirde de 4,4%) oblystarynda baıqaldy, dep habarlady Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti.