Kóne Túrkistandaǵy qazba jumystary kezinde ǵalymdar biregeı Shyǵys bazaryn tapty, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Bul týraly Qazaq ǵylymı-zertteý mádenıet ınstıtýtynyń baspasóz qyzmeti málim etti. Ǵalymdar ejelgi bazardyń kóne qalada birneshe ǵasyr boıy jumys istep turǵanyn aıtady.
«XVII-XIX ǵasyrlardaǵy Túrkistan tarıhymen baılanysty jazba jáne kartografııalyq derekkózderde birneshe ǵasyr boıy qalanyń áleýmettik, saıası, qarjy-ekonomıkalyq jáne tipti mádenı ómiriniń ortalyǵy bolǵan úlken Túrkistan bazary týraly aıtylady. Jaqynda bizdiń ǵalymdar osy ataqty Túrkistan bazaryn tapty. Arheologııalyq materıaldyń biregeıligi –Qazaqstanda alǵash ret ortaǵasyrlyq Shyǵys bazary úlken aýqymda, jaqsy saqtalǵan kúıde, tabylyp otyr», deıdi Qazaq ǵylymı-zertteý mádenıet ınstıtýtynyń bas dırektory, fılosofııa doktory Andreı Hazbýlatov.
Onyń aıtýynsha, bul arheologııalyq oljanyń bizdiń elimizde balamasy joq. Sondyqtan ony ǵalymdar Tashkent pen Buharadaǵy bazarlarmen salystyryp zerttemekshi.
«Bir qyzyǵy, bazarǵa jaqyn jerde qysh quıyp, temir soǵatyn ártúrli sheberhanalar tabyldy. Sol sheberhanalarda jasalaǵan buıymdar irgedege bazarda satylǵan bolýy da múmkin. Bazar kesheni Orta Azııadaǵy, Iran men Taıaý Shyǵystaǵy ortaǵasyrlyq sáýlet ónerin boıyna birge toǵystyrǵan», dedi ǵalym.
Arheologııalyq nysan Shyǵys, Ortalyq jáne Batys qanattardan turady. Arheologtar ázirge ondaǵy onnan astam úı-jaıdy arshyp, zertteýge kirisip ketken.
«Úı-jaılardyń qurylysy da erekshe. Biri iri tastardan qalansa, endi biriniń qurylysyna kúıdirilgen kirpishten jasalǵan aıvan bastyrmasy qoldanylǵan. Ońtústik jaǵynda keń alań bolǵanǵa uqsaıdy. Bazardyń Shyǵys qanatyna jeti bólme kiredi. Bazardyń ortalyq bóliginde onnan astam dúken bolǵan», deıdi Qazaq ǵylymı-zertteý mádenıet ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri, arheologııalyq ekspedısııa jetekshisi Aısulý Erjigitova.
Arheologtar, sonymen qatar 1,5 myń sharshy metr aýmaqty qamtyp jatqan ınfraqurylymdy ashyp otyr. Munsha aýmaqty arshyp shyǵý úshin áli biraz ýaqyt kerek.
Bazardyń bir bóliginen oshaqtar men sandaldar, sanıtarlyq qurylystar oryn tepken. Onyń bári tikburyshty jáne sharshy pishindi kúıdirilgen kirpishten jasalǵan.
Instıtýttyń baspasóz qyzmeti bergen málimet boıynsha shyǵys bazarynyń barlyq úı-jaılary bastapqyda shıki kirpishten salynǵanyn, biraq XIX ǵasyrda kúıdirilgen kirpishten qaıta salynǵan kórinedi.
«Bazar aýmaǵynan tabylǵan keramıka fragmentterine, turmystyq zattar men túrli kezeńge jatatyn nýmızmatıkalyq jádigerlerge qaraǵanda, XVIII-XIX ǵasyrlarda bazarda qaınaǵan tirshilik jalǵasqan. Al alǵash jumys isteı bastaǵan kezeńi tym tereńde jatyr», dep jazady ınstıtýttyń baspasóz qyzmeti.
Bul bazar «Kúltóbe qalashyǵynyń tarıhı nysandaryn restavrasııalaý» ǵylymı jobasy aıasynda aýqymdy arheologııalyq ekspedısııa kezinde tabylǵanyn atap ótý kerek. Onyń mańyzdy baǵyttarynyń biri – 30 gektardan astam alqapta ejelgi Túrkistannyń aýmaǵyn zertteý.