Senatorlar daıyndaǵan zań jobasy muqtaj jandarǵa qoldaýdy kúsheıtedi

Atap aıtqanda, «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine kásipkerlik, áleýmettik kásipkerlik jáne mindetti áleýmettik medısınalyq saq­tandyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy qabyldandy. Oǵan Parlament depýtattary bastamashy bolǵan. Qujatta elimizdegi áleýmettik kásipkerlikti zańnamalyq retteý jáne damytý tetikterin júıeleý kózdelgen.

Atalǵan másele boıynsha baıandama jasaǵan senator Erik Sultanovtyń aıtýyn­sha, alǵash ret zańnamalyq deńgeıde áleý­mettik kásipkerlik uǵymy anyqtalyp otyr. 

«Áleýmettik kásipkerliktiń negizgi úsh mindeti zańnamalyq túrde bekitilgen. Birinshisi – áleýmettik problemalardy sheshý, onyń ishinde áleýmettik ınnovasııa­lardy engizý jáne áleýmettik qyzmetter kórsetýge járdemdesý arqyly sheshý. Ekinshisi – halyqtyń áleýmettik áljýaz toptaryn jumyspen qamtýǵa járdemdesý jáne olardyń qoǵamdyq paıdaly qyzmetke qatysýy úshin basqa azamattarmen teń múmkindikter jasaý. Úshinshisi – áleýmettik kásipkerlik sýbek­tileri óndiretin taýarlardy, oryndaıtyn jumystardy, kórsetetin qyzmetterdi naryqqa shyǵarý», dedi depýtat.

Zań jobasyndaǵy taǵy bir jańa­shyl­dyq – halyqtyń áleýmettik áljýaz top­taryn anyqtaý. Buǵan 9 sanat kirgen. Olardyń qatarynda múgedekter, múgedek balany tárbıelep otyrǵan ata-analar men basqa da zańdy ókilder bar. Son­daı-aq tizimge zeınetkerler jáne zeınet­aldy jastaǵy azamattar, balalar aýyl­darynyń tárbıelenýshileri jáne bala­lar úıleriniń, jetim balalar men ata-ana­synyń qamqorlyǵynsyz qalǵan ba­lalarǵa arnalǵan mektep-ınternat­tardyń túlekteri (29 jasqa deıin) kirgen. Budan bólek, qylmystyq-atqarý júıesi mekemelerinen jazasyn óteýden bosatylǵan adamdar (bosa­tyl­ǵannan ke­ıingi 12 aı ishinde), belgili bir turǵy­lyqty jeri joq adamdar áleýmet­tik áljýaz topqa jatqyzylady. Az qam­tylǵan, kóp balaly nemese tolyq emes otbasylarǵa jatatyn ata-analar jáne basqa da zańdy ókilder, sondaı-aq «Al­tyn alqa», «Kúmis alqa» alqalarymen, «Ba­tyr ana» ataǵymen nemese I jáne II dárejeli «Ana dańqy» ordenderimen mara­pattalǵan kóp balaly analar da osy tizimge engizildi. Narkologııalyq naý­qastardy medısınalyq-áleýmettik ońaltýdan nemese psıhıkaǵa belsendi zattarǵa táýeldilikti emdeýden ótken adamdar (ońaltý nemese emdeý júrgizilgennen keıingi 12 jyl ishinde) jáne qandastar da áljýaz top qataryna jatqyzylady.

Senatordyń E.Sultanovtyń aıtýynsha, memlekettik qoldaý sharalary áleýmettik kásipkerler úshin úlken demeý bolmaq. Olarǵa qarjylyq qoldaý, granttar berý jáne salyq jeńildikteri sekildi qoldaý sharalary qarastyrylyp otyr.

Zań jobasyna sáıkes endi áleýmettik kásipkerler áleýmettik jaǵynan az qam­tyl­ǵandar qataryna jatatyn óz qyzmet­kerlerin oqytyp, olardyń biliktiligin arttyratyn bolsa, salyq jeńildikterine ıe bolady. Sondaı-aq memleket áleýmettik kásip­kerlik sýbektilerin qoldaý maqsa­tymen olardy ınfraqurylymmen qamta­masyz etedi jáne osy saladaǵy kásipker­lerge qarjylyq, aqparattyq, konsýl­tasııalyq, ádistemelik kómek kórsetedi.

«Memleket basshysy áleýmettik máse­lelerdi sheshýge, sondaı-aq az qamtyl­ǵan jáne múmkindigi shekteýli azamat­tarǵa qoldaý kórsetýge únemi basa mán berip keledi. Bul rette áleýmettik kásip­ker­likti damytýdyń mańyzy zor. Sonyń aıasynda zańdarǵa engizilgen ózgertýler men tolyqtyrýlarǵa Senat depýtattary bastamashy boldy. Osy rette otan­dyq zańnamada alǵash ret áleýmettik kásip­ker­lik degen baǵytqa anyqtama berilip otyrǵanyn aıta ketken jón», dedi Máýlen Áshimbaev.

Sonymen qatar Senat Tóraǵasy Mem­leket basshysynyń tapsyrmalaryn iske asyrý maqsatymen zań aıasynda eko­nomıkalyq ósimdi qalpyna keltirýge jáne pandemııadan zardap shekken kásipkerlerdi qoldaýǵa arnalǵan qosymsha sharalar qarastyrylǵanyn tilge tıek etti.

«О́ńdeý ónerkásibiniń jańa kásip­oryndary úshin qosylǵan qun salyǵyn 70 paıyzǵa azaıtý, óńdeý ónerkásibiniń jańa negizgi qorlaryna qaıta ınvestısııalanǵan tabysty korporatıvtik tabys salyǵynan bosatý sııaqty sharalar qarastyrylǵan. Sondaı-aq jeke kásipkerlikti qoldaý úshin arnaıy mobıldi qosymshany paıdalaný arqyly júrgiziletin arnaýly salyq reji­mi engizilýde. Bul jeke kásipkerler qyzme­tiniń jekelegen prosesterin jáne olardyń salyq organdarymen ózara is-qımylyn jeńildetedi», dedi Senat Spıkeri.

Otyrys barysynda Senat depýtattary «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksine (Salyq kodeksi) jáne «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Kodeksin (Salyq kodeksi) qoldanysqa engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» ilespe zań jobasyn qabyldady.

Odan bólek senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq akti­lerine ınklıýzıvti bilim berý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn qarap, qa­byl­dady. Bul zańǵa da Parlament depýtattary bastamashy bolǵan.

Atalǵan zań erekshe bilim berýdi qajet etetin azamattardyń qoljetimdi bilim alý­ǵa quqyqtaryn iske asyrýǵa jáne oqy­týdyń barlyq deńgeıinde olardy ınklıý­zıvti bilim berýmen qamtamasyz etýge arnalǵan.

Depýtat Narıman Tóreǵalıevtiń aıtýyn­sha, zań jobasynda múmkindigi shekteý­li balalardy áleýmettik jáne medı­sı­na­lyq-pedagogıkalyq túzeý arqyly qol­daý máselelerin memlekettik retteý tur­ǵysynan quzyretti organdardyń fýnksııalary naqtylanady.

«Zań jobasynda bilim berýdiń bar­lyq deńgeılerinde oqytý úshin arnaıy jaǵdaılar jasaý esebinen erekshe bi­lim berýdi qajet etetin balalar úshin mem­lekettik kepildikter qarastyrylǵan.

Buǵan qosa memleket erekshe bilim berýdi qajet etetin balalarǵa, bilim alý nysandaryn tańdaý quqyǵyn berýdi qosa alǵanda, bilim berý júıesi usynǵan shekte, olardyń jeke damý erekshelikterin eskere otyryp, olardyń ózin-ózi jetildirýine, bilim berýdiń barlyq deńgeıinde ómir boıy oqýyn jalǵastyrýyna, ózderiniń qabiletterin erkin damytýǵa jaǵdaı jasaıdy», dedi senator.

Soǵan sáıkes budan bylaı erekshe qajettilikteri bar balalardy oqytatyn uıymdar bilim berý baǵdarlamalaryn bilim alýshylar men tárbıelenýshilerdiń jeke damý erekshelikterine jáne áleý­et­ti múmkindikterine saı beıimdeýi tıis. Múmkindigi shekteýli balalardy bala­baq­shalar men mektepterge qabyldaý tártibi zańmen naqtylanady.

«Memleket basshysy óz Joldaýynda múmkindigi shekteýli azamattarǵa bilim alý úshin tıisti jaǵdaı jasaýdy tapsyrdy. Sonyń aıasynda Parlament depýtattary osy zańdy arnaıy ázirledi. Aldaǵy ýaqytta bul zań memlekettiń bilim berý saıasatyn jetildiredi jáne múmkindigi shekteýli azamattardyń kemsitýsiz bilim alýlaryna teń múmkindikter týǵyzady dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.

Senat otyrysynda depýtattar «1994 jylǵy 10 jeltoqsandaǵy Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasııasynyń Úkimeti arasyndaǵy «Baıqońyr» keshenin jalǵa berý shartyna ózgeris engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasııasynyń Úkimeti arasyndaǵy polıar mańyndaǵy orbıtalarǵa soltústik baǵytta ǵarysh apparattaryn ushyrý úshin «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynan «Soıýz-2» tıpindegi tasymaldaǵysh zymyrandardy ushyrýdy júzege asyrý jónindegi yn­ty­maqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııa­laý týraly» zań jobalaryn qabyldady.

Bul qujattarda taraptardyń ha­lyq­tyń jáne aýmaqtyń ekologııalyq qaýip­sizdigin qamtamasyz etý jónindegi min­dettemeleri aıqyndalǵan. Zań jobalary burynǵy mindettemelerdi úılestirýge, sondaı-aq «Baıqońyr» kesheniniń ǵylymı-tehnıkalyq, óndiristik jáne áleýmettik-mádenı áleýeti men ınfraqurylymyn damytýǵa múmkindik beredi.

«Respýblıkalyq bıýdjetke jyl sa­ıyn Reseı tarapynan «Baıqońyr» keshenin paıdalanǵany úshin 115 mln dollar somasynda qarajat túsedi. «Baıqońyr» keshenin jalǵa alǵan 27 jyl ishinde respýblıkalyq bıýdjetke shamamen 3,1 mlrd dollar qarjy tústi. Taraptardyń ózara múddelerin eskere otyryp, 2004 jyly «Baıqońyr» keshenin jalǵa alý merzimi 2050 jylǵa deıin uzartyldy.

Bul rette 2004 jylǵy 9 qańtardaǵy «Baıqońyr» keshenin tıimdi paıdalaný jónindegi yntymaqtastyqty damytý týraly memleketaralyq kelisimde Qazaqstannyń ǵarysh aılaǵynda birles­ken jobalardy iske asyrýǵa qatysý múm­kindikteri qarastyrylǵan. Sondaı-aq ǵa­rysh aılaǵyn jańǵyrtý, jańa ekolo­gııalyq qaýipsiz ǵarysh zymyran ke­shen­deri arqyly ǵarysh aılaǵy qyzmetiniń ekolo­gııalyq qaýipsizdigin arttyrý kózdelgen.

2020 jylǵy qańtarda qol qoıylǵan Baı­qońyr qalasyn damytýdyń uzaq merzimdi baǵdarlamasy ázirlendi. Oǵan sáıkes kásipkerlikti, týrızmdi damytý, ınjenerlik ınfraqurylymdy jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty jańǵyrtý jónindegi jumystardy júrgizý, qoljetimdi turǵyn úımen qamtamasyz etý qarastyrylǵan», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın.

«Soıýz-2» tıpindegi tasymaldaǵysh zymyran­dardy ushyrý jónindegi yn­tymaq­tastyq týraly Kelisimde zymy­ran­nyń bólikteri qulaıtyn arnaıy aýdan qarastyrylǵan. Munyń ótemi retinde 460 myń dollar tólemaqy belgilendi. Bul – úsh ret ushyrý aqysynyń quny. Qosymsha zymyran ushyrylsa, 50 myń dollar kóleminde tólemaqy beriledi.

«Baıqońyr – adamzatqa ǵarysh áleminiń qaqpasyn ashqan alǵashqy ǵarysh aılaǵy. Qazirgi tańda da Baıqońyrdyń ǵaryshty ıgerýdegi orny bólek. Sondyqtan ony tıimdi paıdalaný asa mańyzdy. Soǵan baılanysty qabyldanǵan bul zań jobalary osy salada eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqty arttyrýǵa múmkindik beredi», dedi Máýlen Áshimbaev zań jobasyn talqylaý kezinde.

Palata otyrysynda depýtattar Qa­zaq­stan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń sýdıalaryn saılaý jáne qyzmetinen bosatý týraly máseleni qarady. El Prezıdentiniń usynýy boıynsha Qanat Mý­sın Joǵarǵy Sot sýdıasy bolyp saılanyp, ant berdi. Sondaı-aq senatorlar Mem­leket basshysynyń usynýy negizinde jáne Konstıtýsııaǵa sáıkes Joǵarǵy Sot Ke­ńesiniń Tóraǵasy qyzmetine taǵaıyn­da­lýyna baılanysty Denıs Shıppti Jo­ǵarǵy Sottyń sýdıasy laýazymynan bosatty.

Senat otyrysynda depýtattyq sa­ýaldar da joldandy. Joldanǵan eki sa­ýal da Atyraý oblysyndaǵy máselelerge qatysty boldy. Senator Ǵumar Dúısem­baev óńirdegi eki balyq ósirý zaýyty­nyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn qaıta qurý, jańartý jáne olardyń qyz­met­kerleriniń jalaqysyn kóterý qajet eke­nin aıtty. Depýtat Saǵyndyq Luqpanov oblysqa «Bıznestiń jol kartasy-2025» já­ne «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» mem­le­kettik baǵdarlamalary aıasynda bólin­gen qarajattyń jetkiliksizdigine nazar aýdardy.