Agroónerkásiptegi ilgerileý men irkilister

Is-sharany ashqan Nurlan Ábdirov elimizdiń agroónerkásiptik keshenin damytýǵa memleket tarapynan erekshe kóńil bólinip kele jatqanyn, soǵan sáıkes alda birqatar mańyzdy mindet turǵanyn aıtty.

«Táýelsizdik alǵannan beri  agrarlyq sektordy damytý boıynsha 10 baǵdarlama daıyndaldy, bul memlekettik saıasattyń osy salaǵa erekshe kóńil bólip otyrǵanyn kórsetedi.

Qazaqstannyń agroónerkásip kesheni­niń aldyna qoıylǵan mindet kóp. Sonyń biri – aýylsharýashylyq óndirisin turaqty damy­tý, álemdik naryqta básekege qabi­letti jáne eksportqa baǵyttalǵan ónim­der óndirisin ulǵaıtý, eldiń azyq-túlik qa­ýipsizdigin qamtamasyz etý jáne 2022 jylǵa deıin osy saladaǵy eńbek ónim­diligin 2,5 ese arttyrý», dedi N.Ábdirov.

Senat vıse-spıkeri Agroónerkásip keshenin damytý týraly memlekettik baǵdarlamanyń 4 jyl ishindegi iske asyrylý monıtorınginiń qorytyndylary salany damytýdyń oń úrdisterin aıǵaqtaıtynyn jetkizdi.

«Baǵdarlama sheńberinde qoıylǵan mindetterdi iske asyrýǵa 2017-2020 jyl­darǵa 2,5 trln teńge josparlanǵan bolatyn. Is júzinde 1,6 trln teńge bólingenine qaramastan, kórsetilgen kezeńde aýyl sharýashylyǵy jalpy óniminiń kólemi 1,7 ese ósti.

Azyq-túlik táýelsizdiginiń ólshemine sáıkes, azyq-túliktiń barlyq negizgi túr­leri boıynsha ishki tutynýdaǵy otandyq óndiristiń úlesi 80 paıyzdy qurap otyr. Alaıda ózimiz óndiretin keıbir ónim túrleri boıynsha elimizdi qamtamasyz etý deńgeıi 60 paıyzdy ǵana qamtıdy. Qalǵan suranys ımport esebinen oryndalady», dedi vıse-spıker.

Budan bólek, N.Ábdirov agrarlyq salaǵa teris áserin tıgizip otyrǵan júıeli máselelerge de nazar aýdardy.

«Osy salany Qazaqstan ekonomı­kasynyń jetekshi kúshine aınaldyrý maq­satynda sońǵy onjyldyqtarda agrar­lyq ónerkásip keshenin damytýǵa arnalǵan birneshe salalyq baǵdarlama ázirlendi, qarjylandyrý tásilderi de birneshe márte ózgerdi. Biraq aıtarlyqtaı nátıje bolǵan joq. Oǵan memlekettik qoldaý quraldarynyń nátıjesizdigi, óndiris kórsetkishiniń tómendigi, sondaı-aq agroǵylym men agroónerkásip arasyndaǵy alshaqtyq, aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn saqtaý júıesiniń jolǵa qoıylmaýy sekildi máseleler sebep bolyp otyr», dedi Nur­lan Ábdirov. Sondaı-aq agrarlyq-óner­kásiptik kesheniniń damýyna aýyl sha­rýa­shylyǵy mashınalaryn jasaý sala­synyń damymaýy, al usaq agroqurylym­dardyń kóptigi mal sharýashylyǵy salasyna teris áserin tıgizetinin atap óti.

«О́ndirýshiler men satyp alýshylar arasyndaǵy senimsizdik pen turaqsyz qatynastar, naryq pen qarjylyq resýrs­tar týraly senimdi aqparattyń bolmaýy da taýar óndirýshilerdiń áleýetti naryqqa qol jetkizýine teris áserin tıgizedi.

Damyǵan elderde bilim berý men ǵylymı-tehnıkalyq salalardyń ishki jal­py ónim kólemine qosatyn úlesi qomaq­ty. Alaıda jeke kompanııalar qarjy­lan­dyratyn ǵylymı-zertteý mekemeleriniń ǵylymı-tehnıkalyq qyzmetiniń utym­dy úılesimdiligi, sheteldegi ozyq táji­rı­belerdi transfertteý máseleleri áli de sheshilmeı otyr», dedi N.Ábdirov.

Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarov óz kezeginde memlekettik baǵdarlamany iske asyrýdyń nátıjeleri týraly baıandady. Sondaı-aq mınıstr agroónerkásiptik keshendi damytý úshin qabyldanǵan sharalarǵa toqtalyp ótti. Onyń ishinde aýyl sharýashylyǵy salasynda saqtandyrýdyń jańa júıesi engizilgenin, tuqym sharýashylyǵyn sýbsıdııalaý qolǵa alynǵanyn, mashına-traktor parkin jańartý qarqyny arta túskenin aıtty.

«Byltyr elimizdiń búkil ekonomıkasy, sonyń ishinde agroónerkásiptik keshen úshin kúrdeli boldy. Agroónerkásiptik keshendi damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynyń iske asyrylýy, sondaı-aq 2020 jyly qabyldanǵan daǵdarysqa qarsy sharalar koronavırýs pandemııasyna baılanysty kúrdeli jaǵdaılarda otandyq agroónerkásiptik keshenniń turaqty damýyn qamtamasyz etýge múmkindik berdi. Máselen, jalpy aýyl sharýashylyǵy óniminiń kólemi 5,7 paıyzǵa artyp, 6,3 trln teńgeni qurady. Bul – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderi arasyndaǵy eń úlken ósim. Azyq-túlik óndirisi 4 paıyzǵa ósti», dedi S.Omarov.

Vedomstvo basshysy keltirgen derekterge súıensek, aýyl sharýashylyǵynyń negizgi kapıtalyna salynatyn ınvestısııalar kólemi 15 paıyzǵa, tamaq ónimderi óndirisine quıylǵan ınvestısııalar kólemi 13,5 paıyzǵa ósken. Sonyń nátıjesinde agroónerkásiptik keshenge salynǵan ınvestısııalardyń jalpy kólemi 677,2 mlrd teńgeni qurap, josparlanǵan mejeden 154,2 mlrd teńgege asyp tústi.

«Salanyń jyl saıyn tolyq qarjylan­dyrylmaýyna qaramastan, daǵdarysqa qarsy sharalardy eskere otyryp, ótken jyly sýbsıdııalaý kólemi 366 mlrd teńgege deıin jetkizildi. Bul 2016 jylǵy deńgeıden 1,6 ese kóp. Sýbsıdııalaý baryn­sha jeńildetilip, tolyqtaı avtomattandyryldy.  Osylaısha sýbsıdııa berý prosesiniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge múmkindik týyndady. Sýbsıdııalaýǵa qoıylatyn talaptarǵa ózgerister engizý arqyly shaǵyn jáne orta fermerlerdi sýbsıdııamen qamtý aýqymy keńeıtildi», dedi S.Omarov.

Mınıstrdiń aıtýynsha, ósimdik sharýashylyǵyndaǵy barlyq sýbsıdııa biryńǵaı qaǵıdalarǵa biriktirildi. О́simdikterdi qorǵaý quraldaryn sýbsıdııalaý keńeıtildi. Endi gerbısıdter ǵana emes, pestısıdterdiń basqa da túrlerine sýbsıdııa beriledi. Sýbsıdııalardy kúntizbelik jyl aıasynda emes, tuqym, tyńaıtqysh, pestısıd satyp alynǵan kúnnen bastap 12 aı ishinde alý múmkindigi basty jańalyqtardyń biri bolyp otyr.

Agroónerkásip kesheni sýbektileri úshin jetkilikti kepil bazasy bolmaǵan jaǵdaıda ekinshi deńgeıdegi bankterdiń kredıtterine kepildik berýdiń jańa tetigi qoljetimdi bolmaq. Mundaı qadam Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory arqyly júzege asyrylady.

«2020 jyldan bastap respýblıkada agroónerkásiptik keshendi erikti saqtan­dyrýdyń jańa júıesi iske qosyldy. Jańa júıede saqtandyrý syıaqy­laryn 50 paıyz kóleminde sýbsıdııa­laý túrindegi memlekettik qoldaý kózdeldi. Júıege saqtandyrý jaǵdaılary bas­tal­ǵan kezde tólemderdiń kepildigin qamta­masyz etetin halyqaralyq qaıta saqtan­dyrý kompanııalary tartyldy. Barlyq saqtandyrý prosesteri toly­ǵymen avtomattandyrylǵan. О́simdik sharýashylyǵynda saqtandyrý ónimderi jáne alǵash ret mal sharýashylyǵynda iri qarany saqtandyrý bekitildi», dedi S.Omarov.

Onyń aıtýynsha, 2020 jylǵy kóktemgi dala jáne egin jınaý jumystarynyń qorytyndysy boıynsha astyq egetin alty óńirde 115 myń gektar dándi jáne maıly daqyldar saqtandyryldy. Saqtandyrý jaǵdaılary nátıjesinde 518,2 mln teńge tólendi. Mal sharýashylyǵynda 2 117 bas iri qara saqtandyryldy.

Senator Dúısenǵazy Mýsın mem­lekettik baǵdarlamanyń kórsetkishterin oryndaý kezindegi problemalarǵa nazar aýdardy.

«Ulttyq ekonomıka mınıstrligi baǵ­dar­lamanyń iske asyrylý barysyna júrgizgen monıtorıngtiń qorytyn­dy­laryna súıensek, 2020 jyly 8 nysanaly ındıktorǵa jáne 45 nátıjeli kór­setkishke qol jetkizý, sondaı-aq 111 is-shara ótkizý kózdelgen. Alaıda qoldaǵy derek­terge sáıkes, byltyr tek 3 nysanaly ın­dıkatorǵa qol jetkizilgen jáne jospar­lanǵan is-sharalardyń ótkizilýi tek 45 pa­ıyzdy quraǵan», dedi Dúısenǵazy Mýsın.

Sondaı-aq depýtat 2015 jylmen salys­tyrǵanda, eńbek ónimdiligi, jalpy ónim­niń kólemi, aýyl sharýashylyǵy men tamaq ónimderi óndirisindegi  negizgi kapı­talǵa salynǵan ınvestısııalardyń kólem ındeksteri jáne eksport-ımport kórset­kishteri sekildi mańyzdy ındıkatorlar oryndalmaǵanyna nazar aýdardy.

Senatorlar memlekettik baǵdar­lamany tolyq iske asyrý úshin tıisti zańnamalyq baza qalyptasqanyn aıtyp, endi mekeme­aralyq ózara is-qımyldy art­tyrý qa­jet­tigin jetkizdi. Odan bólek, depýtattar atalǵan memlekettik baǵ­dar­lama aıasynda josparlanǵan nysanaly ındıkatorlarǵa qol jetkizý maqsatynda túbegeıli sharalar qabyldaý kerektigin de tilge tıek etti.

Is-sharaǵa ortalyq memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdardyń, ulttyq holdıngterdiń, bıznes qaýymdastyqtyń jáne ǵylymı mekemelerdiń ókilderi qatysty. «Úkimet saǵatynyń» qory­tyndysy boıynsha usynymdar ázirlenip, Úkimetke joldandy.