Baıden – Pýtın kelissózi: nátıje qandaı?

Kelissózder Jeneva qala­synyń mańyndaǵy Villa La Grange qonaqúıinde ótti. Mártebeli meımandardy Shveısarııa prezıdenti Gaı Parmelınniń ózi qarsy alyp, beıbitshilik qalasyna kel­gen­derine rızashylyǵyn bildirdi.

«Men eki prezıdentke óz elderi men búkil álemniń múd­deleri úshin jemisti dıalog júrgizýdi tileı­min!», dedi Par­me­lın. Budan ke­ıin memleketter basshylary kelis­sózder bólme­sine ótti.

Osy oraıda, myna máseleni aıta ketken jón. Ádette Vla­dı­mır Pýtın sheteldik basshylarmen kezdesýge keshigip keletin. Má­selen, 2013 jyly Rım Papasy Fransıskpen kezdesýge 50 mınýt keshikken. Dál sol jyly AQSh memlekettik hatshysy Djon Ker­rıdi úsh saǵat kúttirip qoıǵan. 2012 jyly Germanııa kansleri Angela Merkel de ony 40 mınýt kútýge májbúr bolǵan.

Sarapshylar Jenevadaǵy júzdesýde de Reseı prezıdenti osyndaı qadamǵa baratynyn boljaǵan. Alaıda Kreml basshysy bul joly kelissózderge dál ýaqytynda keldi. Kerisinshe, Djo Baıden 15 mınýtqa keshikti.

Aıta keterligi, sammıt qar­sańynda Shveısarııa bıligi Jene­vaǵa qosymsha 1000 sarbaz kir­gizetinin, seısenbiniń tańy­nan beısenbiniń keshine deıin qala mańyndaǵy áýe keńistigi shekte­letinin málimdedi. Shveısarııa áske­rı-áýe kúshteri is-shara bary­synda áýeden baqylaý júrgiz­di. Sonymen qatar Shveısa­rııa­nyń túkpir-túkpirinen kelgen qo­symsha 2000 polısııa qyzmetkeri qaýipsizdik kúzetine tartyldy.

«Bul joǵary deńgeıdegi ha­lyq­aralyq sammıt bolǵan­dyq­tan, is-shara barysynda qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin mundaı shara qajet. Shveısarııa halyqaralyq quqyq boıynsha arnaıy qorǵaýdy paıdalanatyn adamdardyń, mysaly, amerıkalyq jáne reseılik mem­leket basshylarynyń qaýip­sizdigin qamtamasyz etýge min­detti», delingen Shveısarııanyń Fe­deraldyq keńesiniń habarlamasynda.

Osyndaı erekshelikpen bas­talǵan júzdesý 3 saǵatqa sozylyp, josparlanǵan merziminen erte aıaqtaldy. AQSh prezıdenti kelissózderdiń tabysty ótkenin aıtyp, áńgimelesýge kóp ýaqyt qajet bolmaǵanyn alǵa tartty. Sondaı-aq AQSh pen Reseı  arasyndaǵy qarym-qatynasty jaqsartýdyń alǵashqy qadamy jasalǵanyna ekpin túsirdi.

Osydan úsh jyl buryn Vla­dımır Pýtın sol kezdegi Aq úı basshysy Donald Tramppen Helsınkıde kezdesip, fýtbol dobyn syıǵa tartqan-dy. Bul joly Baıden muhıttyń arǵy betinen arnaıy ázirlengen kózildirik, bızonnyń krıstall músinin syı­lyqqa ákelipti.

Taraptar ıadrolyq qarýdy baqylaý boıynsha dıalogty bas­taýǵa kelisti. Sondaı-aq elshi­lerdi bir-biriniń astanalary­na qaıtarýǵa ýaǵdalasty. AQSh Reseıdi 2020 jylǵy prezı­den­t­tik saılaýǵa aralasty dep aıyp­taǵannan keıin eki tarap ta naý­ryz aıynda elshilerin konsýltasııa úshin shaqyrtyp alǵan edi.

Degenmen, prezıdentterdiń bas­qa máseleler jóninde, sonyń ishinde kıberqaýipsizdik, Ýkraı­na máselesi jáne Reseı oppozı­sııa­synyń jetekshisi Alekseı Naval­nyıdyń taǵdyryna qatys­ty máselelerde ortaq mámilege kel­gen-kelmegendigi týraly múl­dem aıtylǵan joq. Tek Djo Baı­­den óz sózinde Navalnyı túrme­de qaza tapsa, onyń saldary Re­seıge aýyr soǵatynyn aıtyp ótti.

Ekijaqty kelissózderden keıin memleketter basshylary jýr­nalıstermen kezdesip, baspa­sóz jıynyn ótkizdi. Vladımır Pý­tın elshilerdiń qaıtadan ju­mys­­taryna kirisetinin málim­dedi.

«Biz Reseıdiń Syrtqy ister mı­­nıstrligi men AQSh Memleket­tik departamenti dıplomatııalyq baı­lanysqa qatysty ózara is-qımyldyń barlyq spektri bo­ıynsha konsýltasııalardy bas­taýy týraly kelisimge keldik», dedi Pýtın.

Kreml basshysy munyń naq­ty qashan júzege asatynyn aıt­qan joq, degenmen elshiler óz min­detterin jalǵastyratynyn jet­kizdi. О́zderińizge belgili, eki el arasynda «qara mysyq júgi­rip ótkeli», Reseıdiń AQSh-taǵy elshi­si Anatolıı Antonov pen AQSh-tyń Reseıdegi elshisi Djon Sal­lıvan elderine oralǵan bolatyn.

Budan bólek, jıyn barysynda kıberqaýipsizdik máselesi de tal­qylandy. О́zderińizge málim, bıyl AQSh-tyń iri munaı quby­ry júıesi Colonial Pipeline-ǵa hakerlik shabýyl jasalǵan edi. Batys elderi buǵan Reseıdi kiná­laǵan. Jýrnalıstermen kezdesý barysynda atalǵan másele týraly suraq qoıylǵan. Vladımır Pýtın bolǵan kıberqylmysqa Reseıdiń qatysy joq ekenin alǵa tartty.

Sondaı-aq sottalǵandardy almasý jóninde de áńgime aıtyldy. Alaıda atalǵan máselede aýqymdy ýaǵdalastyq jasaý múmkin bolǵan joq. Taraptar keleshekte osy taqyrypqa taǵy oralatynyn aıtty.

Baıden óz sózinde Pýtınge sý nemese energetıka sekildi mańyzdy ınfraqurylymdarǵa hakerlik nemese basqa shabýyldar jasaýǵa tyıym salynýy tıis ekenin málimdedi.

«Men Pýtın myrzadan eger ha­kerler Reseıdiń munaı qubyr­laryn isten shyǵarsa, ózin qalaı sezinetinin suradym. Ol munyń ózekti ekenine toqtaldy», dedi Baıden. Sonymen qatar eger Reseı osy «negizgi normalardy» buzsa, AQSh oǵan jaýap qaıtaratynyn jetkizdi. Al adam quqyǵy, onyń ishinde narazylyq bildirý quqyǵy týraly máselelerde memleketter basshylarynyń aıtqan sózderi kereǵar shyqty.

Baspasóz jıyny eki prezıdentke de ońaı tıgen joq. Jýrnalıster Pýtınge de, Baıdenge de suraqty qarsha boratty. Kreml basshysy keı saýalǵa tikeleı jaýap berýden jaltaryp ketti. Máselen, tilshiler Alekseı Navalnyıdyń ýlanýy týraly surap, nelikten Reseıdegi oppozısııa ókilderi qýdalana beretinine nazar aýdarǵan. Biraq Pýtın bul saýalǵa janama jaýap berip, qutylyp ketti.

Jýrnalıster Baıdennen Reseı prezıdentine qanshalyqty senetinin suraǵan. Aq úı basshysy shart ketti. «Bul – senim máselesi emes. Bul jeke múdde men ony naq­tylaý týraly. Pýdıngtiń dá­min anyqtaý úshin jep kórý kerek. Anyq-qanyǵyn kóp uzamaı bi­lemiz», dedi.

CNN jýrnalısi Keıtlan Kol­lıns bas­pasóz jıynyn aıaqtap, ketip bara jatqan Baıdennen ne­lik­ten Vladımır Pýtınge qatys­ty oń kózqarasta ekenin sura­ǵan.

«Men senimdi emespin. Ne mas­qara, ne istep júrsizder?», degen Baıden ketip bara jatqan jerinen burylyp, jýrnalısterge qaıta oraldy.

«Men qashan senimdimin dep aıttym? Meniń aıtqanym – máse­lege tike qaraý týraly. Eger álem olardyń áreketine qarsy turatyn bolsa, olar óz minezin ózgertedi», dedi Baıden.

Keıinirek ushaqqa miner tusta Djo Baıden jýrnalıstermen taǵy kezdesip, qatty ketkeni úshin keshirim surap, buqaralyq aq­parat quraldarynyń negatıvti aqparatqa kóp kóńil bóletinine qynjylys bildirdi.

Halyqaralyq qoǵamdastyq ta, AQSh ta Jenevadaǵy júzdesýge qatysty pikir bildirdi. AQSh Respýblıkalyq partııasynyń ulttyq komıteti Djo Baıdenniń Pýtınmen kezdeskenin synǵa aldy. «Pýtınmen kezdesý arqyly Baıden oǵan jeńis syılady», dedi komıtettiń qoǵammen baılanys bóliminiń basshysy Danıelle Alvares.

Politico.eu saıtynyń sarapshylary AQSh pen Reseı kelisimge kelse, Batystyń basqa elderi de Kremlmen til tabysýy múmkin ekenin alǵa tartty. Degenmen, Eýropalyq odaqtyń syrtqy saıasat jónindegi komıssary Djozep Borrel qart qurlyqtyń resmı Máskeýmen qatynasy odan saıyn qıyndaı túsetinin aıtty.

Qoryta aıtqanda, Reseı men AQSh prezıdentteriniń kezdesýi salystyrmaly túrde tabysty ótkenin aıta ketken jón. Árıne eki eldiń kelispeıtin máseleleri bolatyny túsinikti. Biraq alpaýyt derjavalardyń qyrqysqanynan góri yntymaqtasqany ózderi úshin de, tutas álem úshin de tıimdi bolar.