Ispanııa bıligi katalonııalyq 9 saıasatkerge keshirim jasady. Olar 2017 jyly seperatıstik áreket tanytty degen jeleýmen jaýapkershilikke tartylǵan edi. El Premer-mınıstri Pedro Sanches osy qadam arqyly azattyq ańsaǵan Katalonııa men Ispanııa arasyn, sondaı-aq Pıreneı túbegindegi basqa da ultshyl toptarmen tatýlasýdy kózdeıdi.
P.Sanches bul josparyn ótken dúısenbide Katalonııaǵa barǵan saparynda málimdedi. Onyń aıtýynsha, táýelsizdik jarııalaýǵa umtylǵan 9 saıasatkerge keshirim jasaý arqyly Ispanııa demokratııasynda áleýmettik úılesim qalyptastyrýǵa qadam jasalmaq. Erteńine Ispanııa kabıneti bul sheshimdi maquldady.
«Pandemııa bir-birimizge muqtaj ekenimizdi esimizge saldy. Kelisimge kelý úshin árdaıym bireý birinshi qadamdy jasaýy kerek. Biz syılastyq pen qurmetke negizdelgen qoǵamdyq kelisimdi qalpyna keltiremiz. Joqtan eshteńe shyǵara almaımyz, biraq qaıtadan bastaýǵa múmkindik bar. Biz Katalonııany jaqsy kóremiz», dedi ol.
Premer-mınıstr aıtyp otyrǵan 9 saıasatker 2017 jyly avtonomııalyq óńirdiń egemendigi jóninde referendým ótkizgeni úshin aıyptalǵan-dy. Osydan keıin Ispanııa soty onnan astam katalonııalyq saıasatkerge 9 jyldan 13 jylǵa deıingi merzimde qylmystyq jaza taǵaıyndaǵan edi. Keshirim alyp otyrǵandardyń qatarynda Katalonııa respýblıkalyq solshyl partııasynyń (ERC) jetekshisi, Katalonııa avtonomııasy prezıdentiniń burynǵy orynbasary Orıol Djýnkeras bar. Sondaı-aq Raýl Romeva, Hordı Týrýll, Dolors Bassa, Karme Forkadell, Hoakım Forn, Hosep Rýl, Djordı Sanches jáne Djordı Kýısart ta raqymshylyqqa ilikti.
Attary atalǵan saıasatkerler osy aptanyń basynda túrmeden shyqpaq. Biraq úsh jyldan alty jylǵa deıingi aralyqta aýyr qylmys jasasa, keshirimniń kúshi joıylýy múmkin.
Katalonııalyqtar muny oń qadamǵa balap otyr. Áıtse de, muny jetkiliksiz dep sanaıdy. Túrmede otyrǵan toǵyz saıasatkerge keshirim berildi, biraq úkimderi joıylǵan joq. Endeshe, olar qaıtadan memlekettik qyzmetke ornalasa almaıdy. Onyń ústine, Ispanııa bıligi Katalonııanyń burynǵy prezıdenti Karles Pýchdemondy qýdalamaýǵa ýáde bergen joq. Ol 2017 jylǵy sátsiz referendýmnan keıin Ispanııadan qashyp ketken-tuǵyn.
Katalonııanyń qazirgi prezıdenti Pere Aragones bul keshirimdi Ispanııa men avtonomııalyq aımaq arasyndaǵy saıası daǵdarysty sheshýge jasalǵan alǵashqy qadam dep esepteıtinin jetkizdi. Alaıda bul sheshim áli tolyqqandy emes. Sondyqtan katalonııalyq saıasatkerler túbegeıli amnıstııa alýy tıis.
Pıreneı túbeginde Katalonııanyń táýelsizdikke talpynysy talaıdan beri áńgime bolyp júr. Máselen, 2014 jyly aımaqta táýelsizdik alý jóninde halyqtyq referendým ótken. Onda elektorattyń basym bóligi Ispanııadan bólinýge daýys berdi. «Jeti ret ólshep, bir ret kesýdi» jón kórdi me, bir jyldan keıin taǵy bir márte referendým uıymdastyrylyp, qatysýshylardyń kóbi táýelsizdik jarııalaýǵa kelisimin berdi.
2016 jyly Katalonııa úkimeti taǵy da egemendik jóninde partııaaralyq daýys berý ótkizgen. Katalonııa parlamentiniń 50 paıyzdan astamy azattyq alýdy qoldaıtynyn bildirdi. Sonyń nátıjesinde, qazanda elde jalpyhalyqtyq referendým uıymdastyryldy.
Aqyry 2017 jyly óńirde jalpyhalyqtyq referendým ótip, daýys bergenderdiń 90 paıyzy egemendik alýdy qoldady. Referendýmǵa 5,3 mln elektorattyń 42,3 paıyzy qatysyp, 2,26 mln katalonııalyq azattyq alýdy jaqtap daýys berdi.
Osylaısha, sol kezdegi Katalonııa prezıdenti Karles Pýchdemon óńirdiń táýelsizdigin jarııalady. Biraq Ispanııa bul sheshimge qarsy kelip, referendým uıymdastyrǵandardy qýdalaǵan-dy. Sóıtip olardyń basym bóligi temir torǵa qamalsa, K.Pýchdemon shetelge qashyp, bas saýǵalady.
Táýelsizdik jarııalaýǵa umtylǵan saıasatkerlerge keshirim jasaýǵa qarsy bolǵandar da bar. Degenmen Premer-mınıstr Pedro Sanches bul qadam Ispanııa konstıtýsııasyna saı keletinin alǵa tartyp otyr.
«Raqymshylyq jasaý arqyly olardyń ustanymyn ózgertýdi kózdemeımiz. Bizge ondaı nárse qajet emes. Ispanııadaǵy myǵym demokratııa eshkimniń ıdeıasynan bas tartýdy suramaıdy, biraq óz ustanymyn zań aıasynda ilgeriletip, basqalardyń quqyǵyn qorǵaýdy talap etedi», dedi P.Sanches.
Sarapshylardyń paıymdaýynsha, el Premer-mınıstriniń mundaı áreketi Katalonııamen aradaǵy saıası shıelenisti sheshýge baǵyttalǵan. Onyń ústine, qazirgi tańda Sanchestiń partııasy parlamentte az orynǵa ıe. Sondyqtan ol keleshekte ózin qoldaıtyndardy arttyrýdy kózdeıdi.