Jetisýda shaǵyn jáne orta bıznes salasynyń damýyna óz úlesin qosyp, jańadan kásip ashýǵa aq jaýlyqty analar men jas qyzdar batyl kirisýde. Olar memlekettik baǵdarlama kómeginiń nátıjesinde jeke isterin dóńgeletip otyr. Máselen, Uıǵyr aýdanynyń turǵyny Iýldýz Týraeva toqyma buıymdaryn óndirýmen aınalyssa, tekelilik Gúldana О́mirtaıqyzy kofeınıa ashyp, ıgiligin kóre bastady. Eki kásipker de nátıjeli jumyspen qamtý jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń «Eńbek» baǵdarlamasyna sáıkes «Bastaý Bıznes» oqytý jobasyna qatysyp, grantqa ıe bolǵan eken. Al kóksýlyq kópbalaly ana Almıra Dáýletovanyń bastamasynyń júzege asýyna da memlekettik qoldaý sebep bolǵan. Bárin retimen baıandalyq...
Iýldýz Týraevanyń aıtýynsha, onyń áýel bastan ismerlikke qabileti men qyzyǵýshylyǵy erekshe bolǵan. Sondyqtan ol osy baǵytta jeke bıznesin ashýdy jón kórgen. О́ńirlik kásipkerler palatasyna júginip, «Bastaý Bıznes» jobasy boıynsha kásipkerlik negizderin oqyp shyqqan. Keıin «Jas kásipker» baǵdarlamasy aıasynda 500 myń teńge kóleminde grantqa ıe bolyp, bul qarjyǵa qajetti tigin mashınalaryn satyp aldy, sóıtip óz sehyn ashqan. Bul isten ózi ǵana paıda taýyp otyrǵan joq, sonymen qatar 7 jergilikti turǵyndy jumyspen qamtyp otyr.
«Biz jasaǵan ónimder «Baby comfort» brendimen «Shonjyda jasalǵan» markasymen shyǵarylady. Qolymyzdan shyqqan buıymdarǵa óz aýdanymyzdan bólek Panfılov, Kegen, Raıymbek, Eńbekshiqazaq aýdandarynan da suranystar túsip jatady. Sondyqtan aldaǵy ýaqyta sheberhanany keńeıtip, jumys ornynyń sanyn arttyrýdy josparlap otyrmyn», deıdi Iýldýz Týraeva.
Shaǵyn sheberhanasynda ismerler qalyńdyqtyń jasaýy, kólikterge qajet perdeler, as-úı buıymdary sııaqty turmysqa qajetti zattarǵa tapsyrys qabyldaıdy. Sondaı-aq bıznesmen bıke bolashaqta balalarǵa arnalǵan kıimder tigýdi de qolǵa almaqshy.
Al tekelilik jas kásipker Gúldana О́mirtaıqyzy memlekettik grant esebinen kofeınıa ashqan eken. Onyń bul bastamasyna «Bastaý Bıznes» arqyly oqýy úlken sep boldy. Úsh balanyń anasy Gúldana «Bıznestiń jol kartasy 2025» baǵdarlamasy aıasynda 2 mln teńge grantqa ıe bolyp, qoǵamdyq tamaqtandyrý ortalyǵyn ashýǵa qajetti qural-jabdyqtar satyp aldy. Qalanyń ortalyǵynda ornalasqan «MELISSA» kofeınıasynda qazir 3 adam jumys isteıdi. Onda kofe jáne basqa da sýsyndardan bólek, kondıterlik ónimder de pisiriledi. Kásipkerler palatasy Tekeli qalalyq fılıalynyń dırektory Turysbek Jumadilov tek bıyldyń ózinde «Bastaý Bıznes» kásipkerlik negizderine oqytýdy 73 adam aıaqtaǵanyn aıtady.
Aıtpaqshy, buǵan deıin názik jandylardyń arasyndaǵy jeke kásibin ashyp, qomaqty tabys taýyp otyrǵandar úlesi negizinen qala men úlken kentterge tıesili bolsa, bıyl aýyldaǵy aq jaýlyqty analar da iskerlikke bet burypty. Onyń bir mysalyn Kóksý aýdanyndaǵy Eńbekshiqazaq aýylynyń turǵyny Almıra Dáýletovanyń bastamasynan baıqaýǵa bolady. Aýyldaǵy ana taýyq ósirip, tabys taýyp otyr. Oǵan «Bastaý Bıznes» jobasy arqyly memleketten alǵan qaıtarymsyz qarjy demeý bolǵan eken. Kóksýlyq Almıra Dáýletova buǵan deıin esh jerde jumys istemegen. Ataýly áleýmettik kómek alatyn. Keıin jeke isin bastaýdy jón kóripti. Qazir aýlasyn taýyqqa toltyryp, jeńsik et pen jumyrtqaǵa qaryq bolyp otyr. Bastapqyda bul iste esh tájirıbesi joq jas ana júreksingenimen, keıin kele kásiptiń qyr-syryna qanyǵa bastaıdy. «Bastaý Bıznes» jobasy arqyly memleketten qaıtarymsyz qarjy alyp, batyl kirisedi.
«Buǵan deıin ataýly áleýmettik kómek alatynmyn. Qujattarymdy jańartyp ótkizýge barǵanymda, ákimdiktegiler osy memlekettik joba jaıynda aıtyp, túsindirip berdi. Al «Atameken» kásipkerler palatasynyń menedjerleri bıznes-jospar qurý, qajetti esepterdi júrgizýdi úıretip, jeke kásipkerlikti ashýǵa járdemdesti. Kishkentaı balam óte sırek kezdesetin aýrýǵa shaldyqqan. Týmysynan erekshe kútimdi qajet etedi. Sol sebepti qandaı da bir qyzmetke ornalasý múmkin bolmady. Sondyqtan men sııaqty úıde otyrýǵa májbúr jandarǵa bul úlken kómek», deıdi Almıra Dáýletqyzy.
Ol memleketten alǵan qarjyǵa nemistiń 100 bas loman braýn tuqymdy taýyǵyn jáne syıymdylyǵy 350 jumyrtqa basýǵa jetetin ınkýbator, qajetti jemshóp satyp alǵan. Sóıtip, sharýashylyǵyn júrgizip ketti. Alǵashynda tájirıbesi az bolǵandyqtan biraz balapany shyǵynǵa da ushyrapty. Degenmen qus baǵýda tájirıbesi bar azamattarmen aqyldasyp, dárýmen berý, jemdeý tártibi jáne kútip-baǵý jaıynda keńes alyp, qaıta aıaqqa turǵan. Kásipker tutynýshy halyqtyń tabıǵı taza jumyrtqaǵa degen suranysy artqanyn da zerttep otyr eken. Sondyqtan ózi óndirgen taýaryn ótkizýde qınalmaıdy.
«Qazir eptep kásiptiń qyr-syryna qanyǵyp kelemin. Joldasym Berik jańa qora turǵyzyp, taýyqtarǵa yńǵaıly jaǵdaı jasadyq, úıdiń aınalasyn jaqsylap qorshadyq. Osy aıda ortasha eseppen 1700 jumyrtqa alamyz dep josparlap otyrmyz. Qus asyraýdyń esh qıyndyǵy joq. Bastysy, kútimi men jemshóbi ýaqtyly bolsa bolǵany», deıdi kásipker ana Almıra Dáýletqyzy.
Jalpy, Kóksý aýdanynda bıyldyń ózinde 60 shaqty turǵyn qaıtarymsyz grantqa ıe bolsa, olarǵa barlyǵy 34 mıllıon 981 myń teńge qarjy bólinipti. Onyń ishinde 21 kópbalaly otbasy, 18-29 jas aralyǵyndaǵy 9 jas kásipker jáne múmkindigi shekteýli 1 azamat 583 myń teńge kólemindegi qaıtarymsyz grantqa qol jetkizgen. Onyń ishinde 25 azamat mal sharýashylyǵyna qatysty kásip bastasa, 3 azamat qus sharýashylyǵyn damytýdy qolǵa alypty.
Sondaı-aq bıyl «Bıznestiń jol kartasy-2025» baǵdarlamasy aıasynda oblysqa qosymsha 11,8 mlrd teńge bólingen bolatyn. Sonyń esebinen Jetisý óńirinde 2,5 myńnan astam shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerine qoldaý kórsetý, 5 myń jumys ornyn qurý, 7 myń jumys ornyn saqtap qalý josparlanyp otyr. Nátıjesinde, áleýmettiń áleýetin arttyratyn jobalar damyp, jańa jumys orny men tabysy mol is ilgerileıtini anyq. Bastysy, memleket tarapynan buǵan qoldaý bar. Máselen, bıyl Almaty oblysynda «Bıznestiń jol kartasy», «Jumyspen qamtý jol kartasy», «Eńbek» baǵdarlamalary jáne «Jetisý» óńirlik baǵdarlamasy sheńberindegi qoldaý qarjynyń kólemi 23 mlrd teńgege deıin jetken. Al birinshi jarty jyldyqta jalpy somasy 7,5 mlrd teńge bolatyn 990 joba qarjylandyrylyp, 2750 turaqty jumys orny ashylǵan eken.
Jumyspen qamtý degennen shyǵady, osy jyldyń birinshi jartysynda jumyspen qamtýdyń belsendi sharalarynynyń nátıjesinde Jetisýda 30 myńnan astam jumyssyz júrgen jáne ózin-ózi jumyspen qamtyǵan adamdar eńbekke tartylǵan kórinedi. Bul maqsatqa, ıaǵnı «Jumyspen qamtý jol kartasy» baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa bıyl oblysqa 31,8 mlrd teńge bólingen. Túrli jobalardyń júzege asýy ótken jarty jylda 30 myń adamnyń eki qolǵa bir kúrek tabýyna járdemin tıgizse, ataýly baǵdarlama aıasynda 3,3 myń jetisýlyq turaqty jumysqa ornalasqan eken.