Bıylǵy mamyr aıynda el gazetinde «Keńes zamanynda qajyǵa barǵan» atty («Egemen Qazaqstan» 03.05 2021. j) Núrkeı qajy Bıǵabyluly týraly maqalamyz jaryq kórgen edi. Sol qasıetti saparǵa elimizden Núrkeı qarııamen birge Hakim Omaruly men Erkin Qozybaev degen taǵy eki qazaq azamaty da attanǵan. Jýyrda osy dúnıeni gazetten oqyp, sýretten ákesiniń beınesin kórgen Hakim qajynyń qyzy Hamıda apaı habarlasyp, sol kezdegi túrli kedergige qaramastan eki márte qajylyqqa barǵan ákesi týraly aıtyp berdi.
Sanaly ǵumyryn din jolyna arnaǵan Hakim haziret 1906 jyly Býrabaıdyń baýraıyndaǵy Qosdáýlet aýylynda ómirge kelip, atasy salǵan medresede saýatyn ashqan. Jalpy, Qosdáýlet degen kisi óz zamanynyń aýqatty, jaqsy-jaısańdarmen syılas, bedeldi begi bolǵan. Onyń balasy Ahmetjan sol kezde Mysyrdan oqyp, 1905 jyly ákesiniń meshitinde jádıt oqýyn uıymdastyrǵan. Al Qosdáýlettiń ekinshi uly Omar qajy 1908-1906 jyldary Kókshetaý ýeziniń oqý bólimimen kelisip, óziniń jáne kórshiles aýyldaǵy qazaq balalaryna orys tili muǵalimin aldyryp, oryssha oqytqan.
Keńes ókimeti ornaǵasyn bolshevıkter el ishindegi dáýlettiler men dinı tulǵalardy qýǵyndaǵany anyq. Dál osy jyldary hazirettiń ákesi Omar qajyǵa da jazyqsyz jala jabylyp, ol kisi qolynan qaza bolady. Osy oqıǵadan soń qajynyń áýleti jan-jaqqa bas saýǵalaıdy. Hakim sheshesin alyp, aldymen Ombydaǵy naǵashylaryna barady, odan Habarovsk asyp, aqyry Qaraǵandyǵa keledi. Munda da biraz túrtpekti kórip, 1935 jyly Semeıge turaqtaıdy.
Jasynan arabsha, jádıtshe, oryssha oqyǵan ımandy azamat 1948 jyly Semeı qalasynyń meshitine ımamdyqqa saılanyp, osy qyzmetti ómiriniń sońyna deıin, ıaǵnı 26 jyl múltiksiz atqardy. Sol kezdegi Orta Azııa jáne Qazaqstan musylmandary Dinı basqarmasynyń múftıi Zııaýdın Babahanov hazirettiń bilimi men parasatyn joǵary baǵalap, ony 1948 jyly atalǵan Dinı basqarmasyna múshe etip, Qazaqstan boıynsha tekserý komıtetiniń tóraǵalyǵyna taǵaıyndaıdy.
Dinge teris qaraǵan keńestik kezeńde ımandylyǵy men ustanymynan taıqyp kórmegen tabandy tulǵa musylmannyń bes paryzynyń birin óteý úshin joǵary jaýapty mekemelerge úzbeı hat jaza júrip, aqyry ruqsatyn alyp, alǵashqy qajylyqqa 1954 jyly barady. Odan keıin ekinshi ret, ıaǵnı 1965 jyly taǵy da joly túsedi.
Sondaı-aq din qaıratkeri qoǵamdyq qyzmetke de belsendi atsalysyp, Islam dinine baılanysty halyqaralyq konferensııalar men mazmundy jıyndarda baıandama jasap, salmaqty sóz sóıleıdi. Máselen, 1956 jyly Úndistanda ótken Álemdik beıbitshilikti qorǵaýdy qarýsyzdandyrý kongresine Orta Azııadan joǵaryda esimi atalǵan bas múftı Zııaýdın Babahanov pen Hakim Omaruly ǵana baryp, qatysqan. Osydan-aq ol kisiniń biligi men bedelin baıqaýǵa bolady. Sonymen qatar Lıvan, Fransııa sekildi birqatar shet memleketke saparlap qaıtqan.
Ateızm dáýirlegen tusta ıslam dinine qarsy merzimdi baspasózde jaǵymsyz maqala jazǵandarǵa Hakim qajy dáleldi pikirlerimen baıypty jaýap berip otyrǵan.
Kezinde elimizdegi Din isteri agenttiginiń tóraǵasy bolǵan, belgili azamat Qaırat Lama Sharıf Hakim Omarulynyń Keńes Odaǵy kezindegi ateıstik ıdeologııanyń dáýreni júrgen shaqta dindi qorǵap eńbekter jazyp, qazaq jerinde ıslamnyń saqtalýyna úlken úles qosqan tulǵalardyń biri deıdi. «Osyndaı qıyn-qystaý zamanda ıslamǵa qyzmet etý maqsatynda Semeı óńirinde 1948 jyldan bastap ómiriniń sońyna deıin 26 jyl ımamdyq qyzmet atqardy. Qajylyq ǵıbadatyn oryndaý úshin qasıetti Mekkege eki ret bardy. Juma, aıt namazdaryna, qadir túnine, máýlit kúnderine arnalǵan ýaǵyz-nasıhattaryn, ózge dinı mazmundaǵy eńbekterin ana tilinde jazyp qaldyrdy. Ol óziniń bilimdiligi, tereń oı-parasaty men adaldyǵynyń arqasynda tek Qazaq jerinde ǵana emes, búkil Orta Azııada tanymal tulǵa boldy» dep aıtady.
Haziretke 1974 jyly tamyzdyń ortasynda Tashkent qalasynda ótetin ál-Buharıdiń 1200 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan halyqaralyq konferensııaǵa qatysyp, baıandama jasaýǵa usynys túsedi. О́kinishke qaraı, ol kisi oǵan úlgermeı, 2 tamyzda dúnıeden ozady. Alaıda konferensııada Eýropa, Azııa, Afrıka jáne t.b elderden kelgen qaýym sovet zamanynyń surqııa saıasatynan seskenbeı asyl dinimizdi qyzǵyshtaı qoryǵan Hakim qajy Omarulyn eske alyp, duǵa baǵyshtaǵan.
О́mirde jetpis jylǵa jýyq ǵumyr keship, izgilikti iz qaldyra bilgen tekti tulǵanyń ónegeli jolymen júrgen alty balasy da joǵary oqý ornyn bitirip, elge hal-qaderinshe eńbek etti. Qazir olardan taraǵan nemere-shóberelerdi qosqanda Hakim qajynyń shańyraǵy irgeli áýletke aınaldy. Taǵdyrdyń túrli buralańynda atamyzǵa senimdi serik bola bilgen zaıyby Totykamal ájemiz 2002 jyly 84 jasynda Almatyda qaıtys boldy.
Bıylǵy Ulystyń uly kúninde Semeı shaharyndaǵy Dalnyı kentinde ashylǵan 400 adamǵa arnalǵan jańa meshitke Hakim haziret Omarulynyń aty berilip, din qaıratkeriniń esimi ulyqtaldy.