Balalardy kıberbýllıngten qorǵaý – kún tártibindegi mindet

Otyrys barysynda depýtattar men memlekettik organ ókilderi balalardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa qatysty pikir almasyp, zań jobasyn jan-jaqty talqylady. Atalǵan qujat jóninde baıandama jasaǵan depýtat Dınara Zákıevanyń aıtýynsha, zań jobasynda erekshe qajettilikteri bar balalardy ońaltýǵa arnalǵan ınfraqurylymnyń jetispeýi máselesin sheshý kózdelgen.

«Bul norma ońaltý qyzmetterin respýblıkalyq jáne oblystyq mańyzy bar qalalarda, aýdandarda kórsetý maqsatynda densaýlyq saqtaý júıesiniń qoldanystaǵy obektilerinde múmkindigi shek­teýli balalarǵa arnalǵan ońaltý orta­lyqtaryn qurý boıynsha ob­lystyq, respýblıkalyq mańy­zy bar qalalar jáne astana­nyń jergilikti atqarýshy organ­darynyń quzyretin bekitedi. Osy­laısha, ońaltý ortalyqtaryn kóbeı­týge múmkindik jasaımyz.

Mektep – jasóspirim úshin ýa­qytynyń kóp bóligin ótkize­tin, mańyzdy jáne kúrdeli máse­lelerdi qaýipsiz talqylaýǵa bola­tyn, ózin ózi damytatyn, oqý men tájirıbe jınaý úshin múm­kin­dikter kózi sanalatyn oryn jáne tanys, qaýipsiz orta. Árıne, jeke damýdyń, psıhıkalyq jáne emosııanaldy densaýlyǵynyń qaınar kózi. Biraq mektepte balalardyń jábir kórýi, zorlyq-zombylyqqa ushyraýy da sırek kezdesetin jaǵdaı emes. Bul balalardyń densaýlyǵyna zııan keltirip qana qoımaı, mektep klımatyna da teris áser etedi. Sondyqtan zań jobasynda bilim berý prosesinde jábirleýdiń aldyn alý tetikterin retteý kózdeledi», dedi depýtat.

D.Zákıevanyń aıtýynsha, zań jobasynda muǵalimder men qyzmetkerlerdi kómekke muqtaj balaǵa ýaqtyly kómek kórsetý jónindegi ádisnamamen, sondaı-aq balaǵa jábirleýdiń belgilerin tú­sindiretin jáne bir-birine qur­metpen qaraýǵa baýlıtyn baǵdar­la­­malarmen qamtamasyz etý usy­nylady.

«Bul túzetý 3 mıllıonnan as­tam oqýshynyń jaǵdaıy men ómirin jaqsartýǵa baǵyttalǵan. Qazaqstan qoǵamy úshin taǵy bir ózekti másele – balalar men jasóspirimder arasyndaǵy sýısıd. Máselen, 2021 jyldyń tek alty aıynda 105 bala sýısıdke barǵan. 193 bala óz-ózine qol jum­saýǵa oqtaldy. Bul rette birqa­tar óńirde sýısıd sany ós­keni baıqalady. Túrkistan, Alma­­ty, Shyǵys Qazaqstan oblys­taryn­da bul kórsetkish ulǵaıǵan. Osy­­ǵan baılanysty zań joba­syn­da bul máseleni sheshý úshin orta bilim berý uıymdaryn­da psıho­lo­gııalyq qyzmetter­diń jumysyn úılestirý tetikterin retteý usy­nylady», dedi D.Zákıeva.

Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵ­matýlın depýtattardyń bas­tamasymen ázirlengen zań jobasynda balalardyń turǵyn úı jáne otbasylyq jaǵdaıda múddelerin qorǵaýǵa, qadaǵalaýsyz jáne pana­syz qalýdyń aldyn alý máse­leleri qarastyrylǵanyn atap ótti. Palata Spıkeriniń aıtýynsha, býllıng pen kıberbýllıng qoǵamda qatty alańdaýshylyq týdyryp otyr.

«Balalardy osy qaýipten qorǵaıtyn naqty normalar qajet. Derekterge júginsek, 18 jasqa deıingi jastar arasynda ótken jyly 143 sýısıd jáne 306 óz-ózine qol jumsaýǵa áreket etken oqıǵa tirkelgen. Tek jarty jyldyń ishinde 105 sýısıd pen 193 ózine qol suǵý áreketi bolǵan. Shynymen býllıng jáne kıberbýllıng – óte qaýipti nárse. Ol balalardyń psıhologııasyn buzatyn, sýısıdke aparatyn jol. Sondyqtan jańa aıtyp ketkendeı, balalardy, ásirese, mektep balalaryn býllıng jáne kıberbýllıngten tolyqtaı qorǵaıtyn naqty normalar engizýimiz kerek. Osyǵan baılanysty, ekinshi oqylymǵa deıin tıisti jumys júr­gizý qajet», dedi Palata Spı­keri.

Nurlan Nyǵmatýlınniń aıtýynsha, bul zań jobasy qazirgi qoǵamǵa qajetti kóptegen máse­leleni, ásirese, balalardyń quqyǵyn qorǵaý jolyndaǵy prob­lemalardy sheshýge tıis. Májilis Tóraǵasy atap ótkendeı, qazir balalardy qorǵaý úshin otbasylyq qatynastar, bilim berý, densaýlyq saqtaý salalarynda qosymsha sharalar qarastyryldy.

Zań jobasynda jazylǵan normalar azamattardy, ásirese, balalardy osyndaı býllıng já­ne kıberbýllıng sekildi quby­lystardan qorǵaý kerek. Bul normalar zaman talaby ekenin aıtqan Nurlan Nyǵmatýlın osy zań jobasy Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń azamattardy ınternet arqyly qysym kórsetýden zań deńgeıinde qorǵaý jónindegi tapsyrmasyn oryndaýǵa baǵyttalǵanyn aıtty. Sonymen qatar Májilis Tóraǵasynyń pikirinshe, bir ǵana zań jobasy arqyly balalardyń quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy problemalardy sheshý múmkin emes.

«Bul jerde, árıne, júıeli sharalar, keshendi tásilder qajet. Ol úshin barlyq múddeli memlekettik organdardyń, pedagogter men ata-analar qaýymynyń birlesken jumysy kerek. Al depýtattyq korpýs óz tarapynan balalardyń qu­qyqtaryn qorǵaý tetigin je­til­dirý boıynsha zańnamalyq jaǵynan qoldaý kórsetýge da­ıyn», dedi Nurlan Nyǵmatýlın.

Aıta ketý kerek, zań jobasyn talqylaý barysynda balalardyń turǵynjaı boıynsha quqyqtaryn qamtamasyz etýge, sondaı-aq otbasylyq qatynastarda balanyń múddelerin qorǵaýǵa jáne ınternet jelisindegi quqyqqa qarsy kontenttiń aldyn alýǵa arnalǵan birqatar norma qarastyryldy.

Sonymen qatar jalpy oty­rysta depýtattar «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keı­bir zańnamalyq aktilerine mem­le­kettik basqarý deńgeıleri arasynda ókilettikterdi qaıta bólý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn ekinshi oqylymda maquldady.

«Atalǵan zań jobasy mem­le­ket­tik basqarý júıesin odan ári jetildirý maqsatynda ázir­len­gen. Osy zań jobasy bıyl 2 maý­symda birinshi oqylymda ma­qul­dandy. Zań jobasyn qaraý barysynda depýtattar mynan­daı túzetýler engizdi. Úkimet­tiń tamaq ónimderiniń qaýipsiz­digi salasyndaǵy jáne sý sharýa­shy­lyǵy salasyndaǵy jekelegen ókilettikteri saqtalady.

Agroónerkásiptik keshendi damytý salasyndaǵy ýákiletti organnan janýarlar dúnıesin qorǵaý, molaıtý jáne paıdalaný salasyndaǵy organǵa asyl tuqymdy balyq ósirýdi damytý boıynsha quzyret beriledi. Aýdıtorlyq qyzmet, býhgalterlik esep jáne qarjylyq eseptilik salalaryndaǵy ruqsat berý rá­sim­derin júrgizý boıynsha, sondaı-aq aerotúsirilim jumystaryn júrgizý jónindegi normalar naqtylanady. Buǵan qosa, jekelegen normalardy naqtylaıtyn jáne zań jobasynyń mazmunyn jaqsartatyn túzetýler engizildi», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Májilis depýtaty Jambyl Ahmetbekov.

Májilis depýtattary zań jobasyn biraýyzdan maquldap, qujat Senat qaraýyna jiberildi.

Budan bólek, jalpy otyrys barysynda Palatanyń beıindi komıteti Qazaqstan men Tájikstan úkimetteri arasyndaǵy tájik-aýǵan shekarasyna irgeles aýdandarda qaýipsizdikti qamtamasyz etýde áskerı-tehnıkalyq járdem kórsetý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly zań jobasyn jumysqa aldy.

Otyrys sońynda Májilis depýtattary memlekettik organdar basshylaryna depýtattyq saýaldar joldady.

Amanjan Jamalov Premer-Mınıstr Asqar Mamınge jol­daǵan depýtattyq saýalynda temeki ónimderi men alkogol sýsyndaryn tańbalaý jobasyna kúmán keltirdi.

Depýtat Maqpal Tájma­ǵam­betova Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanovqa Almatydaǵy Ulttyq memlekettik kitap palatasyn jańa ǵımaratqa kóshirý qajet ekenin jetkizdi. Faızolla Kamenovtiń aıtýynsha, Turǵyn úı kooperatıvteriniń qyz­metin qatań reglamentteý qajet. Depýtat osyǵan baılanys­ty Premer-Mınıstrdiń orynbasary Roman Sklıarǵa saýal jol­dady.

Maqsat Ramanqulov Qazaqstan Úkimetiniń Reseı Sberbankimen sıfrly úkimet platformasyn qurý týraly kelisimi qoǵamda úlken daý týǵyzǵanyn atap ótti. Budan bólek, jıyn barysynda Aıgúl Nurkına, Erlan Smaılov, Aleksandr Mılıýtın, Erlik О́mir­ǵalı, Iýrıı Lı, Sergeı Sımonov, Syrym Ertaev, Danııa Espaeva depýtattyq saýal joldady.

Májilistiń jalpy otyrysynda «Aq jol» partııasynyń tizimi boıynsha Ǵanı Bolatuly Hamzın Ortalyq saılaý komıssııasynyń qaýlysymen Májilis depýtaty retinde tirkelip, Konstıtýsııanyń 51-babynyń 6-tarmaǵyna sáıkes Qazaqstan halqyna ant berip, Májilistiń Agrarlyq máseleler komıtetiniń quramyna saılandy.