Jahandaný úderisi kúshine minip kele jatqan kezeńde jastardyń kóńilin ala-qula, eljandylyqtan ada, shetelshil bolýǵa yqpal etetin jaǵdaıattardyń bar ekenine kózdi juma berýge bolmaıdy. Osy turǵydan kelgende baıyrǵy bilim ordasy – Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti strategııalyq turǵydan jańǵyryp jatyr.
Kópshilik qazir QazUÝ-da ınfraqurylymdyq modernızasııalaý jumystary qarqyndy júrgizilip jatqanynan, 2025 jylǵa deıin kampýsty jańǵyrtý jospary qabyldanǵanynan habardar. Ulttyq ýnıversıtet kóz aldymyzda ózgerip keledi.
Al jastar saıasaty eń názik saıasat ekenin aıtar bolsaq, buryn shetelge shyqqanda stýdentterine jasalǵan jaǵdaıdy, oqytýshylary men ýnıversıtetteriniń bedelin kórip, qyzyǵyp, tipti ishimiz álem-jálem bolyp qaıtatyn kezderimiz bolǵan. Ashanalary men as mázirleriniń ózi meıramhanadaı áser qaldyratyn. Osynyń bári ózimizge keldi. Tek bilim al, myqty maman bolýǵa umtyl. Búginginiń stýdentteri qalaı aıtsańyz da – baqytty.
QazUÝ qalashyǵy – qala ishindegi jastardyń qalasy ekenin eskersek, munda júrip jatqan jóndeý jumystarynyń aýqymy orasan, tek kórýge kóz kerek. Qysqasy, ýnıversıtettiń oqý korpýstary men jataqhanalardaǵy júrip jatqan qurylys jumystaryn kózben kórý maqsatynda BAQ ókilderi úshin arnaıy uıymdastyrylǵan press-týrǵa qosyldyq.
Jýrnalıster qaýymyn ýnıversıtet rektory Janseıit Túımebaev ózi bastap júrip, ýnıversıtettegi oń ózgeristermen qatar, qordalanǵan máselelerdi búge-shigesine deıin baıandap, sońynan eki saǵatqa jýyq jýrnalısterdiń suraqtaryna jaýap berip, kez kelgen máselege ashyqtyǵyn kórsetti.
Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti – TMD elderi keńistiginen álemniń top-200 úzdik ýnıversıtetteriniń qataryna kiretin eki bilim ordasynyń biri. Birinshisi – Reseıdegi M.Lomonosov atyndaǵy MMÝ (78-oryn) bolsa, ekinshisi – Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ (175-oryn). Oǵan qosa ýnıversıtet Ortalyq Azııadaǵy joǵary baǵaǵa qol jetkizgen, QS Stars Rating System halyqaralyq reıtıngisinde «Bes juldyz» belgisine ıe bolǵan jalǵyz joǵary oqý orny. Osy údeden shyǵý úshin ýnıversıtet kadrlyq, ıntellektýaldyq áleýetin damytýǵa múddeli bolǵandyqtan, Ýeın Detroıt (AQSh) ýnıversıtetinde jumys isteıtin matematık Ýálibaı О́mirbaı men Kembrıdjde jumys istegen neırobıolog Bazylbek Dáýletovti ýnıversıtette dáris oqýǵa shaqyryp otyr.
Bıylǵy qazan jáne qarasha aılarynda Eýropa, AQSh, Reseı, Túrkııa ýnıversıtetteriniń 35 professory sheteldik ǵalymdardy tartý baǵdarlamasymen ýnıversıtette dáris beredi. Oqytýshylardy materıaldyq yntalandyrý máselelerine kóp kóńil bólingen. Máselen, bıyl jalaqy eki ret ósti. Endi oqytýshynyń eń tómengi jalaqysy – 285 myń, aǵa oqytýshyǵa – 312 myń, dosentke – 389 myń, professorǵa 500 myń teńge tólenedi.
Búgingi ýnıversıtetterdiń bedelin tómendegideı baǵamdaýǵa bolady. Ýnıversıtette 25,9 myń stýdenttiń – 80 paıyzy grantpen, 20 paıyzy aqyly bilim alady. Onyń ishinde bakalavrıatta – 21 294, magıstratýra men doktorantýrada – 4 642. Bıyl shamamen 7,7 myń stýdent oqýǵa qabyldanǵan. Bakalavrıattaǵylar ótken jylmen salystyrǵanda 2,6 esege kóbeıip, magıstratýradaǵy grant ıegerleri 1,2 esege ósken. Jalpy, memlekettik grant ıeleriniń shamamen 7 paıyzy QazUÝ-dy qalady desek bolady. Eger byltyr «Altyn belgi» ıegerleriniń sany 508 bolsa, bıyl – 1 058. Olardyń ishinde halyqaralyq, respýblıkalyq pán olımpıadalarynyń jeńimpazdary da bar jáne Nazarbaev zııatkerlik mektepteriniń túlekteri úsh esege kóbeıgen. Bir ǵana oqý jylynda daryndy jastardy tartý kórsetkishi 2,2 esege artqan.
Osy arada aıta ketý kerek, qazir QazUÝ-da álemniń 50 elinen 2,4 myńǵa jýyq sheteldik stýdent bilim alyp jatyr. 2025 jyly sheteldik stýdentterdiń úlesin 25 paıyzǵa jetkizý mindeti qoıylyp, Túrkııa, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Armenııa jáne basqa elderde ýnıversıtet fılıaldary ashylmaq.
Degenmen basty másele bilim sapasyn kóterý bolǵandyqtan, oqý baǵdarlamalary jańaryp, keleshegi bar 100-den astam jańa oqý baǵdarlamasy iske qosylǵan. Bul – nevrologııa, kıberfızıka, bıologııalyq ınjenerııa, robottyq júıeler, jaratylystaný men ınjenerlik baǵyttaǵy tabıǵı jáne tehnologııalyq táýekelder. Áleýmettik-gýmanıtarlyq baǵytta – memlekettik basqarý jáne qoǵamdyq qaýipsizdik, sıfrlyq ekonomıka, shyǵarmashylyq ındýstrııalar, medıakommýnıkasııa, aqyldy qala ekonomıkasy.
Jahandy jaılaǵan indet vırýsolog mamandardy daıarlaý máselesinen attap ótpeıtini aıan. QazUÝ otandyq vaksınany jasaǵan Bıologııalyq qaýipsizdik problemalarynyń ǵylymı-zertteý ınstıtýtymen birlesip, «Vırýsologııa» oqý baǵdarlamasyn iske qosty. Bilim men tájirıbeni ushtastyrý maqsatynda 3 myńnan astam uıym men kásiporyn arasynda yntymaqtastyq ornaǵan.
Birinshi kezekte QazUÝ – bilim, ǵylym jáne ınnovasııalardy úılestiretin klassıkalyq kópsalaly ýnıversıtet. Osy oraıda elimizdiń ǵylymı-tehnıkalyq damýynyń mańyzdy basymdyqtary boıynsha jalpy bıýdjeti 7,7 mlrd teńgeden asatyn 500-ge jýyq ǵylymı joba iske asyrylyp jatyr. Bizdiń ǵalymdar 400-den astam patentter men avtorlyq kýálikterge ıe boldy. Bul taqyrypqa taǵy da oralamyz.
–Ýnıversıtette ınnovasııalyq jobalar iske asyrylyp, az serııaly ónimder shyǵarýda 10-nan astam ǵylymdy qajetsinetin óndirister quryldy. Ǵalymdarymyz COVID-19 indetin aýyzdyqtaýǵa aıtarlyqtaı múddelilik tanytyp otyr. Sondaı-aq shıpaly ósimdikterimizben dárilik preparattardyń az tonnalyq óndirisi men dezınfeksııalyq jýý quraldaryn shyǵarý bir izge túse bastady. Jalpy, mundaı 100-den astam joba bar. Atalǵan jobalar sıpattalǵan eki tomdyq kitap shyǵardyq, – deıdi Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń basqarma tóraǵasy – rektory J.Túımebaev.
Ýaqyt talabyna saı bolýǵa umtylǵan ýnıversıtettiń basty muraty stýdentterge jaǵdaı jasaı otyryp, oqytýshylardyń jalaqysy men turmysyn jaqsartý bolǵandyqtan, qarjylyq turaqtylyqty arttyrý maqsatynda kiris bóligin ulǵaıtyp, shyǵys bóligin ońtaılandyrý is-sharalary júrip jatyr. Nátıjesiz shyǵyndar anyqtalyp, azaıtyldy. Bul úderis jalǵasa beredi.
Infraqurylym obektilerin paıdalanýda da beıindi emes bıznes-prosesterdiń aýtsorsıngi josparlanyp otyr. Tutas alǵanda, bilim berý – ǵylymı qyzmetterdiń sapasyn arttyrýǵa jáne qyzmetkerlerdi odan ári yntalandyrýǵa yqpal etedi.
– Birinshi kezekte ýnıversıtet ıntellıgensııasynyń rólin attyrý kerek. Bilim berý men ǵylymnyń ozyq ınfraqurylymyn jasaýǵa baǵyt aldyq. Birtindep bar máseleni sheshemiz. Kompıýterlik tehnıkany jańartý úshin 800 kompıýter satyp alynyp, fakýltetterge berildi. Ýnıversıtet kesheni 54 jyljymaıtyn múlik nysanyn qamtıdy. Onyń ishinde: 18 oqý-zerthanalyq korpýs jáne 5,4 myń oryndyq 17 stýdenttik jataqhana bar. Qaýipsizdik úshin barlyq oqý korpýstary men jataqhanalarda elektrondyq ótkizý júıeleri engizildi. Zamanaýı beınebaqylaý júıesi ornatyldy. Internet qoljetimdi. Kampýs aýmaǵynda tolyqqandy bilim berý men bos ýaqytty ótkizýge arnalǵan tutas keshen jumys isteıdi: jattyǵý zaly, sport alańdary jáne seksııalary bar sport kesheni, medısınalyq jáne áleýmettik-turmystyq qyzmetterdiń keń spektri qamtylǵan «Keremet» stýdentterge qyzmet kórsetý ortalyǵy. Sondaı-aq jeke kınoteatr bar.
Jeti oqý ǵımaratynda aǵymdaǵy jóndeý jumystary júrgizildi, úsh oqý ǵımaratynda kúrdeli jóndeý jumystary aıaqtalyp keledi, 14 jataqhana jóndeldi, stýdentterge qazirgi zamanǵa saı jaǵdaı jasalǵan, barlyq jóndeý jumystaryn syrttan merdigerler tartpaı, ýnıversıtet qyzmetkerleri oryndady, – deıdi rektor.
Kampýs aýmaǵy da abattanyp keledi. Bıyl ýnıversıtet ujymy 1 myńǵa jýyq qyrym qaraǵaıy men sıvers alma aǵashyn jáne basqa da jemis kóshetterin otyrǵyzyp, Elbasy alleıasyn, Ǵalymdar baǵyn, Aǵashtar alleıasyn ashty.
– Alaıda jataqhanalardyń eskirgenin atap ótken jón. Kópshiliginde paıdalanýǵa berilgennen beri kúrdeli jóndeý júrgizilmegen. Kommýnıkasııa júıesi apattyq jaǵdaıda. 15 myńǵa jýyq stýdent jataqhanaǵa muqtaj. Sońǵy stýdenttik jataqhana 1991 jyly salynyp, qoldanysqa berilgen. Ekinshiden, oqý ǵımarattary da tozǵan. Aýdıtorııalar, oqý jıhazdary men tehnıkalyq qural-jabdyqtar eskirgen. Injenerlik jeliler men kommýnıkasııanyń jaǵdaıy syn kótermeıdi. Jańa ǵımarattar men aýdıtorııalar qajet. Sondyqtan Kampýsty damytýdyń 2025 jylǵa deıingi jumys jospary jasaldy. Onda jataqhanalar men oqý korpýstaryn qaıta jańartý jáne salý jumystary qarastyrylǵan. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Qarjy ortalyǵymen birlese otyryp, jataqhanalar salý úshin ınvestor tartýǵa áreket etip jatyrmyz, – dedi J.Túımebaev.