Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Úkimetke memlekettik baǵdarlamalardan ulttyq jobalar formatyna kóshýdi tapsyrǵan bolatyn. Osyǵan oraı ár mınıstrlik óz jobasyn ázirledi. Munyń mańyzy – keler 5 jylda sol saladaǵy damý jospary men naqty mindetterdiń aıqyndalatynynda. Sonyń ishinde kezekshi áleýmettik sala – Bilim men ǵylymnyń aldaǵy baǵyty qandaı? Qaı jolǵa bet almaq? Dál qaısy tusyn damytý, jetildirý qolǵa alynady? Osy suraqtarǵa Bilim jáne ǵylym mınıstrligi janyndaǵy Mektepke deıingi jáne orta bilim komıtetiniń tóraıymy Gúlmıra Kárimova jaýap berdi.
– Sizder daıyndaǵan ulttyq jobanyń túpki maqsaty ne?
– Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes mınıstrlik «Bilimdi ult» sapaly bilim berý» ulttyq jobasyn ázirledi. Bul – bilim berý men ǵylym salasyn damytýdyń 2025 jylǵa deıingi josparyn aıqyndaıtyn mańyzdy qujat. Ulttyq joba bilim berýdiń barlyq deńgeıindegi bilim alýshylardyń oqý sapasyn arttyrýdy kózdeıdi. Ulttyq jobanyń túpkilikti maqsaty onyń mazmunynan da anyq kórinedi. Aıtalyq, «Bilimdi ult» sapaly bilim berý» ulttyq jobasy 4 baǵyttan turady: mektepke deıingi tárbıe men oqytý; orta bilim; tehnıkalyq jáne kásiptik bilim; joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim. Jalpy, Ulttyq jobany iske asyrý sapaly bilim alýǵa qoljetimdilikti keńeıtýge múmkindik beredi. Atap aıtqanda, mektepke deıingi tárbıe júıesinde usynylatyn qyzmetterdiń qoljetimdiligi men sapasyn qamtamasyz etedi. Ekinshiden, óńirler, aýyl men qala arasyndaǵy bilim sapasy boıynsha alshaqtyq qysqarady. Sonymen qatar ulttyq jobany iske asyrý mektepterdiń ınfraqurylymyn jaqsartýǵa, mektepterdi jaıly, qaýipsiz jáne zamanaýı bilim berý ortasymen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Ásirese ulttyq jobanyń maqsatyna qol jetkizý arqyly jastardy tegin tehnıkalyq jáne kásiptik bilimmen qamtamasyz etip, NEET sanatyndaǵy jastardyń úlesi qysqarady dep kútilýde. Al joǵary oqý oryndarynda zertteý ekojúıesiniń jumys isteýi úshin jaǵdaı jasalady.
– Naqty jospar bar, maqsat aıqyndalǵan. Endi osy belgilengen mejege jetý úshin qandaı mindetter qoıylyp otyr?
– Ulttyq joba 4 baǵyttan ǵana emes, 5 mindetten, 15 kórsetkishten jáne 26 is-sharadan turady. Eń áýeli, mektepke deıingi bilimde biz memlekettik tapsyrysty «aqsha – balaǵa» prınsıpi boıynsha vaýcherlik qarjylandyrý arqyly ornalastyryp, balabaqshalar jelisin damytamyz. Nátıjesinde, 2025 jylǵa qaraı 2-6 jastaǵy balalardy qamtý 95%-ǵa jetedi, al 3-6 jasta qamtý 100% bolady. Sonymen qatar Memleket basshysynyń tapsyrmasy sheńberinde barlyq mektepke deıingi uıymdarda balany damytýdyń jańa modeli (jańa paradıgma men tásilder) engiziledi. «Oıyn arqyly oqytý» prınsıpi boıynsha memlekettik bilim berý standarty ózgertiledi.
Ekinshi mindet – orta bilim berý sapasyn Qazaqstannyń óńirler, qala men aýyl arasyndaǵy oqý sapasyndaǵy alshaqtyqty azaıtý (PISA) arqyly arttyrý. Sondaı-aq 12 jyldyq oqytýǵa kóshý josparlanǵan. Bul boıynsha memlekettik jalpyǵa mindetti bilim berý standarttaryna ózgerister engizý, jańa oqý josparlary men bilim berý baǵdarlamalaryn bekitý mindeti tur. Oqýshylardyń bilimindegi olqylyqtardy qalpyna keltirý maqsatynda Memleket basshysynyń tapsyrmasymen áleýmettik osal otbasylardyń balalary úshin «Sıfrly ustaz» jobasy iske asyrylady. Qazaqstandyq bilim alýshylardyń PISA – based Test for Schools zertteýine qatysýy josparlanǵan. Onyń nátıjeleri boıynsha álsiz jaqtar anyqtalyp, bilim alýshylardyń oqý, matematıkalyq jáne jaratylystaný-ǵylymı saýattylyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan ádistemelik usynymdar ázirlenedi.
– Gazetimiz osy aıtýly saladaǵy ózekti máselelerdi únemi nazardan tys qaldyrmaı keledi. Byltyr «Kóleńkede qalǵan qosymsha bilim» degen taqyryppen kólemdi maqala jarııalap edik. Osy jaıt jobada eskerildi me?
– Álbette, bul da osy ekinshi mindetke kiredi. Mine, bıyldan bastap qosymsha bilim berýge memlekettik tapsyrys beriledi. Memlekettik tapsyrysty konkýrstyq negizde memlekettik jáne jeke uıymdar da oryndaı alady. Memlekettik-jekemenshik seriktestik qysqa merzim ishinde balalardy úıirmeler, seksııalarmen qamtýdy úlken shyǵynsyz 90%-ǵa deıin ulǵaıtýǵa kómektesedi. Qosymsha bilim berý sheńberinde ártúrli pánder men quzyrettilikter boıynsha qosymsha sabaq alý arqyly oqýshylar oqý deńgeıin kóterýge múmkindik alady. Memlekettik tapsyrysty ornalastyrý boıynsha normatıvter qabyldandy.
Osy rette ulttyq jobanyń ekinshi mindetine kiretin taǵy bir máseleni qosa keteıik. Muǵalimderdi qoldaý jalǵasady. Pedagogterdiń biliktiligin arttyrý jaıy árdaıym nazarda bolady. 2025 jylǵa qaraı 75 myńnan asa pedagog jańa daǵdylardy ıgerip shyǵady. 2023 jyly pedagogterdiń ortasha jalaqysy 331 730 teńge bolady, eń tómengi jalaqy 224 236 teńgeni, eń joǵary jalaqy 447 505 teńgeni quraıdy. Osyǵan qosa «Mobıldi muǵalim», «Qamqor januıa», «Oqýǵa qushtar mektep», «Nátıjeliligi tómen mektepterge myqty mektepterdiń «qamqorlyǵy», Iqanat jáne «Taıbýryl» sııaqty jobalar budan keıin de iske asyrylady.
Budan bólek shaǵyn jınaqty mektepterdi resýrstyq ortalyqtarǵa bekitý jumystary jandanady. Eldiń 2 000 úzdik mektebi shaǵyn jınaqty mektepterge oqý-ádistemelik qoldaý kórsetedi. Oqýlyqtar sapasyn arttyrý sharalary qarqyn alady.
– Elimizde sapasy syn kótermeıtin mektep kóp. Prezıdenttiń 1 000 mektep jaıly tapsyrmasy aldaǵy mindetke engizildi me?
– Iá, bul ulttyq jobanyń úshinshi mindetinde qarastyrylǵan. Oqýshy oryndarynyń tapshylyǵyn joıý jáne bir, eki aýysymdy mektepterge kóshý úshin 2025 jylǵa qaraı 1 000 mekteptiń qurylysy josparlanyp otyr. Nátıjesinde, úsh aýysymdy mektepter tolyǵymen joıylyp, apatty mektepterdiń úlesi 0,1%-ǵa deıin qysqarady. Sonymen qatar 2025 jylǵa qaraı shaǵyn qalalarda, aýdan ortalyqtarynda jáne aýyldarda 5 000 mektep jańǵyrtylady. Bul – balalarǵa qaýipsiz jáne qolaıly jaǵdaı jasaý, joǵary jyldamdyqty ınternetpen qamtamasyz etý, mektep jıhazyn jańartý, mektep kitaphanalaryn jáne ashanalardy jańǵyrtý, kúrdeli jáne jóndeý júrgizý jumystary. Mektepterdiń 90%-y pándik kabınettermen jaraqtandyrylady jáne mektepterdiń 100%-y qaýipsiz kirý, kúzet jáne baqylaý júıesimen qamtamasyz etiledi. Osy sharalardyń barlyǵy memlekettik bilim berý standartyn sapaly iske asyrý úshin qolaıly orta men jaǵdaı jasaýǵa, árbir oqýshynyń áleýetin iske asyrýǵa múmkindik beredi, sonyń nátıjesinde balalardyń bilim sapasy jaqsarady.
– Barlyq bala eshbir ereksheligine qaramastan sapaly bilim alýǵa quqyly. Sonyń ishinde múmkindigi shekteýlisi de...
– Oryndy, bul qoldanystaǵy «Bilim týraly» Zańmen jolǵa qoıylǵan. Inklıýzıvti ortada balalardy psıhologııalyq-pedagogıkalyq qoldaýmen qamtamasyz etý úshin erekshe qajettilikteri bar balalarǵa arnalǵan uıymdardyń jumys isteý normatıvin 50 myń balaǵa 1 PMPK esebinen jańartý boıynsha jumys júrgiziledi. 43 PMPK ashylady. Budan basqa múmkindikteri shekteýli balalardy arnaıy psıhologııalyq-pedagogıkalyq qoldaýǵa memlekettik bilim berý tapsyrysy beriledi.
Áńgimelesken
Aıdana ShOTBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»