Ǵylymnyń ǵalamat kúshin kóre bilgen eldiń bári dál osy salaǵa ınvestısııany aıamaı salyp keledi. Sonyń nátıjesinde damýshy elder ishinen sýyrylyp, jarty ǵasyrǵa jetpeı damyǵan elderdiń qataryna qosylǵan memleketter bar. Solardyń izimen júremiz desek, bizde ónertabystar da, óndiriske engizýge suranyp turǵan ǵylymı zertteýlerdiń nátıjesi de, tynymsyz eńbek etip júrgen ǵalymdar da jeterlik.
Betonnyń beriktigin kúsheıtetin tútikshe
Iá, 3D prıntermen úı salatyn kún alys emes. Bul kúnge otandyq ǵalymdarymyzdyń arqasynda jetpekpiz. Ǵalym, ónertapqysh Shyńǵys Daýylbaev úı salatyn 3D prınterge qajetti tútiksheni oılap tapty. Bul tútiksheni prınterge kerek betonǵa qosady.
«Irgemizdegi Qytaıda 3D prınter jasalyp qoıǵan. Jalpy, álemde osy quraldy jasaýdyń tehnologııasy qarqyndy zerttelip, damytylyp keledi. Bul degenińiz – jaqyn bolashaqta bizdiń de osyǵan kelýimiz kerek degen sóz. Qytaıdyń ónimin óz kózimmen kórip, jumysymen jan-jaqty tanysý úshin kórshi elge bardym. Úı salatyn 3D prınterge qazirgi qurylysta qoldanylyp júrgen betonnan basqa túri kerek. Qazirgi betondar kelmeıdi. 3D prınterge qajetti betonnyń ereksheligi sol, bul 10-15 mınýttyń ishinde qatyp qalatyn bolýy qajet. Biraq qytaılyqtar negizgi qupııasyn ashýǵa qulyq tanytpady. Sondyqtan Qazaqstanǵa kele salysymen birden betondy zertteı bastadyq. Biraz ter tókkenniń nátıjesinde polımer tútikshe oılap taptyq. Polımer tútiksheni betonǵa qosyp, 3D prınterge qoldanýǵa bolatyn ónim óndirip shyǵardyq», deıdi ónertapqysh.
Sh.Daýylbaevtyń aıtýynsha, polımer tútiksheni tolyǵymen otandyq ónim dep aıtýǵa bolady. Bul ónimge uqsaıtyn polımer tútikshelerdi basqa elderdiń ǵalymdary da oılap tapqan. Alaıda olardyń ónimderi ónertapqyshtyń óniminen áldeqaıda qymbat. Ol buǵan deıin kúnine 10 gramm ǵana polımer tútikshe ala alatyn. Búginde qurylǵyny jetildirip, bolashaqta kúnine 1 kıloǵa deıin polımer tútikshe alatyn deńgeıge kóterilýdi kózdep otyr. О́ıtkeni ne bári 1 kılo polımer tútikshe 1 tonna betonnyń beriktigin birneshe esege arttyrady.
Ǵalym 3D prınterge jarty joldan kelgen joq, daıyndyqpen, bilimmen, tájirıbemen keldi. Keıipkerimizdiń ustazy Erhan Álıev 2013 jyly polımerden tútikshe alý jaıly ǵylymı jobasyn Londonda álem ǵalymdarynyń aldynda tanystyrypty. Sonda halyqaralyq konferensııaǵa qatysqan ǵylym salasynyń maıtalmandary qazaqstandyq ǵalymnyń baıandamasyn erekshe ónertabys, tyń jańalyq, ǵajaıyp noý-haý, mańyzdy ınnovasııalyq joba dep joǵary baǵalaǵan. Mine, ustazdan ozǵan Shyńǵystaı shákirti eńbegin jalǵastyryp, zor nátıjege jetýge bolatynyn dáleldep otyr.
Tis emdeýdi arzandatatyn tehnologııa
Al jaqynda keıipkerimiz jańa jobasynyń jemisin kórsetti. Bul – óz komandasymen birlesip qalypty formasynan aıyrylǵan tis, bet-jaq súıekterin hırýrgııalyq jolmen qalpyna keltirýde qoldanylatyn komponentti shyǵarýy. Sh.Daýylbaev bastaǵan ǵalymdar atalǵan komponent – kalsıı gıdroksıapatıtin qurý boıynsha zamanaýı medısınada keńinen qoldanylatyn ınnovasııalyq tehnologııany ázirledi.
Buryn-sońdy Qazaqstanda bul ónim óndirilmegen, sol sebepti materıal shetelden ákelinip otyrdy. Shetelden ákelinetin taýardyń quny sharyqtap turatyny anyq. Endi ǵalymdardyń osy eńbegi men tyń jańalyǵy stomatologııa salasyndaǵy kórsetiletin medısınalyq qyzmet baǵasyn birshama tómendetýge múmkindik beredi. О́ıtkeni otandyq ónim bar, ony alystan aldyrtýdyń, jol shyǵynyna qarjy jumsaýdyń qajeti joq.
«Otandyq ónim osy zamanǵy hırýrgııalyq stomatologııada jáne jaq-bet hırýrgııasynda, kosmetologııada joǵalǵan kólemdi qalpyna keltirý úshin toltyrǵysh retinde qoldanylady. Innovasııa farmakologııada jáne metall ımplantattaryna jabyn retinde paıdalanylady. Tehnologııanyń biregeıligi — medısınada talap etiletin kalsıı gıdroksıapatıtin biz bıologııalyq qaldyqtardy óńdeý arqyly alatynymyzda», dedi ǵalym.
Keıipkerimiz aldaǵy ýaqytta óz ujymymen birge otandyq stomatologııalyq naryqtyń qajettilikteri úshin ónerkásiptik úlgiler óndirýdi josparlap otyr. Jobanyń praktıkalyq jáne kommersııalyq maqsatta mańyzy zor. Bizdińshe, óndiris kólemin arttyrý arqyly keleshekte eksporttaýǵa da bolady. Bul – el ekonomıkasyna eleýli úles.
«Bıologııalyq qaldyq materıaldy paıdalaný sheteldik analogtarmen salystyrǵanda stomatologııalyq qyzmetterdiń ózindik qunyn aıtarlyqtaı tómendete alady. Aıtalyq, bizdiń materıaldyń negizinde arnaıy plenkalar shyǵarylady. Plenkalar dári-dármektermen baıytylady. Osylaısha, bul tis aýrýy nemese qabyný ornyn dári-dármekpen qamtýdyń ońaı ádisi bolyp shyǵady. Bıosáıkestik áseri bolǵandyqtan adam aǵzasy bul materıaldy jeńil qabyldaıdy», deıdi Sh.Daýylbaev.
О́nertapqysh ǵalymnyń 3D prınteri Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń granty esebinen iske asyrylsa, stomatologııada qoldanylatyn komponent «Ǵylym qorynyń» grantymen shyǵaryldy. Keıipkerimizdiń Ǵylym komıtetine qarasty Janý problemalary ınstıtýtynda jetekshi ǵylymı qyzmetker bolyp eńbek etetinin aıta keteıik.