Obyr opyndyryp tur

Alaıda aq halattylar obyr dertin erte anyqtaý jumystary kúsheıtilgen soń kórsetkish kóbeıdi degendi alǵa tartady. Solaı da shyǵar. Biraq shalǵaı aýdandarda, qalanyń keıbir emhanalarynda belgili jas mólsherindegi halyqty skrınıngten ótkizý sharalary sylbyr. Aýrý ýshyqqan soń ǵana anyqtalyp jatady. Nátıjesinde, ólim kórsetkishi kóbeıedi.

Osy másele jóninde О́skemendegi «Onkologııa jáne hırýrgııa» ortalyǵynda eli­mizdiń bas onkology Dılıara Qaı­darova oblystyń dárigerlerimen kezdesý ótkizgen. Ol eń aldymen skrınıng ju­mys­taryn jandandyrý keregin shegelep turyp tapsyrdy.

– Baıqap otyrsam, ókpe obyry Semeı óńirinde, О́skemende kóp. Sebebi, Semeı – ıadrolyq synaq polıgony bolǵan jer. Al О́skemen – óndiristi qala. Zaýyttar kóp. Biz ortalyqtarmen birlesip, obyrdyń aldyn alý úshin aýqymdy jumys josparlap otyrmyz. Atap aıtsaq, tómengi dozaly KT jasaý oıda bar. Ortalyqqa PACS qoıdyq. Eń bastysy, turǵyndar qoryqpaı skrınıngke kelse eken. Telemedısınanyń paıdasyn da kórip otyrmyz. Iаǵnı shalǵaı aýdandaǵy naýqastyń densaýlyǵyn oblys ortalyǵynda otyrǵan maman sol sátte-aq teksere alady, – deıdi elimizdiń bas onkolog dárigeri D.Qaıdarova.

Tehnologııa damyǵan zamanda aty jaman aýrýdy erte bastan anyqtap, aldyn alýǵa tolyq múmkindiktiń bary ras. Shy­ǵys­ta kompıýterlik jáne mag­nıttik-rezonanstyq tomografııa apparat­tary arqyly kórsetilgen qyzmet kó­le­mi anaǵurlym artqan. Kestedegi sıfr­lar­ǵa kóz salsaq, osy jyldyń on aıynda me­dısınalyq saqtandyrý boıynsha 5 myń­ǵa jýyq qyzmet kórsetilipti. Bu­ryn­ǵydan qoljetimdi bolǵan soń da naý­qastardyń kóbi osy apparattardyń kómegine júginedi. Biraq medısınalyq saqtandyrý tólemi tólenbegen jaǵdaıda pasıent josparly túrde tekserile almaıdy. Bul-daǵy úlken máselelerdiń biri. Sebebi aýyldyq jerlerde jumyssyz otyrǵan azamattar ózdikterinen «me­dısınalyq saqtandyrý» úshin tólem engizbeıdi. Sóıtip, birqatar medısınalyq qyzmetterdi alýda kedergilerge tap bolady.

Oblystyq Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory (ÁMSQ) fılıaly mamandarynyń aıtýynsha, naýqasqa kez kelgen dıagnostıkalyq prosedýrany emdeýshi dárigeri taǵaıyndaıdy. Naýqastyń jaǵdaıyn, shaǵymdaryn, aýrýdyń belgilerin zertteý kezinde tıisti kórsetkishter bolsa, dáriger KT nemese MRT júrgizýge joldama bere alady. Bul qyzmetti josparly túrde alý úshin pasıentte MÁMS júıesinde saqtandyrylǵan mártebesiniń bolýy mindetti. Eger pasıent basqa sebepterge baılanysty tıisti qyz­metti ala almasa, Áleýmettik medı­sı­nalyq saqtandyrý qoryna narazylyq bildirip, ótinish bere alady. Máselen, resmı fms.kz saıtyna jazýǵa, 1406 baılanys ortalyǵyna qońyraý shalýǵa nemese Telegram jelisindegi 24/7 Qoldau jáne SaqtandyryBot mobıldi qosymshasyna habarlasýǵa bolady.

PACS dep otyrǵanymyz, pasıenttiń dárigerge qaralýyn edáýir jeńildetedi. Aýdanda tekserýden ótken naýqasqa KT nemese rentgen qaǵazdaryn súırep, qalaǵa sabylýdyń qajeti joq. О́skemendegi onko­logııalyq ortalyqta sıfrly dıag­nos­tıkalyq beınelerdi saqtaýǵa jáne mu­raǵattaýǵa arnalǵan PACS júıesi ju­mys istep tur.

– Bul kez kelgen qalalyq nemese aýdan­­dyq aýrýhananyń dárigerleri sýret­ter­di biryńǵaı júıege jiberip, konsılıým­­­dar ótkizip, pasıentterdi dıagnostıkalaý jáne emdeý boıynsha usynystar ala alatyn mańyzdy qadam, – deıdi oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Ermek Omarbekov.

Aıta keteıik, dárigerler júıege mo­bıldi qosymsha arqyly qol jetkize alady. Qazirdiń ózinde oblystaǵy 145 rent­gen apparatynyń 63-i PACS-ke qosyl­ǵan. Densaý­lyq saqtaý basqarmasy bas­shy­lyǵynyń aıtýynsha, aldaǵy ýa­qytta barlyq aýrýhana sıfrly júıe­ge aýysady. Sonyń bazasynda keńes qury­lyp, quramyna pýlmonologtar, ftızıatrlar, onkologtar, travmatologtar jáne basqa da mamandar kiredi. Bul qazirgi zamanǵy joǵary tehnologııalyq medısınalyq kómekti damytýdaǵy úlken serpilis. Alaıda oblys ortalyǵynyń keı­bir emhanalarynda, aýdandarda skrınıng jumystary báseńdep qalǵan. Nege desek, koronavırýs ınfeksııasy kedergi bolǵanyn aıtady.

– Sońǵy jyly Katonqaraǵaı aýda­ny keıbir kórsetkishter boıynsha «qy­zyl aımaqtan» shyqpady. Aýrýdy ýshyq­ty­ryp alý kórsetkishi joǵarylady, ólim kóbeıdi. Obyrdy erte anyqtaý kór­set­ki­shi de túsip ketti. Sebebi, koronavırýs ınfeksııasy bastalyp, halyqty jospardaǵy skrınıngten ýaqtyly ótkize almadyq. Qazir onkologııalyq qyzmetti qaıta qolǵa aldyq. Onkolog dárigerimiz bar. 2010 jyl­dan beri jyljymaly mamografııa appa­raty bar. Josparly túrde aýyldarǵa shyǵyp, áıel adamdardy skrınıngten ótkizemiz. Sonymen qatar PACS júıesi ornatylyp jatyr, – deıdi Katonqaraǵaı №1 aýdandyq aýrýhanasynyń bas dárigeri Sáýle Baıgereeva.

Osyǵan uqsas másele О́skemendegi «Avısena» emhanasynda da oryn alyp otyr. Iаǵnı belgili jastaǵy turǵyndardy skrınıngten ótkizýde «qyzyl aımaqta» tur. Nátıjesinde, oblys boıynsha qaterli isik byltyrmen salystyrǵanda, 1,1 paıyzǵa kóbeıgen. Aıtpaǵymyz, birqatar turǵyndar aýrýdy ýshyqtyryp baryp, dáriger kómegine júginedi. Elimizdiń bas onkolog dárigeri D.Qaıdarova birne­she qaıtara atap ótkendeı, skrınıng jumystary júıeli túrde qolǵa alynsa, qaterli isiktiń sany edáýir azaıar edi. Keshendi baǵdarlamalardyń aıasynda «Onkologııa jáne hırýrgııa» ortalyǵynyń 39 mamany Ulybrıtanııa, Fransııa, Italııa, Izraıl, Túrkııa syndy medısına salasy ozyq elderde biliktilikterin ushtap kelgen. Sony­men qatar bir top dáriger Izraıl­diń on­ko­logııalyq ortalyǵyna oqýǵa jibe­rilgen. Endeshe, endigi jyldary obyr aýrýynan ozyp turǵan oblysymyzda dertti erte anyqtap, emdeý jumystary nátıje beredi dep seneıik. Eskerte keterligi, onkolog mamandar dertti erte anyqtasa, emdep alý qıynǵa soqpaıtynyn nyq senimmen aıtyp otyr. Tek, halyq «medısınalyq saqtandyrýǵa» aı saıyn tólem engizip, skrınıngten ótip otyrsa bolǵany.

 Shyǵys Qazaqstan oblysy

 Infografıkany jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»