Ulttyq banktiń májbúrli ıntervensııasy

Sarapshynyń aıtýynsha, 2021 jyly úmitke toly jyl bol­dy. Qarjy naryǵynyń ma­man­­dary jaǵdaı jaqsy qyry­na qaraı aýnap túser degen op­tı­mızm­nen arylǵan joq. Alaı­da bul úmitimiz aqtalmady.

– Monetarlyq jáne fıskal­dyq qoldaýdyń teńdessiz sharalary álemdik ekonomıka ósýiniń jáne qarjy naryqtarynyń serpinin jaqsartýdyń negizgi qozǵaýshy kúshterine aınaldy. Sonymen birge bul sharalar búkil álemde turaqty jáne jo­ǵary ınflıasııanyń faktorlaryna aınaldy. Koronavırýs jańa shtamdarynyń paıda bolýy, sondaı-aq vaksınalaýdyń baıaý qarqyny májbúrli túrde qaıtalanǵan lokdaýndarǵa jáne jahandyq jetkizilim tizbeginiń buzylýyna ákep soqty, bul da álemdik baǵanyń ósýine áke­lip, 2021 jyly damýshy el­der ak­tıv­teriniń serpinine teris áser etti. Damýshy elder ak­sııa­­­­larynyń ındeksi (MSCI EM) da­myǵan elder naryǵynan bir­­shama artta qala otyryp, bir jyl­da 4,6 paıyzǵa tómendedi, – deı­di Ulttyq bank tóraǵasynyń oryn­basary Álııa Moldabekova.

Bıyl qańtardaǵy almaǵaıyp sátte teńge kýrsyna úlken qy­sym tóný qaýpi týdy. Ult­tyq bank sol qaýiptiń aldyn alý maq­satynda 12 jáne 13 qań­­tar kúnderi 240 mln dollar­ǵa valıý­talyq ıntervensııa júrgizgen.

– Shynynda da, valıýtalar boıynsha bir aptaǵa jýyq saýda-sattyqtyń bolmaýyn eskere otyryp, bıznes tarapynan, sol sııaqty halyq tarapynan shetel valıýtasyna jınaqtalǵan suranys paıda boldy. Jaǵdaı teńge baǵamynyń budan bylaıǵy qoz­ǵalysy boıynsha oryn al­ǵan oqıǵalar men belgisizdik aıasynda valıýta satýshylar sanynyń óte shekteýli bolýymen kúrdelene tústi. Qarjylyq turaqtylyq táýekelderine jáne turaqsyzdandyratyn aýytqý­larǵa jol bermeý maqsatynda Ulttyq bank valıýtalyq ıntervensııa júrgizdi. Jyl basynan bastap 13 qańtar aralyǵynda shetel valıýtasyna suranystyń artýy aıasynda teńge baǵamy 433,67 teńgege deıin 0,5 paıyz­ǵa álsiredi. Qazir valıýta nary­ǵyndaǵy jaǵdaı tynyshtaldy, qarjy naryǵynyń jumys isteýi tolyǵymen qalpyna keltiril­di, operasııalar shtattyq re­jim­de júrgizilýde, – deıdi Á.Moldabekova.

Sarapshynyń aıtýynsha, 2021 jyldyń jeltoqsanynyń jekelegen kúnderinde valıýta naryǵyndaǵy ahýal joǵary suranyspen jáne óte shekteýli usy­nyspen sıpattaldy. Ási­rese, 2 jáne 3 jeltoqsanda beı­re­zıdentter tarapynan aıtar­lyqtaı suranys aıasynda valıý­ta naryǵyndaǵy ahýaldy turaq­tandyrý úshin jáne teń­geni turaqsyzdandyratyn aýytqý­lardy boldyrmaý maqsatynda Ulttyq bank valıýtalyq ıntervensııa júrgizdi. Oǵan 252 mln dollar jumsaldy.

– Ekinshi jaǵynan, jeltoq­sanda Ulttyq qor qarajatyn bıýdjetke transfertter bólý jáne kvazımemlekettik sektor tarapynan shetel valıýtasyn satý úshin konvertasııalaý operasııalary teńgege qoldaý kórsetti. Eksporttaýshylardyń jeltoqsandaǵy salyq aptasy ishinde satýy da shetel valıýtasyn usynýdy qoldady. Aıdyń qorytyndysy boıynsha teńge baǵamy 431,80 teńgege deıin nemese 0,6 paıyzǵa qalypty túrde nyǵaıdy. Jalpy, 2021 jyly teńge baǵamy munaı baǵasynyń ósýine qaramastan, 2,6 paıyzǵa álsiredi, – dedi Á.Moldabekova.

Onyń aıtýynsha, shetel valıýtasyna suranystyń negizgi ósý sebepteri tómendegideı:

Keıinge qaldyrylǵan sura­nys pen ekonomıkalyq belsen­dilikti qalpyna keltirý aıasyn­da ımporttyń ósýi. Biz bul jaǵy­nan ókinishke qaraı «kósh basyn­daǵy» elder sanatyndamyz. О́zimizde óndiristiń joq­tyǵy, bolǵan kúnde de tym tar aýqymda damýy – syrttan ke­letin taýarǵa degen táýeldilikti arttyryp tur.

Aqsha bazasynyń keńeıýi tutyný­shy­lyq kredıtteý ar­qyly aqsha massasyn kóbeı­tedi, nátıje­sinde tutyný taýar­lary ım­portynyń ósýine alyp keledi.

Bir rettik tólemdi paıdalaný. «Prezıdenttiń zeınetaqy jınaqtaryn merziminen buryn alý jónindegi bastamasyn iske asyrý kóptegen azamatqa tur­ǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsar­týǵa jáne buryn alynǵan ıpo­te­kalyq kredıtterdi óteýge múm­­kindik berdi. Biraq bul qara­jatty túpkilikti alýshylar, ıaǵnı qurylys kompanııalary men jyljymaıtyn múlikti sat­­qan jeke tulǵalar alǵan qa­ra­jatynyń orta eseppen 40-50 paıyzyn (2,5-3 mlrd dollar) ımport pen shetel valıýtasyna baǵyttaǵanyn atap ótken jón. Qurylys kompanııalary tarapynan bul – qurylys materıaldary men jabdyqtarynyń ımporty, al jeke tulǵalar tarapynan bul – tutyný ımporty men shetel valıýtasyn satyp alý», deıdi Á.Moldabekova.

Taǵy bir sebep – dollarmen salym kóleminiń artýy. 2021 jyl­ǵy 11 aıda shetel valıýta­syn­daǵy salymdardyń naqty ósýi 1,1 trln teńgeni nemese 2,6 mlrd dollardy qurady. Da­my­ǵan elderde monetarlyq saıa­sat­­­ty kúsheıtýdiń bastalýy, dol­­lar­dyń nyǵaıýy jáne damýshy na­­ryq­tardan kapıtaldyń áketi­lýi de teńgege qysym kórsetken.

Ulttyq bank ókiliniń aıtýynsha, eger 2022 jyly munaı baǵasy barreline ortasha 70 dollar bolǵan jaǵdaıda, Qazaqstan ekonomıkasy 3,9-4,2 paıyzǵa ósedi.