Syrda kúrish alqaby taǵy azaıady. О́ıtpeske amal joq bolyp tur. Jer tańdaıyn jibitip, jaǵalaýyn qonys etken baıyrǵy jurttyń tirshiligine ózek bolǵan Syrdarııa deńgeıi bıyl da dittegenimizdeı bolmaı tur. О́tken jyldy óńir dıqandary áýpirimdep ótkizgen. Bıyl sol byltyrǵy kólemge de jete almaıtyn túrimiz bar. Oblysqa saparmen kelgen Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar vıse-mınıstri Serik Qojanııazov tapshylyqtyń zardabyn azaıtýdyń barlyq múmkindigin qarastyrý kerektigin aıtyp otyr.
Qazir óńirde kóktemgi egiske daıyndyq bastalyp ketti. Osyǵan baılanysty keńeıtilgen jıyn ótkizilip, oǵan oblys ákimi Gúlshara Ábdiqalyqova, Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar vıse-mınıstri Serik Qojanııazov, «Qazsýshar» RMK bas dırektory Altaı Eljasov, qala, aýdan ákimderi, tıisti qurylym jetekshileri men sharýashylyqtar basshylary qatysty.
Aımaq basshysy jedel túrde qajetti sharalardy qabyldaý kerektigin atap ótti.
– Búginde Naryn-Syrdarııa sý qoımalaryndaǵy sý kólemi 17 mlrd 771 mln tekshe metrdi qurap otyr. Bul ótken jylǵydan 1 mlrd 954 mln tekshe metrge kem. Bul osy jyly sýdyń jaǵdaıy byltyrǵydan da kúrdeli bolatynyn kórsetedi, – dedi oblys ákimi.
Jıynda «Aral-Syrdarııa» basseındik ınspeksııasy basshysy Seıilbek Nurymbetov qazirgi jaǵdaı men bıylǵy boljamdar týraly baıandady. Shardara sý qoımasy men Kóksaraı sý rettegishindegi kólem ótken jylmen salystyrǵanda 1,1 mlrd tekshe metrge az. Osyǵan baılanysty sý lımıtteri qaıta belgilenýi kerek. Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Talǵat Dúısebaevtyń aıtýynsha, jaǵdaı byltyrǵydan aýyrlasa oblystaǵy negizgi daqyl – kúrish egistik alqabyn qysqartýǵa májbúr bolamyz.
Oblystyq tabıǵı resýrstar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý basqarmasynyń basshysy Baýyrjan Shámenov salalyq mınıstrlikpen birge sý tapshylyǵyn boldyrmaý maqsatynda jol kartasy ázirlengenin jetkizdi.
Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar vıse-mınıstri másele Úkimet basshysynyń nazarynda ekenin jáne kórshi memlekettermen kelissóz júrgiziletinin málimdedi.
– Bul problema jaqynda Qyrǵyzstan Premer-mınıstri orynbasarynyń Almatyǵa jasaıtyn saparynda talqylanbaq. Sondaı-aq bizdiń Úkimet basshysy Tashkent qalasyna baryp, kelissózder júrgizedi. Bıyl Kóksaraıǵa jyldaǵydaı sý jınaı almaımyz. Sondyqtan bar sýdy barynsha únemdep, jol kartasynda kózdelgen josparlardy oryndaýǵa tıispiz, – dedi S.Qojanııazov.
Jıynda jaýapty mekemeler sý sharýashylyǵy nysandaryn jóndeýdi 1 sáýirge deıin tolyq aıaqtaý qajettigi sóz boldy. Oblys aýmaǵyna sý jetkizý kestesine sáıkes ár kanal boıynsha 10 kúndik keste ázirlep, qysqarǵan kúrish alqabynyń ornyna sýdy az qajet etetin daqyldar ekken jón. Aımaq basshysy qala, aýdan ákimderine sý paıdalanýshylar kooperatıvin qurý múmkindigin qarastyrý jóninde tapsyrma berdi.
– Sharýalar sýdy únemdep paıdalanýdyń tehnologııalaryna kóshýi kerek. Mysaly, qazir kúrishke qaraǵanda jońyshqanyń baǵasy joǵary bolyp tur. Bul óńirdegi basty ónimnen bas tartý emes. Tyǵyryqtan shyǵý úshin qazirshe sýdy az ishetin, paıdasy mol daqyldarǵa bet burǵanymyz durys bolar edi. Keıin kúrish egistikterin qaıta ornalastyrý múmkindigin qarastyrýǵa bolady. Aldaǵy ýaqyta arnaıy shtab quryp, ár 10 kún saıyn ahýalǵa sáıkes qareket jasaýǵa kóshemiz, – dedi aımaq basshysy.
Sapar barysynda Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar vıse-mınıstri S.Qojanııazov BAQ ókilderine arnap brıfıng ótkizdi. Brıfıngte belgili bolǵandaı, qazir Toqtaǵul sý qoımasynda 8,9 mlrd tekshe metr sý jınalyp tur.
– Bul ótken jylmen salystyrǵanda 1,5 mlrd tekshe metrge kem. Shardara sý qoımasyna byltyrǵy 1 qazan men osy jyldyń 1 sáýirine deıin 10,3 mlrd tekshe metr sý keledi dep boljaǵanbyz. Ol da oryndalmaıtyn túri bar. Jaǵdaı osylaı jalǵasa berse, Shardaraǵa bar-joǵy 7,3 mlrd qana sý jınalýy múmkin,– dedi vıse-mınıstr.
Oblystaǵy Qazaly, Qarmaqshy, Shıeli, Jańaqorǵan aýdandarynyń dıqandary kóktem-kúzden qınalyp shyǵady. Sý tapshylyǵynyń zardabyn onsha sezine bermeıtin Syrdarııa men Jalaǵash aýdandarynda da bıyl kúrish kólemin shekteý kerek.
Syrdarııa transshekaralyq ózen bolǵanmen «Kisideginiń kilti aspanda» dep otyrýǵa taǵy bolmaıdy. Bul baǵytta josparlanǵan jumystar bar. Biraq kóp másele sharýanyń ózine de baılanysty.
Qyzylorda oblysy