Jalaqyda bóle-jarý bolmaýǵa tıis

Senatorlar osyndaı talap qoıyp otyr

Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev palatanyń keshegi kezekti jalpy otyrysynda áriptesterin kele jatqan Naýryz meıramymen quttyqtady. «Ulystyń uly kúni qutty bolsyn! Sizderge tabys tileımin, amanshylyq bolsyn!», dedi Q.Toqaev óz sózinde. Jalpy, Senat keshe alty máseleni qarap, talqyǵa saldy. Kún tártibinde birinshi turǵan Qazaqstan men Vetnam arasyndaǵy azamattyq ister boıynsha ózara quqyqtyq kómek týraly kelisimdi ratıfıkasııalaýǵa qurylǵan zań jobasy boıynsha baıandamany Ádilet mınıstri Berik Imashev jasady. Baıandamashynyń sózine qaraǵanda, Kelisim quqyqtyq kómek kórsetýdiń sharttary men tártibin, sondaı-aq, ony usyný múmkindigin boldyrmaıtyn mán-jaılardy retteıdi. О́zara quqyqtyq kómek kórsetý týraly ótinish ony alǵan kúnnen bastap toqsan kún ishinde oryndalady. Sonymen qatar, Kelisimde ótinishti oryndaýdy keıinge qaldyrý da qarastyrylǵan jáne de qarsy jaqty habardar etý úshin otyz kún beriledi. Osyndaı kelisimder Qytaı, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Koreıa, Pákstan, Grýzııa, Úndistan, BAÁ, Túrikmenstan, Mońǵolııa, Ázerbaıjan, Lıtva jáne Túrkııa sııaqty 13 elmen jasalǵan. Zań jobasy boıynsha pikir bildir­gen senator Orynbaı Rahmanber­­dıev halyqaralyq zańdyq qujat­tyń aǵylshyn, orys jáne vetnam tilderinde ázirlengendigin, keleshek­te memlekettik tilde jazylýy tıistigin oryndy atap ketti. Mun­daı ýájben Senat Tóraǵasy da ke­­­listi. Sóıtip, zańdyq qujat qabyldandy. Budan keıin qaralǵan «Eń tómengi jalaqyny belgileý rási­min jasaý týraly konvensııa­ny (26-konvensııa) ratıfıkasııa­laý týraly» zań jobasy da depýtat­tar tarapynan qoldaý tapty. Halyqaralyq eńbek uıymy BUU-nyń Eńbek qatynastaryn retteýmen aınalysatyn maman­dan­dyrylǵan mekemesi bolyp tabylady. Uıymǵa múshe elder HEU konvensııalaryn oryn­daýǵa mindetteme qabyldaı otyryp, tıisti jaǵdaılardyń jasalýyna oraı ratıfıka­sııa­laıdy. Qazirgi kezde bul uıym­ǵa 185 el múshe bolyp kirgen. Elimiz bul uıymǵa 1993 jy­ly kirip, onyń 21 konvensııa­syn ratıfıkasııadan ótkizipti. Konvensııanyń maqsaty eń tó­mengi jalaqyny belgileý rási­miniń ımplementasııasy jónin­degi mindettemelerdi memleketke bekitip berý bolyp tabylady. Onyń erejeleri ónerkásiptiń belgili bir salalarynda nemese sektorlarynda jumys isteıtin eńbekshilerge qoldanylady. Elderdiń kásipkerler men eńbekshilerdi qoldanystaǵy eń tómengi mólsherlemeler týraly aqparatpen qamtamasyz etý jáne jalaqynyń osy mólsherlemeden tómen bolmaýy úshin baqylaý júıesi men sanksııalar túrinde qajetti sharalar qoldanýǵa tıis. Atalǵan qujatta neǵurlym tómengi mólsherlemeler boıynsha jalaqy alǵan eńbekshilerdiń ózderine tolyq tólenbegen somany sot tártibimen nemese óz­ge de zańdy rásim arqyly alý qu­qyqtary aıqyndalǵan. Eń­bekkerlerdiń jalaqysyna qatys­ty bildirgen pikirinde sena­tor Qojahmet Baımahanov mu­naı kompanııalaryn mysalǵa keltirdi. Depýtat bul rette Qyzylorda oblysyndaǵy bir kompanııada qytaılyq azamatqa tehnıkalyq qaýipsizdik salasyndaǵy jumy­sy úshin 5 myń AQSh dollary tólenip kelse, artynsha sol qyz­metke Qazaqstan azama­ty alyn­ǵanda oǵan 500 myń teńge tó­lengenin alǵa tartty. Son­daı-aq, Qyzylorda men Atyraý oblystaryndaǵy kompanııa­lar­dyń burǵyshylary ártúrli ja­laqy alyp kele jatqandyǵyna da nazar aýdartty. Eńbek jáne halyqty áleý­mettik qorǵaý mınıstri Tama­ra Dúısenovanyń jaýabyna qaraǵanda, árbir jumys berýshi óz eńbekaqy júıesin qurady, al memleket eń tómengi jalaqy deńgeıin belgilep beredi. Mı­nıstr bul rette ótken jyly birdeı jumysy úshin ártúrli eńbekaqy tólenip kelgen 130 fakt anyqtalǵandyǵyn, sońǵy kezde jumys berýshilerge degen talaptyń kúsheıtilgendigin, jalpy Májiliste qaralyp jatqan «Kásipodaqtar týraly» zań jobasynda munyń barlyǵy eskeriletinin alǵa tartty. Osy másele boıynsha sóz alǵan depýtattar da eńbekaqy máselesine erekshe nazar aýdarýǵa tyrys­ty. Ásirese, birdeı jumys úshin ártúrli jalaqy tóleý faktileriniń áli de kezdesip qalatynyna qyn­jylystaryn bildirdi. Ja­laqyda bóle-jarý bolmaýǵa tıistigi erekshe ataldy. Sondaı-aq, keshegi otyrysta «Jalaqyny qorǵaý týraly konvensııany (95-konvensııa) ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da qabyldandy. Konvensııanyń negizgi maqsaty jalaqyny qor­ǵaý normalaryn memlekettiń qamtamasyz etýi bolyp tabylady. Jáne de jalaqyny qorǵaý bóliginde halyqaralyq standarttardy odan ári engizýdi qamtamasyz etedi jáne elimizdiń osy saladaǵy halyqaralyq normalardyń saqtalýy men oryndalýyn ustanatynyn rastaıdy. Jalaqydan ustap qalý jumyskerdiń ózin jáne óziniń otbasyn asyraı alatyndaı bolýyna ǵana negizdelmeı, sonymen shektelýge tıis dep atap kór­setilgen. Atalǵan qujatta eńbek­shiniń jalaqy somasy men jalaqyny ustap qalý týraly aqparatty alý, sondaı-aq, jalaqysyn óz erkimen paıdalaný quqyǵy da aıqyndalǵan. Zań jobasy biraýyzdan qoldaý tapty. Depýtattar budan basqa «Aza­mattyq qorǵaý týraly» zań jobasyn talqyǵa salyp, qoldaýdy uıǵardy. Al oǵan ilespe zańdyq qujat eki oqylymda qaralyp, qabyldandy. Bul jerdegi ne­gizgi maqsat – elimizdiń barlyq aýmaǵynda azamattyq qorǵaýdy uıymdastyrý máseleleri boıynsha biryńǵaı quqyqtyq, uı­ymdastyrýshylyq, aqparattyq jáne ádistemelik keńistik qa­lyptastyrý. Alǵash ret zań jobasynda azamattyq qorǵaýdy aýmaqtyq-salalyq uıymdastyrý qaǵıdaty qoldanylyp otyr­ǵan­dyǵyn da aıta ketken jón. Tótenshe jaǵdaılar jergilikti, óńirlik, salalyq deńgeıdegi sıpatta bolatyny eskerilip, qatystyrylatyn kúshter de tótenshe jaǵdaıǵa barabar bolýǵa tıistigi kórsetilgen. Ha­lyqty tótenshe jaǵdaıdan qu­laqtandyrý, jergilikti atqa­rýshy organdardyń tótenshe jaǵ­daılardy joıýdaǵy jaýap­kershiligi de umyt qalmaǵan. Kún tártibiniń sońǵy máselesi Ishki ister organdarynyń qyzmeti máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasy ekinshi oqylymda birqatar túzetýlerimen Máji­liske qaıtaryldy. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».