Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Qazaqstan» ulttyq arnasyna suhbat bergen kezde jastar úshin mańyzdy úsh másele aıtyldy. Sonyń alǵashqysy – elimizdegi reformalar jóninde bolyp otyr. El Prezıdenti búginde Úkimetpen birlesip kóptegen reformany qolǵa alyp jatyr. Alaıda reforma júrgizý – barlyǵyn bir kúnde túbegeıli ózgertý degen sóz emes. Memleket basshysy suhbatta osyny anyq aıtty.
Jastar da muny túsinýge tıis. Túrli máselelerdi birjolata sheshý úshin de sabyrlyq, baıyp, shydamdylyq pen ýaqyt kerek. Jastar qaýymy áleýmettik jelilerde Úkimet tarasyn, anaý qyzmetinen ketsin, mynaý laýazymyn bosatsyn degen pikirlerdi jarysa jazyp jatqanyn jaqsy bilemiz. Biraq odan túk ózgermeıdi. Árbir reforma úshin ýaqyt qajet.
Ekinshiden, el Prezıdenti jalǵan aqparat taratý máselesi týraly da sóz qozǵady. Keıbir adamdar «Qasiretti qańtar» kezinde jalǵan aqparat taratqany jasyryn emes. Bul – asa qaýipti áreket. Sebebi jastar qaýymy sol jalǵan aqparattarǵa senip, oıy buzyq adamdardyń sońynan eredi. Sonyń saldarynan memlekettik qaýipsizdikke qaýip tónedi. Sondyqtan óskeleń urpaq ár málimettiń anyq-qanyǵyna jetip baryp sheshim qabyldaýdy sanaǵa sińirgeni jón.
Úshinshiden, Memleket basshysy suhbat kezinde «Biz qoǵamda eńbekqorlyq ıdeıasyn ornyqtyrýymyz kerek. Týrasyn aıtaıyq, bul qazir eń ózekti məsele bolyp tur. Azamattarymyz adal eńbekpen tabys tabýdy eń basty orynǵa qoıýy qajet. Baqýatty el bolý bıliktiń jumysyna ǵana emes, ol eń aldymen, ərbir azamattyń eńbegine baılanysty. Eldiń turmysyn qurǵaq sózben emes, naqty ispen kóterý kerek. Bizdiń jastarymyz osyny aıqyn uǵynsa deımin», degen bolatyn. Rasymen de, ár jas azamat óz isiniń bilikti mamany bolǵan kezde ǵana elimiz gúldenedi, memleketimiz túrlenedi. О́zgeris tek Prezıdentke, ne bolmasa Úkimetke ǵana kerek desek, qatelesemiz. Sebebi Qazaq eli tek Prezıdent pen Úkimetten turmaıdy. Baıtaq dalamyzdy Qazaqstan halqy meken etedi. Sondyqtan jastar qaýymy sapaly bilim alýǵa, bilikti maman bolýǵa umtylýǵa tıis. Sonda ǵana jahan jurtyna eńbekqor halyq retinde tanyla alamyz.
Al jastar qaýymyn eńbekke yntalandyrý úshin ne isteý kerek? Eń aldymen, kásiptik, tehnıkalyq mamandyqtardy kóbirek jarnamalap, eńbek adamynyń qoǵamǵa paıdasyn, tabatyn tabysyn úlgi etkenimiz jón bolar edi. Qarapaıym mysal keltire keteıin. Máselen, kez kelgen qalada santehnıktiń, ne bolmasa toq jóndeýshiniń páter ishindegi qyzmeti kemi 5 myń teńge turady. Ondaı maman kúnine kem degende 4 páterge baryp qyzmet kórsetetin bolsa, aınaldyrǵan 4-5 saǵatta 20 myń teńgege jýyq qarajat tabady. Ony 22 jumys kúnine kóbeıtetin bolsaq, shamamen 440 myń teńge shyǵady. Al memlekettik qyzmette nemese túrli kompanııada menedjer bolyp jumys istegen adam ary ketse 150-200 myń teńge aılyq alady. Sondyqtan kásiptik, tehnıkalyq bilimniń máni de, mańyzy da joǵary. Ondaı mamandar qashanda qajet. Suranysqa ıe. Kólik jóndeıtin tehnıkalyq qyzmet kórsetý stansalaryna barsańyz da mamannyń eńbekaqysy joǵary. Tipti óz isiniń naǵyz mamany biz aıtqan 5 myń teńgeniń ornyna 10-15 myń teńge de alady. Mine, biz osy máseleni kóbirek aıtyp, jastardy jumys isteýge talpyndyrýymyz, yntalandyrýymyz qajet.
Buqaralyq aqparat quraldary da, áleýmettik jeliler de osyny udaıy aıtyp, durys jol siltep turǵany abzal. Joǵary oqý oryndarynda mamandyq jármeńkeleri uıymdastyrylǵan kezde de aldymen osy týraly sóz qozǵalǵany durys bolar edi. Bolashaqta mundaı kásiptik, tehnıkalyq mamandyqtarǵa bólinetin granttar sany da artýǵa tıis. Birer jyl buryn elimizdegi kolledj qabyrǵalarynda mundaı mamandyqtar tegin oqytyla bastady. Alaıda kolledjdi tolyq bilim dep aıtýǵa bolmaıdy. Kolledjdi támamdaǵan túlek joǵary oqý ornyna túsýi kerek. О́kinishke qaraı, joǵary oqý oryndarynda mundaı mamandyqtarǵa bólinetin grant sany kóp emes. Sondyqtan býhgalterler men ekonomısterdiń sanyn qystartyp, kásiptik mamandyqtarǵa bólinetin granttarǵa mán bergen jón bolar edi.
Toqtar BOLYSOV,
Qazaqstan jastary kongresiniń atqarýshy dırektory