Resmı málimetter boıynsha, elimizde AITV-men ómir súretin adamdardyń 80 paıyzdan astamy óz aýrýynyń syryna qanyq. Áý basta álemniń ár shalǵaıynda bul tek teris júriske barǵandardyń aýrýy degen túsinik qalyptasqandyqtan, áli kúnge deıin qoǵamǵa osy kózqarastan arylý qıynǵa soǵyp tur. Sondyqtan AITV ahýaldy adamdar óz basyndaǵy, otbasyndaǵy jaǵdaıdy elden jasyrýǵa májbúr.
Osy máseleni retteý úshin jyl saıyn 1 naýryzda Birikken Ulttar uıymynyń bastamasymen Nóldik kemsitýshilik kúni atap ótiledi. Bıyl BUU «Zııan keltiretin zańdardy joıý. Múmkindikterdi keńeıtetin zańdar qabyldaý» degen uranmen áreket etýge kóshti.
AITV-ǵa baılanysty qandaı da bir kemsitýshilikke jol bermeý týraly memlekettiń kepildikteri Konstıtýsııada jáne Halyq densaýlyǵy týraly Kodekste jáne QR Densaýlyq saqtaý júıesinde zańnamalyq deńgeıde bekitilgen.
Qazir IýNEIDS 95-95-95 strategııasy bizdiń elimizde de jumys istep jatyr. Ol AITV ınfeksııasynyń aldyn alýdy, testileý, emdeý men kútimdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Búgingi tańda AITV-men ómir súretin adamdardyń 81 paıyzy ózderiniń mártebesin biledi, olardyń 79 paıyzy antıretrovırýstyq terapııany (ART) qabyldaıdy, osynyń arqasynda AITV-men ómir súretin adamdardyń 86 paıyzynda vırýs zalaly basylǵan.
Elimizdiń barlyq óńirinde aýrýdyń aldyn alýdyń jańa túri – janasýǵa deıingi túri engizilip jatyr. JITS, týberkýlez jáne bezgekpen kúresýge arnalǵan Jahandyq qordyń qarjylyq kómeginiń arqasynda JITS óńirlik ortalyqtarynyń 15 zerthanasy avtomattandyrylǵan PTR jabdyǵyn aldy. Jyl saıyn negizgi toptardyń ókilderi (ıneksııalyq esirtkini qoldanatyn adamdar, ıntımdik qyzmet kórsetetinder, bir jynysty qatynasqa baratyndar) jáne júkti áıelder AITV-ǵa kóbirek testilenýde. AITV-men aýyratyn áıelderdiń 98%-y saý bala tabady. ART da qoljetimdi bolyp qaldy, ol naýqastarǵa dıagnozdan keıin birden taǵaıyndalady jáne tegin beriledi. Densaýlyq saqtaýdy damytýdyń 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy osy aralyqta ART-men qamtýdy 71%-ǵa jetkizýdi kózdese, qazirdiń ózinde bul 79% quraıdy.
– Alaıda qoǵamda AITV-ǵa baılanysty alalaýshylyq pen kemsitýshilik deńgeıi joǵary bolmasa, bul nátıjeler munan da joǵary, salmaqty bolýy múmkin edi. Búginde kemsitýshilikti túbegeıli joıýǵa basa nazar aýdarý qajet. Bul AITV ınfeksııasy epıdemııasynyń ósý qarqynyn edáýir qysqartýǵa yqpal etedi, – deıdi DSM Qazaq dermatologııa jáne ınfeksııalyq aýrýlar ǵylymı ortalyǵynyń dırektory Asylhan Ábishev.
Kemsitýshilik nóli kúni qarsańynda IýNESKO qoldaýymen Mass Media Team men IýNEIDS-Qazaqstan dıskordınantty juptyń mahabbat tarıhy týraly plus qysqa metrajdy kórkem fılmin túsirdi (bireýinde AITV – oń, ekinshisi – AITV-teris). Fılm jas fotograf Aıan men onyń mahabbaty Mıkıdiń qarym-qatynasy týraly, olar aınalasyndaǵylarmen kózqarastary qabyspaıtynyna qaramastan otbasyn qurýdy armandaıdy. Árbir adam baqytqa laıyq degen romantıkalyq tragıkomedııa. Beınebaıan – «AITV – qalypty ómir súrýge kedergi emes, al sezim – taptaýryn túsinikterge qaraǵanda áldeqaıda kúshtirek» degendi nasıhattaıdy.
ALMATY