Jyl saıyn elimizde salmaǵy bar bolǵany 500-den bastap 2 500 gramm aralyǵynda 20 myńǵa jýyq náreste dúnıege keledi. О́kinishke qaraı, shala týǵan sharanalarǵa balalardyń serebraldy sal aýrýy dıagnozy jıirek qoıylady. Biraq balanyń osy keselmen týylǵany 1,5 jastan bastap biline bastaıdy.
О́mir boıy emdelýdi, keıde hırýrgııalyq otany qajet etetin BSP dertine nendeı jaǵdaılar dýshar etedi? Bul suraqqa náreste anasynyń qursaǵynda, ıakı týyp jatqanda ottegi jetispeýinen nemese tunshyǵýdan bolady degen jaýap beriledi. Sol sııaqty áıeldiń aıaǵy aýyr kezindegi jerik bolý, toksıkoz, plasentarlyq qan aınalymynyń buzylýy men juqpaly aýrýlardyń aýyr saldary da osy dertke dýshar etýi múmkin.
Degenmen ǵalymdar kóp jaǵdaıda balalardyń serebraldy saldanýy, ıaǵnı ortalyq júıke júıesiniń buzylýy bosanyp jatqan kezdegi jaraqattan emes, ınfeksııalyq aýrýlardyń saldarynan bolatynyn anyqtaǵan. BSP týǵanǵa deıin nemese týǵannan keıin gerpes sııaqty vırýstyń qursaqishilik áseriniń nátıjesinde paıda bolýy múmkin degen de boljam bar.
Sońǵy málimetterge kóz salsaq, 2022 jylǵy aqpan aıyndaǵy jaǵdaıǵa sáıkes, Qazaqstanda BSP dıagnozy bar 19 myńdaı bala bolsa, Almatyda osy dertke shaldyqqan 453 bala esepte tur. Álbette, memleket áke-sheshesine az beınet ákelmeıtin bul balalarǵa qoldaý kórsetedi, qarjylaı kómek te beredi, alaıda bólinetin qarjy kólemi jetkiliksiz. О́ıtkeni BSP dıagnozy qoıylǵan balalar medısınalyq kómekti júıeli, turaqty, tipti ómir boıy alyp otyrýǵa tıis. Sondyqtan osy máselege baılanysty mamandar Almatyda baspasóz jıynyn ótkizip, birqatar máseleden habardar etti.
«Ortalyq júıke júıesiniń kináraty shala týylǵan nárestelerde jıirek kezdesedi. Balalardyń mundaı keselmen týýynyń sebepteri óte kóp. Júktilik kezindegi ınfeksııalyq patologııa, gestoz, qan qysymyna baılanysty aýytqýlar, balanyń tunshyǵyp týýy jáne basqa da aýrýlar osyǵan jeteleıdi. Qazaqstanda jyl saıyn dene salmaǵy 500-den 2500 grammǵa deıin 20 myńǵa jýyq shala týǵan bala dúnıege keledi. Qaýipti toptaǵy mundaı balalar BSP dertine shaldyǵýǵa beıim. BSP dıagnozy bala týǵan kezde emes, ol dúnıege kelgennen soń bir jyl nemese bir jarym jyldan keıin ǵana qoıylady», deıdi Qazaqstan-Reseı medısınalyq ýnıversıtetiniń neonatologııa kafedrasynyń meńgerýshisi, Neonatologter men balalar medısınasy mamandary qaýymdastyǵynyń prezıdenti Qarlyǵash Jubanysheva.
Árıne, mundaı jaǵdaıda maman da, qoǵam da qarap otyrǵan joq. Naqty áreket etip, BSP dıagnozy qoıylǵan balalarǵa kómek kórsetý úshin ótken jyly «Alǵashqy qadamdar» qoǵamdyq qaıyrymdylyq qory (QQQ) qurylǵan bolatyn. Qordyń qyzmeti 2021 jyldyń 1 qazanynda bastaldy. Sodan beri Qyzylorda qalasyndaǵy «Qanat» klınıkasyndaǵy 15 balaǵa 7 mln teńge kóleminde kómek kórsetildi. Qazir olardyń árqaısysy ózdiginen otyryp-turýǵa, tipti júrýge qabiletti. Qordyń mıssııasy – aýyr naýqasqa shaldyqqan balalarǵa kómekteskisi keletin jáne olarǵa tolyqqandy ómir súrýge múmkindik bergisi keletin adamdardy biriktirý. «Alǵashqy qadamdar» qoǵamdyq qaıyrymdylyq qory BSP jáne aýtızm dıagnozy qoıylǵan balalarǵa barynsha kómektesip, olardyń ata-analaryna jańa klınıkalar jaıly jáne jańa emdeý ádisteri týraly aqparattarmen únemi habardar etip otyr. Bul áreketter týraly «Alǵashqy qadamdar» QQQ quryltaıshysy Svetlana Shesterneva: «Bizge eldiń BSP dıagnozy bar balalarǵa kómekti Qazaqstanda da kórsetýge bolatynyn túsingeni mańyzdy. Mundaı bala tárbıelep otyrǵan otbasylarǵa basqa elge sabylýdyń qajeti joq. Birqatar otandyq klınıkanyń tájirıbesi qazaqstandyq dárigerler sal balalarǵa kómek kórsete alatynyn dáleldep otyr. Eń qajettisi – qamqor adamdardyń kómegi», deıdi.
Osy arada 2023 jyly Qapshaǵaı sý qoımasynyń jaǵasynda serebraldy sal aýrýy bar balalarǵa arnalǵan klınıkanyń qurylysy bastalatynyn aıta ketý kerek. Bul oraıda «Alǵashqy qadamdar» QQQ ınvestorlardy yntymaqtastyqqa shaqyryp, serebraldy sal aýrýy bar balalardy ońaltý úshin qarajat jınaý naýqanyn bastaýdy kózdep otyrǵan jaıy bar. BSP-men birge sımptomatıkalyq epılepsııa men gıdrosefalııa dıagnozdary qatar qoıylǵan 19 jastaǵy Arýjan Japardy ońaltýǵa qarajat jınaý 25 aqpanda bastaldy. Arýjanǵa tolyq em alýy úshin 1 mln teńge jınalýy kerek.
Baspasóz máslıhatynda psıholog, psıhologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, psıhoterapevt, ekzıstensıaldy terapevt Janat Birjanova: «Serebraldy sal aýrýymen aýyratyn balasy bar jáne psıhologııalyq kómekke júginý kerektigin biletin 10 ana bolsa, onyń 3-eýi ǵana jeke terapııaǵa júginedi. Balanyń dıagnozyn ata-analarǵa estirtken sátten bastap, sheshesi ózin múldem umytyp ketetin jaǵdaılar bastalady. Bul kúızelis ómir boıy sozylýy da múmkin. Ata-anaǵa mundaıda dıagnoz qoıýdyń kúrdeli prosesinen, balanyń densaýlyǵyn saqtaý men jaqsartý úshin uzaqqa sozylatyn kúres jolynan ótýi kerek. Osy ýaqyt ishinde ana otbasy úshin de, bala úshin de demeýshi, kúsh-qýat kózi bolyp tabylady. Kúnderdiń kúninde oǵan bireýdiń «ózińe múldem qaramaı kettiń» dep aıtatyn kezi keledi. Ol ózine qajetti jigerdi qalpyna keltirýge tyrysqysy da kelmeıdi jáne tipti ózin adam qatarynan shyǵaryp tastaıdy. Psıhologııalyq kómek – toptyq jáne jekeleı bolsyn meıli, psıhıkany qalpyna keltirýdiń jáne ananyń jeke basyn ózgertýdiń tıimdi quraly. Bul sáıkesinshe balanyń densaýlyǵy men kóńil kúıine de yqpal etedi», deıdi.
Sondyqtan ómirdiń osyndaı talqysyna túsken adamdarǵa memlekettiń ǵana qamqorlyǵy emes, aınalasyndaǵylardyń da meıirimi, basqalardyń basyndaǵy jaǵdaıǵa beıjaı qaraı almaıtyn belsendi azamattardyń kómegi qashan da artyq emes.
ALMATY