Áskerge bólingen qarjy maqsatqa saı paıdalanylýy tıis

Sońǵy jyldary Qazaqstan áskeriniń qýaty artyp, kúshi nyǵaıdy. Buǵan talas joq, óıtkeni, olar qarjydan tarshylyq kórip jatqan joq. Tipti, úsh jyldyq bıýdjet jıyntyǵy bir trıllıon teńgege jaqyndady. Osylaısha, memleket qarýly kúshter men áskerı qyzmetshiler úshin barlyǵyn jasaýda. Máselen, tek ótken jyly ǵana 7 myńǵa jýyq áskerı qyzmetshi turǵyn úımen qamtamasyz etildi, 5430 adamǵa turǵyn úı jaldaýǵa ótemaqy tólendi. Qarýly Kúshter ofıseri aılyq jalaqysynyń ortasha mólsheri – 170 myń teńge. Áskerı qyzmetshilerdi zeınetaqymen qamtamasyz etý el azamattarynyń barlyq sanaty arasynda eń joǵary deńgeıde. Mundaı qamqorlyqqa jaýap retinde Qazaqstan halqy armııamyzdan – joǵary jaýyngerlik daıyndyq, al áskerı qyzmetshilerden – kirshiksiz tazalyq kútýge quqyly ekeni óte oryndy. Degenmen, jasyratyny joq, áskerı salada kemshilikter de, kemistikter de joq emes. Osy oraıda, biz mundaı keleńsizdikterdiń aldyn alatyn, zańdylyqtyń qatań saqtalýyn qadaǵalaıtyn elimizdiń Bas áskerı prokýrory Erǵalı MERZADINOVKE jolyǵyp, áskerdegi jaǵdaıdy quzyrly organnyń udaıy nazarda ustaýy týraly áńgimelesken edik. – Erǵalı Serikbaıuly, Qa­rýly Kúshterdiń Joǵarǵy Bas Qolbasshysy – Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaev ústimizdegi jyly osy vedomstvoda ótken jedel-strategııalyq keńeste: «Mem­leket basshysy jáne Joǵarǵy Bas Qolbasshy retin­de meni jáne elimizdiń barsha azamatyn qorǵanys vedomstvosynda oryn alǵan sybaılas jemqorlyqtyń paıda bolý jaıttary qatty alań­datady. Qazaqstan qoǵamy muny ulttyq qaýipsizdikke tike­leı tóngen qater retinde qabyldaıdy. Qarýly Kúshterde mundaı nárse múlde bolmaýǵa tıis. Armııaǵa bólinip jatqan memlekettiń qarajaty tek qana maqsatqa saı paıdalanylýy qajet. Ondaı jaıttar budan keıin qaıtalanbas úshin tıisti sharalardy qabyldaǵan jón», dedi. Bul oraıda, ıaǵnı atalǵan salada zańdardyń buzylmaýyn, tıisinshe oryndalýyn, saqtalýyn qadaǵalaıtyn quzyrly organ basshysy retinde ne aıta alasyz? – Esepti kezeńde áskerı pro­kýrorlardyń kúsh-jigeri Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Qa­rýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas Qolbasshysynyń tapsyrmalaryn jáne Bas prokýratýranyń alqa májilisi sheshimderin júzege asyrýǵa baǵyttaldy. Sońǵy eki jylda biz óz jumysymyzdy or­talyqtandyrylǵan josparlaý qaǵıdasymen uıymdastyrǵanbyz. Bul bizge Qarýly Kúshterdegi zańdylyq pen quqyq tártibi deń­geıine áser etetin biraz problemalardy anyqtaýǵa múmkindik berip, olardy áskerı vedomstvo basshylarymen birlese she­shýdiń jolyn kórsetti. Osy rette, bizdiń bul jumysymyz tur­ǵyndardyń quqyq qorǵaý organdaryna degen senimin arttyrý men Qazaqstan áskeriniń jaǵymdy beınesin qalyptastyrý arqyly uıymdastyrylýda. Bul jumysqa barlyq ókiletti organdar, qoǵamdyq uıymdar jumyldyrylǵan. – Aıtyp otyrǵanyńyzdyń bári oryndy, biraq áskerdegi sybaılas jemqorlyq máselesine qaraı oıyssańyz? – Iá, jasyratyny joq, ás­kerdegi sybaılas jemqorlyqtyń aýqymy eleýli, onymen kúreste eń qatań sharalar qoldanylýda. Sybaılas jemqorlyqqa qatysty qozǵalǵan qylmystyq ister týraly qoǵamdy turaqty túrde habardar etip otyramyz. Máselen, ótken jyly mıllıondaǵan para alý jáne bıýdjet qarjysyn mıllıardtap jymqyrýmen baılanys­ty generaldar Ilıasov, Asenov, Bóldeshov jáne taǵy basqalar basqarǵan qylmystyq toptar áshkerelenip, bılikterin teris paıdalanǵandary úshin sottaldy. Aldyn ala tergeý men pro­kýrorlyq tekserýlerdiń nátı­jeleri kórsetkendeı, bul zań buzýshylyqtardyń barlyǵy memlekettik satyp alý salasynda oryn alǵan. Sol sebepti, sybaılas jemqorlyqtyń sebep­terin joıýǵa baǵyttalǵan pro­fılaktıkalyq sharalardy júrgize otyryp, biz áskerı vedomstvo basshylarynan qarjylyq baqylaýdy kúsheıtý men memlekettik satyp alýdyń ashyq júrgizilýin, memleket qarajatyn maqsatqa saı jáne tıimdi paıdalanýyn talap etýdemiz. – Sonda bul sybaılas jem­qorlyqtyń deńgeıi qan­daı bolyp tur? Sony ashyp aıt­sańyz jáne ony tómendetý de komandırlerdiń róli qandaı? – Bizdiń usynysymyz boıyn­sha qazirgi kezde Qorǵanys mınıs­trliginde áskerdiń materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etilýine jaýapty ýákiletti memlekettik organnyń qurylýy máselesi qa­ralýda. Bunyń áskerdegi sybaı­las jemqorlyq deńgeıiniń tó­mendeýine sózsiz áser etetindigine senimdimiz, al komandırlerdiń jumysy tek jaýyngerlik ázirlikke baǵyttalatyn bolady. Memlekettiń ekonomıkalyq múddesin qorǵaýǵa qatysty biz eleýli jumys atqardyq, eko­no­mıkalyq qaýiptiń yqtımal aı­maqtaryn aıqyndap, keltirilgen zalaldyń ornyn toltyrý jáne aldyn alý boıynsha áserli sharalardy anyqtadyq. Prokýrorlyq yqpal etý sharalary boıynsha biz memleket kirisine 750 mıllıon teńge óndirip jáne 5 mıllıard teńgeniń sapasyz qarý-jaraǵyn áskerge jetkizilýine jol bermedik. Jer qatynastary zańdylyǵyna tekserý júrgizý barysynda ás­kerı prokýrorlar 9 gektar qor­ǵanys jerleriniń memleketke qaıtarylýyna qol jetkizdi. Qylmystyq isterdiń tergelýi barysynda prosessýaldyq shy­ǵyndardy óndirý boıynsha jet­kilikti tájirıbe jınaqtap, jalpy isterdiń 70 paıyzynan astamy boıynsha shyǵyndar óndirildi. – Áskerdegi tártipti nyǵaıtý jolynda qoǵamdyq ınstıtýttar jumys isteı me? – Áskerdegi tártipti ny­ǵaı­tý jolyndaǵy qoǵamdyq ıns­tıtýttardyń úlesi zor. Bas áskerı prokýratýranyń janyndaǵy zańdylyqty qamtamasyz etý jónindegi qoǵamdyq keńes to­lyq kúshimen óz jumysyn bas­tap ketken. Qoǵamdyq keńesti Parlament Májilisiniń depýtaty Abaı Tasbolatov basqarady. Qazirgi kezde atalǵan organnyń aımaqtardaǵy kóshpeli otyrystaryn ótkizý, shalǵaıdaǵy shekara bólimshelerine tanysý saparlaryna shyǵý keńinen qolǵa alynǵan. Buǵan qosa óskeleń urpaqtyń otansúıgishtik tárbıesinde biz qurǵan Jas áskerıler birles­tikteriniń respýblıkalyq shta­bynyń atqaryp jatqan róli zor. Atalǵan shtabtyń usynysymen Prezıdent janyndaǵy jastar saıa­saty jónindegi keńespen áskerge shaqyrylatyn jastarǵa baılanys­ty birqatar mańyzdy jobalar júzege asqan, sonymen qatar osy jyldyń mamyrynda Memleket basshysynyń qatysýymen áskerı-patrıottyq forým ótkizý josparlanyp otyr. – Munyń bári durys qoı, degenmen, áskerdegi qylmysty aldyn alýdyń jaı-kúıine toq­talyp ótseńiz? – Árıne, biz zań buzýshy­lyq­tarmen kúres máselelerinde Elba­synyń tártipsizdikke shy­damdylyq tanytpaý qaǵıdasyn ustanýdamyz. Quqyq buzýshylyq pen qylmystyń aldyn alýdy basty talap etip qoıdyq. Osy rette biz «túzetýden góri eskertý jaqsy» degen qaǵıdatty ustanamyz. Búgingi kúnde árbir quqyq buzýshylyq boıynsha arnaıy qyzmettik tekserýler júr­giziledi jáne eskertý, ıaǵnı aldyn alý sharalary qoldanylady. Bul bizge áskerı qyzmetshilerdiń qaza bolýyn 26 paıyzǵa, onyń ishinde jol-kólik oqıǵalarynda 15 paıyzǵa, al jaýyngerlik daıar­lyqty tómendetýdi múldem joıýǵa qol jetkizdi. Sóıtip, áskerı qyzmetshilerdiń jaraqat alý faktilerin 11 paıyzǵa azaıtýǵa múmkindik berdi. Alaıda, jasyratyny joq, sońǵy úsh jyl boıy óz-ózine qol jumsaý oqıǵalary sol deńgeıde tur. О́tken jylda mundaı oqıǵanyń 25-i oryn alsa, onyń 3-eýi ǵana jarǵydan tys qarym-qatynastar nátıjesinde bolǵan. Atalǵan faktilerdiń barlyǵyna tergeý júrgizilip, kináliler jaýapqa tartylýda. Quqyq buzýshylyqtar men qyl­mystardyń aldyn alý má­selelerinde zań buzý­shy­lyqtardy joıýǵa engizilgen yq­pal etý ak­tilerin qamtý tá­jirıbesi eleýli ról atqarýda. Biz tergeýshiler engizgen zań buzýshylyqty joıý týraly usynystardyń qaralýynyń 100 paıyzǵa jýyǵyna áskerı prokýrorlardyń qatysýyn qam­tamasyz ettik. Olardy qarastyrý nátıjesinde 880 laýazymdy tulǵa tártiptik jaýaptylyqqa tartyldy. Qabyldanǵan sharalar Qarýly Kúshterdegi qylmys deńgeıiniń turaqtalýyna qol jetkizdi, onyń sońǵy tórt jyldaǵy deńgeıi 600 qylmystyń o jaq, bu jaǵynda bolyp tur. Degenmen, ótken jylda aýyr jáne asa aýyr qylmystar sanynyń kóbeıýi baıqaldy. – Endi Shekara qyzmetine baılanysty ne aıtar edińiz? – Ulttyq qaýipsizdik komıteti basshylyǵy Shekara qyzmetiniń damýyna jáne memlekettik shekarany qorǵaýdy kúsheıtýge bas­ty nazar aýdarýda. Birinshi kezekte kadrlyq quramdy kúsheıtý máselesi tur, shekaralyq saıasatty jáne aımaqtardaǵy ınfrastrýktýrany jetildirý boıynsha tıisti sharalar qoldanylýda. Áli de bolsa Atyraý, Batys Qa­zaqstan, Qyzylorda jáne Mań­ǵystaý oblystaryndaǵy shekara zastavalaryn sáıkestendirý máseleleri sheshilmeı tur. Baı­­qońyr keshenindegi shekaralyq baqylaýdy uıymdastyrý prob­lemalary tolyǵymen sheshimin tappaǵan. – Al shekaradaǵy aqsha jınaý máselesine ne deısiz? – О́kinishke qaraı, mundaı fak­tilerden tolyǵymen arylǵan joqpyz. Atalǵan problemamen basshylyq qurammen qosa, tıisti jedel-izdestirý qyzmetterimen birlese shuǵyldanýdamyz. My­saly, qazirgi ýaqytta Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy «Qap­lanbek» she­kara baqylaý bólim­shesiniń qyzmetkerleriniń qa­tysýymen uıymdasqan qyl­mystyq topqa qatysty qylmystyq isti tergeý aıaqtaldy. Atalǵan top zańsyz kóshi-qon arnasyn uıymdastyrǵan. Osyǵan uqsas taǵy da birneshe qylmystyq ister tergelý barysynda. Tergeýdiń nátıjesi týraly mindetti túrde jurtshylyqqa habarlanatyn bolady. – Áskerı prokýrorlardyń halyqaralyq oqý-jatty­­ǵýlar­ǵa qatysýy qandaı deńgeıde? – О́tken jyly biz alǵashqy ret halyqaralyq oqý-jattyǵý barysynda áskerı kontıngenttiń qyzmetine qadaǵalaýdy rettedik. Belorýssııadaǵy «Áreket­tes­tik-2013» jáne Reseıdegi «Myz­ǵymas baýyrlastyq» sekil­di oqý-jattyǵýlaryndaǵy óz ásker­lerimizdiń qyzmetine qadaǵalaý uıymdastyryldy. Bolashaqta áskerı prokýrorlar bitimgershilik operasııalar sheńberinde de qadaǵalaýdy júrgizýge daıyn. – Durys eken, al kadrlar máselesi she? – Elbasy óziniń Qazaqstan halqyna Joldaýynda zor óki­lettilik pen quqyq ıelengen shendiler joǵary kásibı deń­geıimen ǵana emes, minsiz minez-qulqymen erekshelenýge tıis dep taǵy bir ret basa kórsetti. Biz qashanda bolsa osy qaǵıdattardy basshylyqqa ala otyryp áskerı prokýratýra organdaryndaǵy kadrlyq saıasatty júrgizýdemiz. Jeke qurammen jumystyń dástúrli formalarymen qatar, moraldyq-psıhologııalyq ahýaldy kúsheıtýge, qyzmetkerlerdiń áskerı-taktıkalyq, saptyq jáne dene daıarlyqtaryna kóp nazar aýdaramyz. Qorǵanys mınıstrimen jáne Ishki áskerlerdiń Bas qolbasshymen kelisilgen Qur­lyq jáne Ishki áskerlerdiń áskerı ınstıtýttarynyń bazalarynda áskerı prokýratýra qyzmetkerlerin oqytý júr­gizilýde. Turǵyn úı máseleleri de óz sheshimin tabýda. Búgingi tańda 45 áskerı prokýratýra qyzmetkeri turǵyn úıdi jalǵa alǵany úshin ótemaqy alady. Prokýratýranyń bedelin kóterý jáne prokýrorlyq kásipti nasıhattaý máselelerinde №71 lıseı-mektebimen birlese alǵashqy ret «Áskerı prokýratýra kadeti» arnaýly synybyn ashý týraly jańa joba júzege asýda. Bizdiń kadetter sáıkesinshe kıim-keshekpen, oqý-ádistemelik quraldarymen jáne qarýdyń maketterimen qamtamasyz etilgen. Olardyń beıindi daıyndyqtarymen bilikti prokýrorlyq qyzmetkerlerden quralǵan arnaıy top shuǵyldanady. Atalǵan joba oıdaǵydaı iske asatyn bolsa biz osy sekildi synyptardy basqa da aımaqtarda ashamyz degen oıdamyz. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Aleksandr TASBOLATOV, «Egemen Qazaqstan».