«Qasiretti qańtar»: Urlyqqa barǵandardyń kóbi – alǵash ret zań buzǵan jastar

«Qasiretti qańtarǵa» baılanys­ty qylmystyq isterdiń tergelý barysy týraly sońǵy málimettermen bólisken Eldos Qılymjanov jappaı tártipsizdikter men terrorızm ak­tileri Almaty men Shymkent qa­la­­larynda, sondaı-aq Aqtóbe, Aty­raý, Almaty, Jambyl, Qyzylorda jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynda tirkelgenin aıtty. Máselen, Shymkent qalalyq prokýratýrasy jappaı tártipsizdikter kezinde dúnıe-múlikti qıratyp, kólikterdi órtegen 8 kúdiktiniń isin sotqa jibergen. Al Qyzylorda óńirinde dál osyndaı aıyp­­pen 7 adamnyń isi sotqa joldanǵan. «Kú­diktilerdiń kinálary beınejazba arqyly tolyqtaı dáleldenip otyr», dedi ol.

Brıfıngte Bas prokýratýra ókili bul qylmystyq isterdiń sotta qaralý erekshelikterine keńinen toqtaldy. Onyń aıtýynsha, eger kúdikti aıyptaý, dáleldemelerge jáne keltirilgen zalal kólemimen daýlaspasa, sondaı-aq jazanyń túri men mólsherimen tolyq kelisse, kináni moıyndaý týraly ke­li­sim jasalady. Mundaı ister sotta 10 kún ishinde qaralyp, jaza mólsheri eń joǵary merzimniń jartysynan aspaıdy. E.Qılymjanovtyń málimdeýinshe, dál osy kelisim boıynsha 3 adamǵa bas bostandyǵynan aıyrýǵa baılanysty emes jaza taǵaıyndalǵan.

Al jalpy qańtar oqıǵasyna qa­tysty sotqa 265 qylmystyq is jol­dansa, 243 adam sottalyp, taǵy 585-i kú­dikti retinde qamaýda otyr. E.Qı­lym­­janov olardyń barlyǵy jappaı tár­tipsizdik kezinde qıratý, ǵıma­rat­tardy órteý, qarý urlaý, mem­le­ket­tik jáne quqyq qorǵaý organdary ǵımarattaryna qarýly shabýyl jasaýǵa «belsendi túrde qatysqanyn» aıtady. «Qamaýda otyrǵan ár kúdiktige qa­tysty málimetter jetkilikti. Bul de­rekter olardyń osy qylmystarǵa qa­­tys­tylyǵyn aıǵaqtap beredi», deı­di ol.

Budan keıin spıker Almaty qala­sy áýejaıyna shabýyl jasaǵan keı­bir qylmyskerlerdiń róli týraly tú­sindirip ótti. Onyń aıtýynsha, 5 qań­tarda janynda birneshe jaqtasy bar «N» esimdi azamat áýejaıdyń ushý-qoný jolaǵynyń jaryǵyn ádeıi óshirip tastaǵan. Sonyń saldarynan ishinde jolaýshylary bar birneshe ushaq ushý-qoný jolaǵynda 10 saǵattan artyq turýǵa májbúr bolǵan. Al dál osy sátti paıdalanǵan qarýly top áýejaı ǵı­maratyn qıratyp, tonaı bastaǵan. Keıinnen «N»-niń is-áreketteri terrorızm aktisi, ıaǵnı Qylmystyq ko­dek­stiń 255-babymen saralanyp, onyń qylmysqa qatystylyǵy tolyq dálel­dengen.

E.Qılymjanov tergeý barysynda qańtar oqıǵasyn uıymdastyrýshylar men qatysýshylaryn anyqtaýǵa erekshe mán berilip otyrǵanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, bul eki sanattaǵy adamdardy jaýapqa tartý jumystary áli de jalǵasýda. Máselen, Taldyqorǵan qalasynda áleýmettik jeli arqyly 5 qańtar kúni 400 adamdy jınap, olarǵa oblys ákimdigin basyp alý úshin tolyq nusqaý bergen qos kúdikti us­tal­ǵan. Onyń biri buryn sotty bolǵan. Ortalyq alańǵa uıymdasqan túrde shyqqan osy top jolaı tas jáne metall kesindilermen qarýlanǵan.

«Agressıvti top qoldaryndaǵy qu­raldardyń kómegimen polısııanyń qorshaýyn buzyp ótip, oblys ákim­di­giniń ǵımaratyn órtep jiber­di. Al bul «jetistikterimen» toqtamaǵan eki uıym­dastyrýshy bul topqa taǵy 500 adamdy qosyp alyp, bar­ly­ǵy Tal­dyqorǵan qalalyq polısııa bas­qar­masyn basyp alýǵa barǵan. Jappaı tár­­tipsizdik kezinde polısııa ǵımara­­­tynyń 80 paıyzy joıyldy», dedi spıker.

Birinshi qyzmet basshysynyń orynbasary sondaı-aq tergeý kezinde aza­mat­tardyń quqyqtaryn saqtaý men zańdylyqty qamtamasyz etýge erekshe nazar aýdarylyp otyrǵanyn jetkizdi. «Tergeýdiń ruqsat etilmegen ádisterin qoldanýǵa qatysty barlyq fakti bo­ıyn­sha sotqa deıingi tergep-tekserý júr­gizilýde», degen E.Qılymjanov keı­bir aryz ıeleriniń azaptaýlar týra­ly shaǵymdy qorǵaný maqsatynda ja­sa­­ǵanyn da alǵa tartty.

«Mysaly, Jambyl oblysynda 5 qańtarda «B» esimdi azamat ózgelerge erip, memlekettik obektilerdi órtegen, odan keıin polısııa departamentinen «Kalashnıkov» avtomatyn, «Makarov» tapanshasyn, 2 ańshy qarýy men 3 travmatıkalyq tapanshany urlap ketken. Kúdiktiniń búkil qylmysy beı­nekameraǵa jazylyp qalǵan. Alaıda us­talǵannan keıin ol «polısııa qyz­met­kerleri meni azaptady» dep aryz túsirgen. Bul fakti boıynsha Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi táýelsiz advokattyń qatysýymen tergep-tekserý júrgizdi. Ystanbul hattamasy sekildi azaptaýlarǵa qarsy adam quqyqtaryn qorǵaý jónindegi halyqaralyq standarttarǵa sáıkes psıhologııalyq-psıhıatrııalyq sa­rap­­tama da taǵaıyndaldy. Nátı­je­sinde, kúdiktige qatysty tergeý or­gan­­darynyń qandaı da bir psı­ho­lo­gııa­lyq qysym jasamaǵany anyq­tal­dy. Sondyqtan is qylmys qu­ra­­­mynyń bolmaýyna baılanysty toqtatyldy», dep málimdedi ol.

Budan buryn ótken brıfıngte Bas pro­kýratýra Qyzylorda, Atyraý, Shym­kent jáne Taraz qalalarynda bol­ǵan terrorıstik shabýyldar týraly jan-jaqty málimet bergen edi. Bul joly Almaty jáne Shyǵys Qazaqstan oblystaryndaǵy oqıǵalarǵa keńinen toq­talǵan E. Qılymjanov qandy oqı­ǵa kezinde ajal qushqan adamdar týra­ly ár aqparattyń jiti tekserilip jat­qanyn aıtty.

Spıkerdiń habarlaýynsha, qańtar oqıǵasy kezinde Almaty oblysynda 16 adam qaza bolǵan. Onyń 5-ýi quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkeri. Al Shyǵys Qazaqstan oblysynyń eki iri qalasynda bir ýaqytta bolǵan shabýyl­daýshylar men polısııanyń qaq­tyǵysynan 124 polısııa men Ult­tyq ulan áskerı qyzmetkeri jara­qat­tanǵan. Jalpy sany 2500 adam qatysqan qaqtyǵys kezinde agressıvti top Semeı qalalyq ákimdigin basyp alyp, polısııanyń 12 kóligin qıratyp ketken. О́skemende shabýyldaýshylar ákimdik, «Halyq banki», «Sýlpak» dúkenin, kommersııalyq dúkenderdi qıratyp, 10 qyzmettik kólikti tóńkerip tastaǵan. Munymen toqtamaǵan olar «Beket-2» stasıonarlyq polısııa beketin túk qaldyrmaı qıratyp ketti. «Osy oqıǵalar kezinde óńirde 7 adam qaza tapty. Polısııa departamentinde qaza bolǵan 3 adamnyń ólimi boıynsha tergeýdi Bas prokýratýranyń arnaıy prokýrorlary júrgizýde. Sondaı-aq 4 adamnyń ajalyna qatysty isti polısııa organdary tergeýde», dep málimdedi E.Qılymjanov.

Sóziniń sońynda ol qańtar oqıǵa­syn tergeý kezinde anyqtalǵan jańa málimetter men mán-jaılar týraly halyqqa der kezinde aqparat berile­ti­nin, sol sebepti tek resmı derekterge se­nýge jáne jalǵan aqparat taratpaýǵa shaqyrdy.

IIM Tergeý departamentiniń basshysy Sanjar Ádilovtiń málim­deýinshe, qańtar oqıǵasy ke­zinde urlyq pen tonaýdyń eń kóbi Almaty qalasynda tirkelgen. Bul qalada 2 myńnan astam derek anyqtalsa, Al­maty oblysynda – 204 jáne Jambyl oblysynda 23 fakt tirkeldi. Dúken, kompanııa keńseleri, meıramhana, bankter men iri saýda orta­lyqtary – barlyǵy 1 502 bıznes nysany tonalǵan. S.Ádilov belsendi azamattardyń kómegimen birqatar qylmystyń ashylǵanyn da málimdedi.

«Qazirgi tańda tergeýshiler 410 aıyp­talýshyǵa qatysty 261 qyl­mys­tyq isti sotqa joldady. Mundaı is­terdiń eń kóbi Almaty qalasynyń «en­shisinde» – 185, Almaty oblysynda – 49, Jambyl oblysy jáne Kóliktegi departamentinde – 10, Qyzylorda jáne Túrkistan oblysy boıynsha 4 is bar. Tergeý materıaldaryn taldaý kezinde urlyqqa barǵandardyń deni alǵash ret zań buzǵan jastar ekeni anyqtalyp otyr. Mundaı kezde olardyń jeke basy jáne oń sıpattamalary eskerile otyryp, bas bostandyǵynan aıyrýǵa baılanysty emes bultartpaý sharasy qoldanylady», dedi ol. IIM ókiliniń aıtýynsha, búginde osy negizder jáne keltirilgen zalaldy óteý boıynsha 326 kúdikti qamaýdan bosatylǵan.

Qazirgi ýaqytta ishki ister organdary tergeýshileriniń óndirisindegi qyl­mystyq ister boıynsha 155 adam qa­­maýda otyr, olardyń barlyǵy aýyr jáne asa aýyr qylmys jasady dep kúdikke ilingender. Sony­men qatar prokýratýra men polısııa qyz­met­ker­leriniń túsindirý ju­mys­ta­rynyń nátıjesinde el tur­ǵyn­dary 142 qarý-jaraqty erikti túrde tapsyrǵan. Al qańtar qyrǵyny kezinde qoldy bolǵan qarýdyń 1480-i, oq-dáriniń 35 myńnan astamy tabylyp, tárkilengen.

Brıfıngte S.Ádilov «Qasiretti qań­tarda» aıaýsyz soqqyǵa jyǵylyp, áli kúnge deıin aýrýhanada emdelip jatqan polısııa qyzmetkerleri men áskerı qyzmetshiler jaıynda da málimet berip ótti. Esterińizde bolsa, buǵan deıin qańtar oqıǵalary kezinde qoǵamdyq tártipti saqtaý bo­ıynsha mindetterin oryndaý barysynda kúshtik qurylymnyń 3 myńnan astam qyzmetkeriniń jaraqattanǵany jóninde habarlanǵan bolatyn. Olar­dyń ishinde 58-iniń súıegi synyp, atys qarýy jáne pyshaqtan aýyr ja­ra­qattanǵan. «Qazirgi tańda aýyr jaraqat alǵan 14 polısııa qyzmetkeri áli em qabyldap jatyr», degen IIM ókili olardyń arasynda otbasynyń jal­ǵyz asyraýshylary da bar ekenin aıtyp ótti.