Mólt-mólt etken monshaqtaı kógildir kólder men qoldyń salasyndaı aq qaıyńdar, máńgi jasyl qaraǵaılar kómkergen zerli Zerendi óńiri týrızm salasyn qapysyz damytýǵa ábden qolaıly jer.
Bul ólkede mádenı-tanymdyq, emdeý-saýyqtyrý salasymen qosa, kıeli jerlerdiń qasıetin kókiregińe qonaqtatyp, jaıaý serýendeýge ańsaryńyz aýyp bara jatsa, atqa minip te qydyrýǵa bolady. Maıda tolqyndary birin-biri qýalap oınap, altyn reńdi qum kómkergen jaǵalaýǵa asyǵyp, tostaǵanǵa quıǵan bir shókim zámzám sýyndaı móldirep jatqan kúmis kóldiń aq aıdynyna shomylyp, eteginen tý sonaý qazbaýyr bulttar qaýmalaǵan ushar basyna deıin ný orman kómkergen qyrat-qyrqanyń tylsym syrǵa buqqan qoınaýyna súńgip ketip, este joq eski kezeńniń kóńilińdi arbar kóp syryn aqyl tarazysyna salyp, rýhanı azyq retinde paıdalanýǵa da ábden bolady. Asylynda, kórkem sýretteı kórikti tabıǵaty ǵana emes, ár beli men ár belesiniń astynda ýaqyt shymyldyǵymen tumshalanyp jatqan kóne, kórkem ańyzdardy qattap jınaǵan kisi ǵumyryna jeter rýhanı azyqqa kenelip-aq qalar edi. Ol ańyzdardyń deni el men jerdi qorǵaǵan erlerdiń máńgi ólmes erlik isteri, mahabbat úshin qurban bolǵan ǵazız jandar týraly jan dúnıeńdi jaqsylyqqa baýrar ádemi áńgime órbiter edi. Lúp etken samal jelmen terbelgen aqseleý de, balǵyn qaıyńnyń balaýsa japyraǵy da sóılep-aq tur. Tek uǵa bilý kerek. Kók maısasy kóńil tebirenter jaz aıynda ǵana emes, qysta da kórkem qyzǵylyqty óńirde qyryqtan astam týrıstik nysan kelgen qonaqty qushaq jaıyp qarsy alýǵa tap-tuınaqtaı ázir. Osynaý nysannyń 11-i jyl boıy úzdiksiz jumys isteıdi. Barlyǵyn qosqanda bir mezette eki myńǵa jýyq týrıstke minsiz qyzmet kórsete alady.
El aıaǵy kóp basa bermeıtin «Kókshetaý» memlekettik ulttyq tabıǵı parkiniń Zerendi fılıalynyń aýmaǵynda bes birdeı týrıstik soqpaq bar. Jaı ǵana soqpaq emes, joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı arada qansha jyl ótse de, aı sıpatty ajaryna kireýke túspegen, qadam basqan saıyn rýhanı qazyna kezigetin ǵajaıyp ólke. Aýdan aýmaǵynda 16 tarıhı-mádenı mura bar. Shaǵynaýdan úshin az olja emes ári jadyraǵan jaz aılarynda kelimdi-ketimdi meıman qarasy da mol. Demek elge ortaq, jalpaq jurttyń nesibesine buıyratyn dúnıe. Bul eskertkishterdiń kópshiligi tym áridegi paleolıt, qola dáýirlerine tıesili. Beridegi biraz jurtqa belgili dúnıe de az emes. Sál ǵana sabaqtap kórelik. Áıgili Ýálı han. Hanǵa buıyrǵan jer besik te osy aýdannyń aýmaǵynda. О́z zamanynda basqynshy jaýdan el qorǵaǵan arýaqty Montaı, Qosaǵaly batyrlar men qara sózden eshkimge des bermegen, el daýyn, jer daýyn jalǵyz aýyz sózben sheshken Dúısen bı mazarlary da osy topyraqta. Al áıgili Aqan seriniń máńgi ólmes ánine arqaý bolǵan, ajarynan aı yqqan, aqylyna támam el tánti bolǵan Balqadısha eskertkishi Zerendi aýmaǵyna tuıaq iliktirgen ókpek jolaýshynyń oń jaq qaptalynda tur.
Shyn sheber sýretshiniń aınytpaı túsirgen kórkem týyndysy ispetti kórgen jannyń kózin arbap, tańdaıyn qaqtyratyn kıeli de qasıetti jerler tizimi az emes. Bir-ekeýin sózdiń dámi kirýi úshin aıta ketelik. Áıgili Áýlıebulaq. Kónekóz qarııalardyń aıtýyna qaraǵanda, ózgeshe kıe daryp, kózine qasıet baılanǵan bulaq desedi. Bári de tabıǵattyń tylsym kúshine qulaı berilgen zamannan qalǵan nanym-senim bolsa kerek. Ilki zamanda aıyqpas dertke shaldyqqan naýqastar alystan at arytyp jetip, Áýlıebulaqtyń basynda minájat etip, qara tasty qaq jaryp shyǵyp jatqan zámzám sýdan aýyz tıse jazylyp ketedi eken. Tipti bala kótermegen kelinshekterdiń baǵy janǵan oqıǵalar bolypty. Osy tóńirektegi támam el el basyna kún týǵan Uly Otan soǵysyna attanyp bara jatqan azamattaryn tilek tilep, Áýlıebulaqtyń basynan attandyrǵan desedi. Qara jerdiń qoınaýynan burqyraı shyǵyp, ıen dalanyń tósine buralyp aǵyp bara jatqan, dámi bal tatıtyn tap-taza sý kózi ne sán. Sonyń biri – Úlgili sarqyramasy. Taý basyndaǵy aqsha qar erte kóktemde erisimen jylǵa-jylǵany qýalap, sarqyramaǵa quıylady. On san, júz tarmaq. Bári qosylǵanda ekpini úı jyqqandaı gúrildeı, sarqyraı aǵatyn kórkem kóriniske aınalmaq. Syldyryn estip, syńǵyryn tyńdap, tylsym tabıǵattyń qushaǵynda meıirińdi qandyryp otyrǵan qandaı ǵajap?!
Mine, osyndaı biz tolaıym túgendeı almaı otyrǵan tylsym tabıǵattyń tuma kórinisi týrızmniń qos qaqpasyn aıqara ashýǵa septigin tıgizip-aq tur. Árıne, sál-pál olqylyq ta joq emes. Bıylǵy jyly aýdan ákimdigi oblystyq ákimdikpen birlese otyryp, Zerendi kýrortty aımaǵyn damytýdyń 2025 jylǵa deıingi josparyn bekitti. Onda ınfraqurylym jáne ekologııalyq máselelerdi sheshýge arnalǵan 16 sharany atqarý kózdelgen. Sondaı-aq kólik logıstıkasy men kommýnaldyq ınfraqurylymnyń olqy tusyn toltyratyn 8 sharany qolǵa alý mejelengen. Túgel qamtyp aıtqanda, 22 baǵyt boıynsha qyrýar jumys qolǵa alynbaq. Mine, osy oıǵa alǵan istiń bári ońynan sabaqtalǵan kezde tylsym tabıǵattyń onsyz da kórkem keıpi ózgeshe reńmen sáýlelene túser edi. Zerli Zerendiniń zerger kestelegendeı ajaryn tamashalaýǵa qumartqan at tuıaǵy jetetin jerdegi týrısterdiń kóńilin arbap, ózine shaqyryp turmas pa edi.
Bıyl maýsymnyń bastalýyna oraı birqatar mándi shara qolǵa alynbaq. Meıman qabyldaıtyn oryndar abattandyrylyp, kógaldandyrylýda. Ǵımarattar jóndelip, kelgen adamǵa jón-josyqty uǵyndyratyn árqıly býkletter daıyndalýda. Tıisti oryndar týrısterdiń qaýipsizdigin saqtaý, ottan, sýdan aman bolý máselesin de esten shyǵarmaı, qamdanýda. Sál taratyp aıtatyn bolsaq, kelgen adamnyń kózine birden túsetin aýdan ortalyǵyn atyna saı etip jutyndyryp qoıý máselesi de «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy arqyly qolǵa alynǵan. Aýylǵa kirer joldaǵy Balqadısha monýmentiniń mańaıyn tazalap, alqyzyl gúlmen kómkerip qoımaqshy. О́kpek jolaýshy osy jerde at shaldyryp, sýretke túsýge múmkindik bar. Eldi meken ortalyǵyndaǵy «Máńgilik el» alleıasy da sál aıaldap, kóz tigýge bolatyn jer. Bul mańnyń barlyǵy kógaldandyryldy. Uly Otan soǵysynda qaza bolǵan jaýyngerler men qan maıdannan aman kelgen ardagerlerge qoıylǵan eskertkish te eńseli. «Keregeli qazaq eli» kompozısııasynan kóp syrdy uǵyp, el men jerdiń destelengen tarıhyn zerek kókirektiń syrly kebejesine quıyp alýǵa ábden bolady. Al alystan kelgen balalar men jasóspirimder «Aınalaıyn» monýmentin kórse, kóńilderi kókke órler edi. Osy mańdaǵy balalardyń oıyn alańy men serýen quratyn soqpaqtary da kóz tartarlyq.
Kýrortty óńirdiń kórkin keltirý úshin jergilikti bıýdjetten 3,9 mln teńge qarajat bólinip, ólketaný mýzeıi jańǵyrtylýda. Búginde bul jumysty «Dýmproekt» seriktestigi qolǵa alǵan. «Kókshetaý» ulttyq parkiniń Zerendi fılıalyna 20 mln teńge kóleminde qarajat bólinip, ekiqabatty «Vızıt sentr» jabdyqtalǵan. Onyń ishine kirgen adam kýrortty ólkeniń tabıǵatymen tanysa alady. Jalǵyz ósimdikter álemi ǵana emes, nýly, sýly jerdi mekendeıtin alýan túrli ań-qus týraly málimet te bar. Darhan tabıǵattyń salmaqty syıy kóne tarıhtyń kórkem kelbetimen kestelengen. Bir sózben aıtqanda, osy ortalyqtaǵy málimetter men sýretter bir-birine maǵyna ústep, quıqaly óńirdiń ádemi kórinisin kóz aldyńa shyp-shyrǵasyn shyǵarmaı, móldiretip alyp keledi.
Jaǵalaýy map-maıda, jibekteı esilgen qummen kómkerilgen Zerendi kóliniń jaǵasy syńsyǵan emdeý-saýyqtyrý oryndary. Halyqqa minsiz qyzmet kórsetý úshin etek-jeńin jınap, qapysyz qamdanyp jatyr. Jolaýshynyń sharshap-shaldyqpaı jetý máselesi de sheshilýde. Bıyl Zerendi, Krasnyı Kardon baǵytyndaǵy avtokólik jolynyń 36 shaqyrymy jóndelmek. Imantaý, Shalqar, Býrabaı kýrortty aımaǵyn bir-birimen sabaqtasyp turatyn tasjoldy jóndeý úshin 1,7 mlrd teńge qarajat bólinip otyr. Byltyr jol jóndeý úshin bólingen qarajattyń 647,7 mln teńgesi ıgerildi. Bul jumysty «Kókshetaý joldary» seriktestigi atqarýda.
Týrıstik klasterdi damytý úshin Zerendi, Serafımovka jáne Kishi Túkti eldi mekenderiniń bas jospary jasalǵan. Osy josparǵa sáıkes Zerendi kóliniń soltústik shyǵys jaǵalaýyn abattandyrý kózdelgen. Qonaqúı qurylysy da júrgizilýi múmkin. Kottedj qalashyǵy boı kóteredi dep mejelenýde. Kelgen meımannyń kóńilinen shyǵý ońaı-ospaq sharýa emes. Sondyqtan saýda oıyn-saýyq ortalyqtary, meıramhana keshenderi, sporttyq jattyqtyrý zaldary, shaǵyn tennıs ortalyǵy tárizdi nysandar salynbaq.
Qazirgi kúni aýdanda balalardyń alańsyz demalýyna arnalǵan úsh demalys ortalyǵy bar. Onyń ishinde «Suńqar» saýyqtyrý kesheni jyl boıy jumys istese, «Parýs» jáne Málik Ǵabdýllın atyndaǵy demalys oryndary jadyraǵan jaz aılarynda qyzmet kórsetedi.
Sóz sońynda Zerendi aımaǵy kirpııaz kóńildi meımanǵa qyzmet kórsetýge ázir ekenin aıta ketken lázim. Eń bastysy, syrtqy sulýlyq qana emes, ishki mazmun, ıakı, rýhanı azyq alatyn-aq jer. Búginginiń týrısi jaǵalaýda jatyp demalýdy ǵana emes, Alash dalasyndaǵy kóne tarıhtyń qambasyn aqtaryp kórýge de qumbyl. Endeshe kórikti óńirge qosh kelersiz, patsha kóńil aǵaıyn!
Aqmola oblysy,
Zerendi aýdany