Qoǵamda túrli ózgerister júrip jatqanyna qaramastan, el Prezıdenti 2022 jyldy «Balalar jyly» dep jarııalaǵany barshaǵa aıan. Qandaı jaǵdaı bolsa da, balanyń densaýlyǵy men tárbıesinen ótken ózekti másele joq. Osy ataýly jylda ósip kele jatqan urpaq úshin ne isteı alamyz? Bul memlekettiń ǵana mindeti me? Bul saýal ata-ana bolyp otyrǵan árbir adamdy, jaýapty mekemelerdi, bala tárbıesiniń aınalasynda júrgen mamandardy aınalyp ótpeıdi.
Bıyl Almaty qalasynyń densaýlyq saqtaý basqarmasy balalardyń densaýlyǵyn jaqsartý máselesine erekshe nazar aýdaryp otyr. Baspasóz máslıhatynda qalanyń perınataldyq ortalyqtarynyń jumysy jóninde baıandaǵan qalalyq densaýlyq basqarmasynyń shtattan tys bas pedıatry, professor Qarlyǵash Jubanysheva: «Almatyǵa densaýlyqty jaqsartý jáne balalar arasyndaǵy ólim-jitimdi azaıtýda túrli tehnologııalar kelip jatyr. Qalanyń bosandyrý mekemelerinde túrli is-sharalarmen qatar, «Ana men balany qorǵaý», «Ana bolýdyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý» baǵdarlamalary jumys isteıdi. Eń bastysy, ana densaýlyǵyn jaqsartýǵa jáne deni saý balany dúnıege ákelýge baǵyttalǵan tıimdi perınataldyq tehnologııalar engizilip otyr», deıdi.
Professordyń aıtýynsha, qalada bala ólimi men syrqattanýshylyq kórsetkishi elimizdiń basqa aımaqtaryna qaraǵanda, salystyrmaly túrde tómen jáne bul úderis jalǵasyn taýyp otyr. Degenmen dárigerlerdi shala týylǵan náresteler, erekshe kútimdi qajet etetin, baqylaý kabınetterinde baqylaýdy qajet etetin, ortalyq júıke júıesiniń patologııasy bar balalar, juqpaly patologııalarmen baılanysty keselderi bar balalardyń jaǵdaıy alańdatady.
Barlyq perzenthananyń qyzmeti sábılerdiń densaýlyǵyn jaqsartýǵa jumyldyrylsa, qalada 7 feldsherlik-akýsherlik mekeme bar, olar eń zamanaýı tehnologııalarmen jumys isteıdi. Tıisti mamandar salmaǵy 500 gramnan da az bolyp týǵan qyzyl shaqalardy kútý, salmaǵy az jáne aýrý nárestelerdiń aýrýshańdyǵyn azaıtýmen aınalysady.
Alaıda spıker balalar aýrýlarynyń aldyn alýda mańyzdy másele – aldymen ana súti ekenin aıtady. Balanyń densaýlyǵyn saqtaýda ana sútinen asqan shıpa da, tamaq ta joq.
Q.Jubanysheva megapolıstegi perınataldyq ortalyqtardyń jumysyna egjeı-tegjeıli toqtala otyryp, Qazaqstanda 2008 jyldan bastap statıstıkalyq esep berýge engizilgen ólshemder boıynsha júktilik merzimi 22 apta nemese odan da kóp bolǵanda týǵan; týylǵandaǵy salmaǵy 500 gr nemese odan joǵary: uzyndyǵy 25 sm nemese odan kóp náresteler ómirsheń bolatynyn aıtady.
«Júkti áıelderdi merziminen buryn bosanǵan áıelderdi jáne olardyń shala týǵan nárestelerin joǵary mamandandyrylǵan kómekpen qamtamasyz etý maqsatynda respýblıkada perınataldyq kómekti aýdandastyrý júrgizildi. Mundaǵy maqsat – barlyq merziminen buryn bosanýlardy 2-shi jáne 3-shi deńgeıdegi akýsherlik uıymdarǵa shoǵyrlandyrý. Bul pasıenttiń qaýipsizdigi men qajettiligine negizdelgen kútimniń úzdiksizdigin saqtaý aıasynda árbir bosanǵan kezde barlyq anaǵa jáne olardyń jańa týǵan nárestelerine bilikti kútimdi qamtamasyz etý úshin qajet», dedi spıker.
Onyń aıtýynsha, perınataldyq medısına – ártúrli klınıkalyq jáne irgeli mamandyqtardyń ǵalymdary men tájirıbe júzindegi mamandardy biriktiretin medısınanyń jańa salasy. Perınataldyq medısına mamandaryna pedıatrlar men neonatologter, akýsher-gınekologter, nevropatologter jáne 15-ten astam basqa mamandyqtardyń ókilderi kiredi.
Perınataldyq ortalyqtar – júkti áıelge, bosanatyn áıelge, bosanǵan áıelge jáne jańa týǵan nárestege joǵary bilikti medısınalyq kómektiń tolyq keshenin kórsetetin kóp salaly medısınalyq mekemeler. Onyń qurylymynda perınataldyq patologııasy bar balalardy kútý, ońaltý jáne dınamıkalyq baqylaý kezeńderiniń bolýy qaǵıdatty ári mańyzdy.
Sol sııaqty bul salada medısınalyq ınnovasııalyq tehnologııalar ázirlenip, jańa týǵan nárestelerdi basqarýdyń negizgi standarttary men hattamalary engizilgen, olar medısınalyq kómekti ońtaılandyrýǵa jáne sapasyn arttyrýǵa tıis.
«Búginde mamandardyń aldynda jańa mindetter tur, ony sheshý bolashaqta náreste óliminiń dınamıkasy qandaı bolatynyn ǵana emes, bul dene salmaǵy óte tómen balalardy kútýge tikeleı baılanysty, sonymen qatar olardyń keıingi jas kezeńderinde ómir súrý sapasy qandaı bolatynyn anyqtaıdy», dedi ol.
Almaty dárigerleri balalarda jıi kezdesetin kesel túrleri týraly da sóz qozǵady. Jas balalarda keń taralǵan densaýlyq máselesine nefrologııalyq jáne stomatologııalyq aýrýlar jatady. Bul másele boıynsha Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń medısına jáne densaýlyq saqtaý fakýlteti Joǵary medısına mektebiniń klınıkalyq mamandyqtar kafedrasynyń professory Klara Shalabaeva men qalanyń shtattan tys bas balalar nefrologi, №2 qalalyq balalar klınıkalyq aýrýhanasynyń nefrologııa bóliminiń meńgerýshisi Sáýle Alpysbaeva sóz aldy.
Klara Shalabaevanyń aıtýynsha, balalarda ásirese tis aýrýlary jıi kezdesedi.
«Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń ólshemderi boıynsha bizdiń respýblıkada ártúrli jas toptaryndaǵy balalarda tis jegisiniń taralýy orta eseppen 70-85 paıyzdy quraıdy, al qarqyndylyǵy boıynsha bizdiń balalarda karıestiń dekompensasııalanǵan túri jıi kezdesedi», dedi K.Shalabaeva.
Balalardyń stomatologııalyq densaýlyǵynyń mundaı jaǵdaıǵa jetýine – júktilik kezindegi, áıel densaýlyǵyndaǵy kinárattar, júktilik kezindegi durys tamaqtaný, ómirdiń birinshi jylyndaǵy balanyń aýrýy, kishi jáne mektep jasyndaǵy dıetadaǵy kómirsýlardyń artyq bolýy, aýyz qýys gıgıenasynyń saqtalmaýy sebep bolyp otyr.
Sondaı-aq spıker tis aýrýlarynyń alǵashqy profılaktıkasy baǵdarlamasynyń joqtyǵy, mektep jasyndaǵy balalarǵa josparly túrde aýyz qýysyn saýyqtyrý, jalpy bilim beretin mektepterdegi stasıonarlyq stomatologııalyq kabınetterdiń jabylýy sııaqty mańyzdy áleýmettik faktorlar tis densaýlyǵynyń nasharlaýyna ákelip soqtyratynyn atap ótti.
Osy arada respýblıkadaǵy stomatologııalyq mekemelerdiń 80%-dan astamynyń jekemenshikke ótýi stomatologııalyq kómekti balalar men jasóspirimderden alystatqanyn jasyrýdyń qajeti joq. Stomatologııalyq qyzmetterdiń (plombalardyń) joǵary baǵasy ata-anasynyń materıaldyq jaǵdaıy tómen aýyldy jerlerde turatyn kópbalaly otbasy balalarynyń aýyz qýysyn jaqsartý múmkindiginen aıyrdy.
«Aýyz qýysynyń jaǵdaıy jalpy densaýlyq kórsetkishi bolyp tabylady. Al tis aýrýyn azaıtpaı, deni saý bala ósirý múmkin emes», dedi K.Shalabaeva.
№2 qalalyq klınıkalyq balalar aýrýhanasynyń nefrologııa bólimshesiniń meńgerýshisi Sáýle Alpysbaeva búginde balalar arasynda nefrologııalyq aýrýlardyń jıi kezdesetinin aıtady. Onyń aıtýynsha, ul-qyzdardyń 80-85%-y – zár shyǵarý joldary ınfeksııasyna shaldyqqan.
Spıker barlyq ata-anaǵa balalarynyń sebepsizden sebepsiz dene qyzýy kóterilgende, dızýrııa paıda bolǵan kezde – aýyrsynýmen, isinýmen jıi zár shyǵarý nemese bala az zár shyǵara bastaǵan jaǵdaıda mindetti túrde jalpy zár analızin ótkizip, ýchaskelik dárigerge nemese nefrologke júginýdi usyndy.
«Bul aýrýlardyń kóbin ózdiginen joıýǵa bolatynyn atap ótkim keledi. Bul keselderdiń aldyn alý úshin balalardyń sýdy kóp ishýine, qyzdardyń durys shaıynýyna, dáretke durys otyrý men ish qatýdyń aldyn alýǵa mán berý kerek», deıdi Sáýle Alpysbaeva.
ALMATY