«It – adamnyń dosy» deıtin túsinik bar edi. Qazir dál osylaı deýdiń qısyny joq. Nege? О́ıtkeni buralqy ıt sany kóbeıdi. It te áli keletin adamdy biledi-aý deımin. Ásirese shahar kóshesin sharlaǵan tórt aıaqty haıýan balalarǵa qas jaýyn kórgendeı jıi shabýyldaıtyn boldy.
Máselen, bıylǵy 7 mamyrda buralqy ıt talaǵan bes jasar qyz aýrýhanaǵa jetkizildi. Qala turǵyny Ásem Baıjannyń aıtýynsha, ıt onyń balalaryna da, ózine de birneshe ret shabýyl jasaǵan. «Byltyr meni talamaq boldy. Osyǵan baılanysty zootehnıkterdiń ártúrli toptaryna jazba qaldyrǵan edim. Olar meniń ózimdi kináli etti. Dál osy ıt bes jasar jıenim Safııany qaýyp aldy», dep jazdy ol Facebook paraqshasynda.
Oblystyq balalar aýrýhanasynyń baspasóz qyzmeti bul derekti rastady. Dáriger-travmatologtyń aıtýynsha, buralqy ıt balanyń sol jaq betin, joǵary jáne tómengi ernin birneshe ret tistegen. Dárigerler balanyń betindegi jaraqatyn tigip, qutyrýǵa qarsy vaksına salǵan.
Buralqy ıt máselesi turǵyndardy alańdatyp otyr. Osyǵan oraı bir top ana Retrosaıabaqqa jınalyp, kóshede júrgen ıtterdi atýǵa ruqsat berý máselesin kóterdi. Máselen, qala turǵyny Zýhra Ilıasovanyń aıtýynsha, №21 mekteptiń janynda únemi 5-6 ıt júredi. Sonyń biri 5-synyp oqýshysyn qaýyp alǵan. «Meniń balam ıt qapqan oqýshymen birge oqıdy. Mekteptiń janynda birneshe ıt balalarǵa úrip, úreı týǵyzady. Balalarymyz úshin qorqamyz», deıdi Zýhra Ilıasova.
Alaıda «Dobroe serdse» qoǵamdyq qorynyń jetekshisi Venera Manasova men erikti Mamýchar Djabasov ıesiz ıtterdi aýlaý, sterılızasııalaý, vaksınasııalaý isin janýarlardy qorǵaýmen aınalysatyn úkimettik emes uıymdar men eriktiler qozǵalysyna berýdi surap júr. Buǵan ne sebep?
– Bizde ıttiń zoopsıhologııasyn anyqtaıtyn kınolog mamandar az. Atyraýda munymen ózim aınalysamyn. Taǵy bir adam bar. Jaqynda qalada buralqy ıtti aýlaýǵa baılanysty tenderdi ózge seriktestik utyp aldy. Qazir ár ıtke 19 myń 500 teńgeden eseptelip otyr. Al veterınarııalyq klınıkada sterılızasııanyń ózi 20 myń teńge turady. Tenderlik konkýrsqa biz de, «Dobroe serdse» qoǵamdyq qory da qatysqan edik. Biz ıtti aýlaýmen aınalysatyn, kútim júrgizetin mamandardyń, janar-jaǵarmaı materıaldary ári sterılızasııa aqysyn, pıtomnık shyǵynyn eskerip, ár ıtke 38 myń teńge eseptep berdik. Keıin bul somany 21 myń teńgege deıin tómendettik. Biraq báribir tenderde utylyp qaldyq. Biz ıtke sterılızasııa jasaý, vaksınasııalaý, karantın, chıp, bırka taǵý, parazıtterdi ýlaý, kútim júrgizýdi usyndyq. Ár ıt úshin jaýapkershilikti alýǵa daıyn bolǵanbyz, – deıdi Mamýchar Djabasov.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy veterınarııalyq monıtorıng jáne eseptilik bóliminiń basshysy Nurken Boıarovtyń aıtýynsha, bıyl 2 naýryzda buralqy ıtterdi aýlaý, joıý jumysy toqtatylǵan. Buǵan «Janýarlarǵa jaýapkershilikpen qaraý týraly» Zańnyń kúshine enýi sebep bolǵany daýsyz.
– Bul másele ózekti kúıinde qalyp otyr. Osyǵan baılanysty Atyraý qalasy men barlyq aýyldyq okrýgte qańǵybas ıtterdi aýlaý jumysy uıymdastyrylady. Memlekettik satyp alý konkýrsynda anyqtalǵan merdiger mekeme barlyq jumysty atqarady. Buralqy ıtterdi tirileı aýlanyp, arnaıy panajaıǵa jetkiziledi. Itterdi tamaqtandyrý, ekpe jumystary konkýrstan utqan mekemeniń mindetine kiredi, – deıdi Nurken Boıarov.
Atyraý qalalyq veterınarlyq stansasynyń basshysy Satybaldy Orazǵalıevtyń aıtýyna qaraǵanda, qabaǵan ıtterge chıpteý, zalalsyndandyrý jumysy júrgizilmeıdi. Merdiger mekemede ıttiń qabaǵan ekenin anyqtaıtyn kınolog bolady. Adamdarǵa zııan keltirýi múmkin buralqy ıtter dárilik jolmen jansyzdandyrylady. Byltyr óńirde 17 myńnan astam ıt atylǵan.
Buralqy ıtterge qatysty bir derekti aıtpasqa bolmaıdy. Atyraý qalalyq prokýratýrasy burynǵy jyldary veterınarııalyq organdar ıt atylǵany jóninde jalǵan qujattar usynǵanyn anyqtap otyr. Jalǵan qujat arqyly kásipkerge bıýdjetten qarajatyn aýdarý deregine baılanysty tıisti qadaǵalaý aktisi engizilgen. Bıýdjetke keltirilgen zalal tolyqtaı ótelip, jaýapty tulǵalar qatań tártiptik jaýapqa tartylǵan.
– Sońǵy kezde Atyraý qalasynda buralqy ıtterdiń adamdarǵa, ásirese, kámeletke tolmaǵan jasóspirimderge shabýylýy jıiledi. Jyl basynan beri 112 adamdy ıt qapqany týraly derek tirkeldi. Onyń ishinde kámeletke tolmaǵan 70 jasóspirim bar. Osyǵan baılanysty qala prokýratýrasy ýákiletti organdardyń tarapynan buralqy ıtterdi aýlaý baǵytyndaǵy jumystyń tıimsizdigine, «Janýarlarǵa jaýapkershilikpen qaraý týraly» Zańynyń tıisti oryndalmaýyna baılanysty usynys engizdi. Sonyń nátıjesinde prokýratýra, polısııa jáne jergilikti atqarýshy organdar qyzmetkerlerinen arnaıy mobıldik top qurylyp, keshendi sharalar jospary bekitildi, – dep habarlady qalalyq prokýratýradan.
Biraq qabyldanǵan sharalarǵa qaramastan, adamdardy ıt qaýyp alý deregi áli de tyıylǵan joq. Sol sebepten, prokýratýra ata-analarǵa balalaryn qoǵamdyq oryndarda erekshe baqylaýǵa alý qajettigin eskertip otyr.
Atyraý oblysy