О́ńir teatrlarynyń ózindik órnekteri

О́tken jyly óńirlik teatrlar qata­ryna qosylǵan Túrkistan mýzykalyq drama tea­try repertýaryndaǵy bes qoıy­lymnyń ekeýi osy jyldyń premerasy. Jazýshy-dramatýrg Ermek Amanshaevtyń «Qorqyt týraly ańyz» qoıylymyn reseılik baletmeıster, teat­r rejısseri K.Semenov ma­myr aıynda sahnalasa, qazan aıynda Ý.Shek­spır, M.Áýezov, I.Gete týyndy­lary toǵysqan «Trıptıh: «Gamlet», «Qara­góz», «Faýst» spektakliniń tusaýy kesil­mek. Týyn­dynyń rejısseri – Álibek О́mir­bekuly. Al shyǵarmalardy sahna tiline ıkemdegen – Mıras Ábil. Rejısser buǵan deıin J.Shanın atyndaǵy Shymkent qala­lyq akademııalyq qazaq drama teatryn­da Qora Z, Q.Qýanyshbaev teatrynda «Don Kıhot» qoıylymdaryn usynǵan bolatyn. Sol spektaklderdegi qoltańbany tanı alǵan bolsaq, bul trıptıhta da rejısser sıýjetti emes ıdeıany tarqatatyny anyq.

Bir qoıylymda ushyrasatyn úsh shy­ǵarmaǵa da adamzattyń ǵasyrlyq muńyn arqalap, aqıqat úshin kúreskenderdiń taǵdyry, mahabbat mashaqatyn tartqan­dardyń muńly hıkaıasy arqaý bolǵan. Rejısser árbir shyǵarmamen jeke jumys isteý barysynda osy ortaqtyqty eskerip trıptıh etýdi jón kórgen. Onyń aıtýynsha, bir oqıǵany ártúrli avtordyń oıy­men berip, jan-jaqty kórsetý tıimdi sheshim. «M.Áýezovti Shekspır, Getemen baılanystyrǵan sebebim, «Qaragóz» jo­ǵary deńgeıdegi týyndy. Degenmen álemde ony kóp eshkim bile bermeıdi. Son­dyqtan jazýshynyń eńbekterin sahnalap, álemdik deńgeıdegi spektakldermen qatar turatyndaı etip, bıikke shyǵarǵym keledi. Jalpy, «Qaragóz» buǵan deıin elimizdiń teatrlarynda sahnalanǵan. Biraq meniń rejısserlik sheshimimde ol múlde basqasha kórinis tabady. Bul joly Gamletpen bas­tap Qaragózge ótip, Faýstpen aıaqtap, úsheýin bir sahnada kórsetemin», deıdi ol.

Rejısser osy qoıylymǵa kóp daıyn­dalǵan. Bas-aıaǵy bir jyl jeti aı ýaqyt jumsapty. Spektakldiń sátti bolýy, ak­terlerdiń jaqsy oınap shyǵýy tikeleı rejısserge baılanysty dep esepteıtinin aıtty. «Al akterlerdi tańdaýǵa kelgende qatyp kalǵan qaǵıdalarym joq. Eń bastysy, tabıǵatynan ártistik qabileti bolýy kerek. Sahnada sol keıipker bolyp ómir súrýi, óziniń ne aıtyp turǵanyn túsinýi shart. Tájirıbe mańyzdy bolǵa­nymen, keıde ol da kedergi emes. Túrkis­t­a­n teatrynyń trýppasy jastardan qu­ral­­ǵandyqtan, Nur-Sultan, Almaty, Shym­­­­kent qalalaryndaǵy ártisterdi sha­­qyr­­­dym. Keıbiri buǵan deıin meniń qoıy­­lym­darymda oınaǵan», dedi Álibek О́mir­bekuly.

О́zine ǵana tán ózgeshe qoltańbasyn tanytyp úlgergen rejısserdiń úshinshi týyndysy kórermenge kúzde jol tartady.

* * *

I.Omarov atyndaǵy Qostanaı qazaq drama teatry kezekti maýsymyn О́ten Ahmettiń shyǵarmasy jelisimen Ahmet Baıtursynulynyń 150 jyldyǵyna arnalǵan rejısser Qýandyq Qasymovtyń «Alashtyń Ahmeti» premerasymen japty. Qoıylymda A.Baıtursynulynyń ómir jolyndaǵy qıly kezeńderi kórsetiledi. Ult úshin etken eńbegin baıandaıdy. Otarshyl saıasattyń qurbanyna aınalyp, tartqan taýqymetin, kórgen azabyn kórermenge jetkizedi. Sondaı-aq bar aýyrt­palyqty birge kóterisken aıaýly jary Bádrısafanyń qaısar bolmysy men jarqyn beınesin asha túsken. Ahmet Baıtursynuly ekeýiniń arasyndaǵy kirshiksiz mahabbatty, bir-birine degen yqylas-qurmetti tamasha beıneleıdi.

Rejısser Qýandyq Qasymovtyń aıtýynsha, bul shyǵarma teatrdyń kórkemdik jetekshisi Batyrbek Shambetovtiń usy­nysymen sahnalanǵan. Qoıylymǵa jazýshy, jýrnalıst, aýdarmashy О́ten Ahmettiń «Qýǵyn» pesasy tańdalǵan. Shyǵarmada Ahmet pen Bádrısafanyń arasyndaǵy baılanys, sol kezeńdegi talas-tartys, ýaqyt tynysy dóp jazylǵan. Osy qoıylymda Ahmet Baıtursynulynyń sol jyldary shyǵarǵan «Aqqum», «Eki-aı jıren» ánderi oryndalady.

«Oqıǵada Bádrısafanyń da qýǵynǵa túsken jyldaryn da qamtydyq. Al osy spektakldegi eń bir tabysty keıipker – Atsyz. Ol Ahmet Baıtursynulynyń taǵ­dyryna áser etken qara nıetti adam. Jıyntyq obraz, ıaǵnı patsha zamanyndaǵy, keńes kezeńindegi júıe», deıdi rejısser.

Al premeraǵa eki ýaqyt daıyndyq júrgizilgen. Spektaklde basty rólderdi, Ahmet Baıtursynulyn – Azamat Chý­keev, Aleksandra (jas kezi) – Aqbota Yqy­lasova, Dıana Tursynova, Bádrısafa (qar­taıǵan kezi) – Zámzágúl Begaıdarova, Atsyz – Jánibek Iman, Erhan Baraqov som­dap shyqqan.

«Ahmet Baıtursynulynyń aǵartý jumystary ǵana emes, adamı turǵydan onyń búkil jan dúnıesin sezinip jetki­zýge ty­rystyq. Ásirese onyń jan-jary­men qa­rym-qatynasy, ózge ult ókili­niń ǵashyq bolyp, ómir boıy qurmet­tep «tórem» dep ótkeni Ahmet atamyz­dyń úlken jeńisi ǵoı dep oılaımyn. О́ıt­keni ultynyń taǵdyryn oılaı júrip, óziniń jan dúnıesindegi sezimimen qıyn­shylyqtardyń bárine qarsy tura alǵan. Biz onyń kúreskerligin ǵana emes osyn­daı qıyn kezeńdegi shyǵarmashylyq álemin, árbir án, óleń qalaı týyp jatty sony qo­sa kórsetýimiz kerek», dedi Qýandyq Qasymov.

Bul týyndy 31 mamyr saıası qýǵyn-súr­gin qurbandaryn eske alý kúni sahnala­nyp, kórermenniń ystyq yqylasyna bó­lendi.

Jalpy, osy maýsymda óner ujymy tórt spektakldiń tusaýyn kesken. Atap ótsek, B.Shashbekovtiń «Temir qatyn» komedııasy, S.Vannýstyń «Sultannyń aty – Sultan» komedııasy (aıta keteıik, atalǵan qoıylym Qyrǵyzstan Respýblıkasynyń «ERGÚÚ» ulttyq teatr syılyǵynyń «Eń úzdik sheteldik qoıylym» nomınasııasyn ıelen­gen), A.Tasymbekovtiń «A.L.J.I.R» rekvıemi, О́.Ahmettiń «Alashtyń Ahmeti» elegııasy.

* * *

Shyǵys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatry jyl basynan beri úsh premera ótkizdi. Al jalpy bıylǵy teatr maý­symynda repertýaryna 8 jańa qoıylym qosylǵan: altaýy – qazaq tilinde, ekeýi – orys tilinde. Aıta keteıik, shyǵys tea­try úsh ujymnyń basyn qosyp otyr (qazaq, jastar jáne orys teatry). Osy maýsymda rejısser Dos Qubash Raqymjan Otarbaıdyń shyǵarmasy jelisimen «Aına ǵumyr» qoıylymyn sahnalady. Sondaı-aq Tuńǵyshbaı Jamanqulov Qalıhan Ysqaq pen Shahımarden Qusaıynovtyń  «Qazaqtar» tarıhı dramasyn qoıǵan. Dramada Qasym hannyń qazaq irgesin nyǵaıtyp, eldigin saqtaýǵa talpynǵan kúreskerlik joly kórsetiledi. Odan bólek rejısser Tursynbek Túzbaev «Er Tóstik» halyq ertegisin sahnalady.

Al orys teatrynda Roman Stepen­skııdiń rejısserligimen Chehovtyń áńgi­meleri jelisimen «Ot Antoshı Chehonte do Chehova» komedııasy men «Baba-Iаga, kot ı Novyı god» ertegisi qoıylsa, jastar trýppasy kishkentaı kórermenderge «Muzdy ólke» ertegisin usynǵan. Bıyl ujym keńeıip, qýyrshaq teatry qosylǵanyn da aıta keteıik. Qýyrshaq trýppasy Elına Bystrıskaıanyń «Kishkentaı baqanyń úlken oqıǵasy» atty qýyrshaq ertegisimen ashylǵan. Onyń rejısseri – qýyrshaq jasaý sheberi, akter Syrym Maratbek.

ShQO qazaq drama teatrynyń baspasóz hatshysy Erkejan Aıtqazyqyzynyń aıtýynsha, bıyl kórermenniń nazaryn erekshe aýdartqan «Aljır» psıhologııalyq dramasy bolypty. «Týyndynyń avtory ári rejısseri – Abaı Dáýletuly. Qazirge deıin spektakldi 6 ret sahnalap úlgerdik. Kórermenniń suraýy boıynsha jaqynda jetinshi ret qoımaqpyz», deıdi ol.

* * *

Sh.Qusaıynov atyndaǵy Kókshetaý oblystyq qazaq mýzykalyq drama teatry­nyń HHV maýsymynda jeti premera sahnalanǵan. Onyń tórteýi eresek­terge arnalsa, úsheýi balalarǵa, jas­óspi­rimderge arnaldy. Jyl basynda arnaıy shaqyrylǵan rejısser Orazhan Kene­baev M.Áýezov teatrynda sahnalanyp júrgen Medeý Sársekeniń bir otbasyna tosynnan kelgen taǵdyr synaǵy arqyly búgingi qoǵamnyń bet-beınesin kórsetetin «Tenderge túsken kelinshek» dramasyn qoıǵan. Qalǵan spektaklder – teatr rejısseri Aıan Álimbaev pen Tasqyn Majıtovtiń týyndylary.

Sh.Qusaıynov atyndaǵy Kókshetaý oblystyq qazaq mýzykalyq drama teatry ádebıet bóliminiń basshysy Manar­bek Qydyrbaıulynyń aıtýynsha, kórer­menge kóbine mýzykalyq, konserttik kome­dııa­lyq qoıylymdar unaıdy. «Ob­lys­­tyq teatrdyń kórermenderi dra­maǵa asa qyzyǵýshylyqpen kele ber­meıdi. Me­nińshe, kórermenge túsinikti, qara­paıym týyndylar jaqyn bolady. Alaı­da

bı­yl­ǵy qoıylymdardyń ishinde Tas­qyn Má­jı­tovtiń B.Abdýrazzaqovtyń shyǵar­masy jeli­simen sahnalanǵan «Allo, mama» dra­­­masy kóptiń kóńilinen shyqty», deıdi ol.

* * *

Al Jambyl oblystyq A.Toqpanov teatrynda jyl basynan beri eki premera usynyldy. Dramatýrg Sultanbek Qudaıbergenniń shyǵarmasy jelisimen rejısser Gúlsına Mırgalıeva «Perishte qonǵan úı» dramasyn sahnalady. Drama oqıǵasy arqyly dúnıege sábı ákelý, óz otbasyna náreste syılaý júgi qaı anaǵa bolsa da jeńil emes ekenin uǵyndyrý. Jas qyzdardy shalys qadam basyp, qatelikke urynýdan saqtaý.

Al dramatýrg Qolǵanat Murattyń shyǵarmasy jelisimen qoıylǵan rejısser Farhadbek Qanafınniń «Muǵalim» spek­takliniń maqsaty jas urpaqty jan-jaq­ty bilimdi de tárbıeli etip ósirýdegi mek­tep pen otbasynyń, muǵalimder men ata-ananyń atqarar jumystary týraly ba­ǵyt-baǵdar berý, oı salý. Búginde zaman aǵymyna ilesken jasóspirimderdiń oılaý júıesi men dúnıetanymy erek bol­ǵanymen, olardy biz óz deńgeıinde túsine alyp júrmiz be? «Uıada ne kórseń, ush­qanda sony ilesiń» demekshi, óz bala­myzǵa qanshalyqty laıyqty tárbıe berip, qanshalyqty kóńil bólip júrmiz degen suraqtar kóteriledi.

A.Toqpanov atyndaǵy Jambyl ob­lystyq drama teatrynyń dırektory Málik Aqúrpekovtiń aıtýynsha, eki qoıylym da kórermen tarapynan oń qabyld­anǵan. «Bul qoıylymdar qazirgi ýaqyttaǵy ózekti máselelerdi qozǵaıdy. Bul spektaklderdiń premerasy anshlagpen ótti. Osy ýaqytqa deıin birneshe ret repertýarǵa ilinip, kórermenge kórsetilip keledi», deıdi ol.

* * *

Al J.Shanın atyndaǵy Shymkent qala­lyq qazaq drama teatrynda H.Hýr­san­dovtyń shyǵarmasy jelisimen rejısser B.Qurmanǵojaevtyń ata-ana qadirin tirisinde bilý kerek degen oıdy jetkizetin «О́ldik te, qurmetti boldyq» komedııasy men J.Anýı, H.Mıýller shyǵarmalary jelisimen (aýdarǵan О́.Ahmet) rejısser Qýandyq Qasymov sahnalaǵan «Me­deıa»/«Fıloktet» tragedııasynyń premerasy ótse, T.Ahtanov atyndaǵy Aqtó­be oblystyq drama teatrynda rejısser D.Bazarqulov, A.Sharıpov Altyn Ordanyń 750 jyldyǵyna oraı Edige batyr­dyń erligin dáriptegen Svetqalı Nur­jannyń «Er Edige» etnofolklorlyq tarıhı dramasyn qoıǵan. Spektaklde qaısar qolbasshynyń Ámir Temirmen baılanysy, Toqtamys hanmen bolǵan shıelenis jaǵdaılary kórsetiledi. Rejıs­ser Meıram Habıbýllın Ýılıam Sheks­pırdiń «Rıchard III» tragedııasyn, rejısser Jeńis Qalqabekov «Eı, kto-nıbýd!» za­manaýı tragedııasyn kórermenge usynǵan.

* * *

M.О́temisov atyndaǵy Atyraý ob­lys­­tyq akademııalyq qazaq drama teatryn­­da rejısser Muqanǵalı Toma­nov Sh.Aıt­matovtyń júrek syry án qu­di­­retimen jete­tin mahabbat hıkasy týra­ly «Já­mıla», Álııa Dáýletbaevanyń shy­­ǵarmasy jelisimen Halyq qaharmany Hıýaz Dos­panovanyń 100 jyldyǵyna oraı batyr qyzdyń erligi jaıynda derekti drama «Hıýaz» (ssenarııin jazǵan Temirbek Muhtarov) jáne Mahambettiń órligin de, erligin de kórsetetin «Qosh bol, Qara­oı!» qoıylymynyń, J.Teltaevtyń re­jıs­ser­ligimen qoıylǵan Shekspırdiń «Rıchard III» tragedııasynyń tusaýy kesildi.

* * *

Al Qaraǵandy oblystyq Sáken teatry­­nyń bıylǵy repertýaryna re­jıs­ser A.Salbanovtyń Sherhan Murta­zanyń shyǵarma jelisimen «Teke­bur­qaq» jáne G.Balpeıisovanyń rejıs­serligimen «Qaragóz» qoıylymy qosylsa, N.Bekejanov atyndaǵy Qyzyl­orda oblys­tyq qazaq akademııalyq mýzy­ka teatrynda balalar jylyna oraı Qa­sym­han Begmanovtyń «Er Tós­tik» ertegisi qoıyldy. Odan bólek K.Ibrae­vanyń shyǵarmasy jelisimen rejısser S.Júzbaıdyń «Shyny kerek», Anýrag Kashıap­tyń shyǵarmasy jelisimen Q.Aha­baevtyń «Kim?» psıhologııalyq dra­masyn jáne L.Razýmovskaıanyń (aýdar­ǵan A.Maemırov) shyǵarmasy je­lisi­men ózekti taqyryptaǵy «UBT kilti» spek­taklin kórermenge kórsetti. N.Jan­tó­rın atyndaǵy Mańǵystaý oblystyq qa­zaq mýzyka-drama teatrynda rejısser A.Maemırov Iran-Ǵaıyptyń ǵashyq­tyq­tyń qaıǵysyn keshken «Estaıdyń Qor­lanyn», O.Lýsıva Vıktor Legentovtiń La mom Piaf týyndysyn sahnaǵa shy­ǵarǵan. Rejısser Farhad Moldaǵalı B.Soqpaqbaevtyń «Meniń atym Qoja» shyǵarmasy jelisimen spektakl qoıǵan.

* * *

Al J.Aımaýytov atyndaǵy Pav­lodar oblystyq qazaq mýzyka-drama teatry repertýaryn J.Aımaýytovtyń «Aq­bilek» romanynyń jelisinde rejısser G.Omarovanyń monospektaklimen, rejısser Á.Aqanovtyń, L.Razýmovskaıanyń shyǵarma jelisimen «Qymbatty Elena Sergeevna» (aýdarǵan E.Jýasbek) qoıy­lymymen jáne rejısser E.Qaýlanov J.Áli­kenniń osydan úsh jyl buryn qaza tapqan bes baldyrǵannyń tragedııalyq taǵ­dyryn kórsetken «Qyzyl gúlder» elegııa­symen tolyqtyrsa, H.Bókeeva atyndaǵy Oral oblystyq qazaq drama teatry rejısser Almat Sharıpov M.Al­ǵojaevanyń shyǵarmasy jelisimen «Tango» mıs­tıkalyq dramasyn kórermenge usynǵan.

* * *

Baıqasaq, óńirdegi teatrlar óz repertýaryn jan-jaqty taqyryptar men túrli janrdaǵy týyndylarmen tolyq­tyryp otyr. Jańa qoıylymdardan kórer­men ózine keregin alyp, oı túıedi dep senemiz. Sondaı-aq osy maýsymda kóp teatr kishkentaı kórermenderin de esten shyǵarmaı túrli ertegilerdi qor­jynyna qosqan eken. Bıylǵy Balalar jylynyń qarsańynda eń jaqsy tartý dep esepteımiz. Osy eńbektiń barlyǵy – rýhanııatqa qosylǵan úlken úles.

Aıtolǵan JÚNISHAN,

Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń stýdenti