Ken ınjenerine kendemiz

Taý-ken óndirý jáne taý-ken metallýrgııa kásiporyndary qaýymdasty­ǵynyń atqarýshy dırektory Nıkolaı Radostovestiń aıtýynsha, otandyq kompanııalarda sapaly bilim alǵan, jańasha oılaıtyn, sıfrlandyrý, zamanaýı tehnologııalar, ekosaqtaý sekildi salalardy jaqsy meńgergen mamandarǵa úlken qajettilik týyndap otyr.

– Qazaqstanda shıkizat emes, kadr tapshy. Sondyqtan ǵylym men bıznestiń ózara baılanysyn arttyratyn jańa tásilder men jańa orta qajet, – deıdi N.Radostoves.

Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstr­ligi Joǵary oqý ornynan keıingi bilim departamenti dırektorynyń oryn­basary Erjan Ámirbekulynyń málime­tinshe, elimizdegi 37 joǵary oqý ornynda óndiristik óńdeý salasyna qajetti kadr­lar daıarlanady. Olar 22 myńǵa jýyq adamdy oqytady. Bilim berý baǵdar­lamalary aıasynda kadrlar daıarlaýǵa qatysty memlekettik tapsyrys kelesi baǵyttardy qamtıdy: taý-ken isi jáne paıdaly qazbalardy óndirý, metallýrgııa, taý-ken ınjenerııasy jáne metallýrgııalyq ınjenerııa. 2021-2022 oqý jylynda 2 050 grant bólinipti.

– 2018 jyly «Bilim týraly» zańǵa ózgerister engizilgen kezde joǵary oqý oryndarynyń akademııalyq jáne bas­qarýshylyq erkindigi keńeıtilgeni málim. Akademııalyq erkindik aıasynda joǵary oqý oryndary eńbek nary­ǵynyń qajettilikterin eskere otyryp, bilim berý baǵdarlamalaryn derbes ázirleıdi hám jańartady. Sonymen qatar óndiristik óńdeý salasy boıyn­sha 62 bilim berý baǵdarlamasy engizilgen arnaıy tizilim bar. Onyń 7-i ınnovasııalyq baǵytty qamtıdy, – deıdi E.Ámirbekuly.

2022 jyly taý-ken metallýrgııa keshe­ni sektory boıynsha 2 099 adam joǵary oqý ornyn aıaqtady. Onyń 1 690-y nemese 80 paıyzy jumysqa ornalastyryldy. Memlekettik tapsyrys boıynsha 830 adam joǵary oqý ornyn támamdady. Reformalardan kolledjder de syrt qalǵan emes. Ondaǵy tehnıkalyq jáne kásiptik bilim modýldik-quzyrettilik tásilge qaraı oıysyp keledi.

Jastardy jumysqa ornalastyrý úshin mınıstrlik arnaıy portal qurypty. Onda túlekterdiń túıin­demeleri ornalas­tyrylady. Joǵary oqý oryndarynda olardy jumysqa orna­lastyrýmen aınalysatyn arnaıy ortalyqtar jumys isteıdi.

Taý-ken óndirý jáne taý-ken metallýrgııa kásiporyndary qaýymdastyǵy atqarýshy dırektorynyń birinshi orynbasary Tólegen Muqanovtyń piki­rinshe, naqty óndiris pen bilim berý baǵdarlamalarynyń arasyndaǵy alshaq­tyq jer men kókteı.

– Sol sebepti stýdentter alyp jat­qan bilimniń sapasy syn kótermeıdi. Osynyń saldarynan qolynda dıplomy bar túlekter kóp jaǵdaıda jumysqa ornalasa almaı jatady. Onyń ústine jumys berýshiler joǵary oqý ornyn endi bitirgen túlektiń tájirıbesiniń joqtyǵyn alǵa tartyp, jumysqa qa­byl­damaıdy. Qabyldaǵan kúnniń ózinde eńbekaqysy tómen oryndy usy­­­nady. Jastardy mundaı oryn qy­zyq­­tyrmaıdy, álbette. Sondyqtan olar kommersııalyq qurylymdardy tań­daıdy. Sóıtip, meńgergen mamandy­ǵyna saı emes salada eńbek etýge májbúr. Stý­dentterdiń óndiristik praktıkadan ótýi, olarǵa tálimgerlerdi bekitý de kóp problemanyń biri, – deıdi T.Muqanov.

Mınıstrlik ókili E.Ámirbekuly bilim berý baǵdarlamalary qaıta qaraý­dy qajet etetinin moıyndap otyr. Biraq bul jerde de másele bar. Másele – taý-ken metallýrgııa kesheninde sura­nysqa ıe mamandyqtar boıynsha kásibı standarttardyń joqtyǵynda. Son­dyq­tan olardy ázirleýge jumys berýshi­ler, oqý oryndary tegis qatysýǵa tıis. Jýyr­da Ǵylym jáne joǵary bilim mı­­nıs­­trligi qurylǵanyn eskersek, bul máse­le aldaǵy ýaqytta sheshimin tabýy múmkin.

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Indýstrııalyq damý komıteti tóraǵasynyń orynbasary Turar Jolmaǵambetovtiń aıtýynsha, adam resýrstarynyń qanshalyqty mańyzdy ekeni pandemııa kezinde erekshe baıqalǵan.

– Biz bilikti kadrlardyń jekelegen kásiporyndardyń ǵana emes, tutas memleket tabysynyń kepili ekenin anyq túsingendeı boldyq. О́kinishke qaraı, sońǵy 20 jylda adamdardyń kóbi ekonomıst, qarjyger, zańger sekildi dástúrli mamandyqtardy tańdady. Sonyń salda­rynan quzyretti tehnıkalyq kadr­lar­dyń tapshylyǵy paıda boldy. Sol sebepti taý-ken metallýrgııa salasyn­daǵy kásiporyndardyń kóbi shetelden tehnıkalyq mamandardy izdeýge máj­búr, – deıdi T.Jolmaǵambetov.

Atalǵan problemany sheshý maq­sa­tynda Indýstrııa jáne ınfraqury­lymdyq damý mınıstrligi kásiporyn­dardyń ınjenerlik-tehnıkalyq perso­na­lynyń shamamen 1 myń ókilin oqytý jáne taǵylymdamadan ótkizý jónindegi baǵdarlamany júzege asyrý úshin zań­na­malyq túzetýler ázirledi. Buǵan jumsalatyn shyǵynnyń 80 paıyzyn memleket kóteredi de, qalǵan 20 paıyzy kásiporyndardyń esebinen ótelmek.

T.Jolmaǵambetovtiń pikirine súıen­sek, salada taǵy bir júıelik másele bar.

– Jastardyń kóbi orta tehnıkalyq mamandyqtarǵa barǵysy kelmeıdi. Al kásiporyndarda olarǵa degen suranys joǵary. Sondyqtan memleket bıznes­pen birlesip, jastardy tartý úshin yntalandyrý sharalaryn ázirleýi qa­jet. Sonda jastar jumyssyzdyǵy, son­daı-aq kásiporyndardaǵy kadr­lar tapshylyǵy máselesi sheshiledi, – deı­di Indýstrııalyq damý komıteti tóraǵa­synyń orynbasary.

Jýyrda elordada ótken Astana Mining & Metallurgy halyqaralyq taý-ken metallýrgııa kongresine qatysqan Máskeýdegi «MISIS» ulttyq zertteý tehnologııalyq ýnıversıtetine qarasty Taý-ken ınstıtýtynyń dırektory Alek­­sandr Mıaskov salaǵa kadr daıarlaý isindegi syn-qaterlerdi atap kórsetti.

– Jastar taý-ken metallýrgııa salasyn tańdaǵysy kelmeıdi. Demek, bul mamandyqtyń jastar arasyndaǵy bedeli tómen. Bul – bir. Ekinshiden, qazir dástúrli salalarda transformasııa júrip jatyr. Buǵan sıfrlandyrý jáne basqa da ózgerister jatady. Úshinshiden, salalyq mamandarǵa degen suranys azaıýda. Bul tutas álemdi sharpyp otyrǵan úrdis. Tórtinshiden, álemdegi taý-ken metallýrgııaǵa qatysty ǵylym nasharlap ketti. Besinshiden, bilim berý formaty ózgerýde jáne eńbek naryǵynda da ózgeris kóp, – deıdi A.Mıaskov.

Onyń pikirine qaraǵanda, qazir demo­­g­ra­fııalyq syn-tegeýrinderge baılanysty óndirý men óndiristiń ósýi, shı­kizattyq jáne ónerkásiptik aımaq­tardyń oqshaý­lanýy, óndirý tehnologııalary men tutyný tehnolo­gııalarynyń óz­gerýi, balamaly energetıkany damytý, robottardy, jasandy ıntellekt pen sıfrly teńsizdikterdi paıdalaný, ju­mys­kerlerdiń qysqarýy men transformasııasy, óndiristiń tereń ekologızasııasy jahandyq trendke aınalyp otyr.

– Bolashaqta joǵary eńbekaqy tóle­­ne­tin 30 kásiptiń ishine ınjener-me­hanıkterdi, hımık-ınjenerlerdi, taý-ken jáne geologııalyq ınjenerlerdi, ekolog-ınjenerlerdi qosar edim. Asa qajetti mamandyqtarǵa júrgizilgen zert­teý kórsetkendeı, barlyq suranys ju­my­sshynyń kásibimen tikeleı baıla­nysty. Sondyqtan ýnıversıtetter qajet pe, olar ónerkásiptiń suranysy boıyn­sha qansha taý-ken ınjenerin daıyn­daı alady degen suraq týyndaıdy. Biliktilikke qatysty másele álem boıyn­sha tym tereńdep ketti. Másele mynada. Injenerlik mamandyqty meńger­gender jumysshy mamandyqtary boıynsha jumys isteı beredi. О́ıtkeni onda usynystar kóp. Al jumys berýshi joǵary bilimi bar taý-ken ınjenerin tańdaıdy. Ekeýiniń jalaqysynda úlken aıyrmashylyq bar, – deıdi A.Mıaskov.

Dúnıejúzilik banktiń derekterine súıensek, eńbek naryǵynda jumys isteıtin árbir úshinshi qyzmetkerdiń quzy­reti tym artyq ne olar oryndaı­tyn qyzmet úshin jetkiliksiz. Sonyń saldarynan biliktilikke qatysty máse­le qalyptasady. Bul jaǵdaı ju­mys berýshilerge áser etedi. Ásire­se pan­demııa kezinde qatty baıqal­dy. Máse­len, jahandyq eńbek resýrsta­ry­nyń 85 paıyzy tómen jáne ortasha bilikti qyzmetkerlerden turady. Avto­mattandyrý men sıfrlandyrýǵa baılanysty 2030 jylǵa qaraı kásip­terdiń úshten bir bóligi ózgeredi. Min­detterdiń 14 paıyzy qazirdiń ózinde avtomattandyrylýy múmkin. Al 2025 jylǵa qaraı qyzmettiń jańa túrleriniń úlesi 27 paıyzdy quramaq. Bul rette tehnıkalyq daǵdylar 3-5 jyl ishinde eskirip, jumys berýshilerdiń 45 paıyzy talap etiletin biliktiligi bar qyzmet­kerlerdi izdestirýde qıyn­dyqtarǵa tap bolady degen boljam bar.

Taý-ken óndirý jáne taý-ken metal­­lýrgııa kásiporyndary qaýymdas­ty­ǵy atqarýshy dırektorynyń orynba­sary Baqyt Manasbaevanyń aıtýynsha, kadrlyq máselelerdi sheshý úshin tıisti jumystar júrizilip jatyr. Máselen, qaýymdastyq Eńbek jáne halyqty áleýmettik qor­ǵaý mınıstrligimen bir­le­sip, bos ju­mys oryndaryna arnalǵan on­laın-jármeńkeler ótkizýdi qolǵa almaq.

– Osy jyldyń 27-29 maýsymynda mınıstrlikke qarasty Eńbek resýrs­taryn damytý ortalyǵymen birlesip elektrondy eńbek bırjasy bazasynda alǵashqy respýblıkalyq bos jumys oryndaryna arnalǵan onlaın jármeńke ótkizýdi josparlap otyrmyz. Onda ERG, Kaz Minerals, «Altynalmas», «Polı­metall», «ArselorMıttal Temirtaý», KSP Steel sııaqty qala quraýshy iri kásiporyndar óz qyzmetin tanystyryp, eńbek jaǵ­daılary men bos jumys oryndaryna qatysty aqparat beredi. Ol jerde ZOOM arqyly onlaın-suhbatqa qatysýǵa múmkindik bar. Jár­meń­ke qatysýshylary úshin jumys berý­shilerdiń elektrondy eńbek bır­ja­synda nemese menshikti HR-plat­formalarynda ornalastyrylǵan bos jumys orynda­rynyń siltemeleri qoljetimdi bolady, – deıdi B.Manas­baeva.