Halyqaralyq energetıka agenttigi «Reseı kóptegen elge gaz tasymaldaýdy toqtatýy múmkin», dep málimdedi. Osyǵan oraı Batys elderi qoımalaryn qysqy otynmen toltyryp úlgere almaı qalamyz ba dep alańdap otyr.
Halyqaralyq energetıka agenttiginiń basshysy Fatıh Bırol Eýropa elderin aldaǵy qysta Reseı barlyq aımaqqa gaz taratýyn toqtatqan jaǵdaıda, halyq jylýsyz qalmas úshin el úkimetterine osy bastan daıyndyq jumystaryn júrgizý qajettigin eskertti. Ol gazǵa degen táýeldilikti azaıtyp, atom elektr stansalarynyń jumysyn jandandyrý qajet dep esepteıdi. «Sońǵy aptalarda Kreml jóndeý jumystarymen baılanysty dep gaz jetkizýdi qysqartty, shyn mánisinde, bul Reseıdiń Batys aımaqtaryna yqpal etýdi kózdep, olardyń qysqy maýsymǵa qoımalaryn otynmen toltyrýdy boldyrmaý maqsatynda jasap otyrǵan áreketteri», dedi Fatıh Bırol. «Eýropa reseılik gazdyń tolyǵymen toqtatylatynyna daıyn bolýy kerek. Qys mezgili jaqyndaǵan saıyn Reseıdiń nıetin tereńirek túsinemiz», dep qosty ol Financial Times gazetine bergen suhbatynda.
Osy habardy estigen Eýroodaq elderi qoımalaryn toltyrýǵa asyǵýda, máselen, Germanııa qarasha aıyna deıin eldegi qordy 90%-ǵa deıin jetkizýdi kózdep otyr. Búginde bul eldiń qoımasy otynnyń 45%-na toly. Odaqqa múshe memleketter, sondaı-aq ózge elderden, sonyń ishinde AQSh-tan gaz satyp alý jáne jańartylatyn qýat kózderine kóshýdi jedeldetý arqyly reseılik qazba otyndaryna táýeldiligin azaıtýǵa tyrysýda. Degenmen sheneýnikter reseılik munaı men gazdan bas tartý kómirdi kóbirek tutynýǵa jáne atom elektr stansalaryn qoldaýǵa ákeletinin moıyndaıdy. Sonymen qatar Fatıh Bırol eýropalyq úkimetterdiń energııaǵa suranysty azaıtý maqsatynda qabyldaǵan tótenshe sharalary áli shyrqaý shegine jete qoımaǵanyn atap ótip, elderdi elektr energııasymen qamtamasyz etý úshin jumystaryn toqtatpaı, odan ári jandandyrýǵa shaqyrdy.
Sońǵy aptalarda Máskeý Eýroodaqtyń birneshe eliniń Ýkraınaǵa basyp kirýine baılanysty Kremlge sanksııa salý sheshimine jaýap retinde olarǵa gaz jetkizýdi qysqartty, keıbir elge tipti toqtatyp tastady. Baltyq teńizi arqyly Germanııaǵa ótetin «Severnyı potok-1» qubyry arqyly Eýropaǵa reseılik gaz jetkizý azaıyp barady. О́tken aptada Reseıdiń memlekettik «Gazprom» energetıkalyq kompanııasy qubyry arqyly tasymaldanatyn gazdy ekinshi qaıtara qysqartyp, jetkizý qýattylyǵyn 40%-ǵa deıin qysqartqanyn habarlady. Sondaı-aq ıtalıandyq Eni energetıkalyq kompanııasy «Gazpromnyń» Italııaǵa gaz jetkizýin eki ese qysqartatynyn habarlady, ol ımporttalatyn gazdyń shamamen 40%-yn Reseıden alady. Bul rette fransýzdyq GRTgaz jeli operatory Fransııanyń mamyr aıynyń ortasynan beri Reseı gazyn Germanııa arqyly almaǵanyn aıtty.
Al Reseı bolsa jóndeý jumystaryn alǵa tartyp otyr. Kremldiń baspasóz hatshysy Dmıtrıı Peskov ótken aptada Reseı Kanadaǵa jóndeýge jiberilgen jabdyqtyń qaıtarylýyn qamtamasyz ete almady degen burynǵy pikirlerge silteme jasaı otyryp, jetkizýdiń qysqarýyn tehnıkalyq qyzmet kórsetý máselelerimen baılanystyrdy.
Sáıkesinshe, gaz baǵasy da sharyqtap barady. Eýropadaǵy etalondyq gaz baǵasy bir MVt/saǵat úshin shamamen 127 eýrony (109 fýnt sterlıng) quraıdy, bul bir jyl burynǵy kórsetkishpen salystyrǵanda 300%-ǵa joǵary.
RBC Europe sarapshylary bolsa eýropalyq saıasatkerler tıimsiz áreketterge jol bermek deıdi. Olar Equinor, Shell jáne TotalEnergies gaz jetkizýshileri jáne kómir óndirýshi Glencore kompanııalary Reseıdiń gaz jetkizýdi qysqartý áreketinen paıda kóredi dep sanaıdy. Sársenbide Ineos Energy amerıkalyq Sempra Infrastructure kompanııasymen 20 jyl boıy Soltústik Amerıkadan jylyna 1,4 mıllıon tonna suıytylǵan tabıǵı gaz jetkizý týraly kelisimge qol qoıdy. Mıllıarder Djım Retklıff basqaratyn Ineos gazdy saýdalap, ony óz paıdasyna, ónerkásiptik qyzmetine jaratýǵa nıetti. Gaz Meksıka shyǵanaǵyndaǵy eki joba boıynsha jetkiziledi.
Eske salsaq, Eýroodaq reseılik munaı men gazǵa táýeldilikti múmkindiginshe tezirek toqtatý úshin kún men jel energııasyn óndirýdi, sondaı-aq kómirdi (qysqa merzimde) paıdalaný kólemin arttyrýdy josparlaǵan edi. Alaıda Reseı gaz jetkizýdi azaıtyp, toqtatqan kezde, munaı men gazdyń «qadirin» túsine bastaǵan sekildi.