Adamzat jaralǵaly beri soǵystan kóz ashpaı keledi. Álemde soǵys órti sharpymaǵan ultaraqtaı jer qalmaǵan bolar. Atys-shabys, qaqtyǵys, soǵys ataýlyny tek tarıhtan ǵana oqımyz, aldaǵy ýaqytta adamzat qurǵan órkenıette tek beıbitshilik qana saltanat qurady degen boljamdar ádire qaldy. Qaıta kerisinshe, órkenıettiń óńirinde órmelep shyqqan saıyn órtti-ystyq núkteler jıi kezdesýde. Beıne bir órkenıet degeniń soǵys oshaǵy sekildi.
Qaqtyǵystar men soǵystardan qajyǵan búgingi álemde ómir súrýdiń óz jaýapkershiligi bar. Bul jaýapkershilik keıde seni atys-shabystyń qaınap turǵan jerinde jandalbasalap júrgen jandardyń kúńirengen jan dúnıesin tereńnen túsinýge úndeıdi. Osyndaıda nemis ádebıetiniń kórnekti ókili, Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan alǵan jaraqat-dertinen 26 jasynda qaıtys bolǵan Volfgang Borherttiń «Nysanaǵa tigilgen bastar» atty novellasynda sýrettelgen kórinister oıdan ketpeı qoıady.
Jazýshy Shárbaný Beısenova qazaq tiline aýdarǵan bul týyndyda jaýyn qynadaı qyryp jatqan eki jigittiń is-áreketi, ózara dıalogy adamdy ári-sári kúıge túsirip, qandaıda bir naqty oı túıýge múmkindik bere qoımaıdy. «Eki jigit jan dármen óńkeńdep jer qazyp jatyr. Ájeptáýir keń shuńqyr lezde paıda boldy. О́zi tipti jaıly eken. Keńdigi kórdeı...». Bul jerde eki sarbazdyń ózderi qorǵanýǵa qazǵan shuqyrynyń (okop) «Keńdigi kórdeı» dep sıpattalýy júrekti shymyrlatyp jiberedi. О́ıtkeni qorǵanys úshin qazylǵan okop álgi sarbazdar úshin kenetten kádimgi qazýly kórge aınalyp shyǵa kelýi ábden múmkin ǵoı. Iá, ábden múmkin, óıtkeni bul soǵys, bul maıdan.
Shyǵarmadaǵy «Olardyń qol pýlemeti bar. Ony belgisiz ýaqytta beımálim bireý kisi atý úshin oılap tapqan. Endi bulardyń qolynda qylpyp tur. Al atylýǵa tıis qurbandardy olar tanyp-bilgen emes. О́zderi uǵynyqsyz bóten tilde sóıleıdi. Bulardyń aldynda qyldaı qııanaty, esh jazyǵy joq miskinder olar. Biraq atýyń kerek. Buıryq solaı! Bireý «Atyńdar!» degen jarlyq shyǵarǵan. Tegis jýsatyp tastaý úshin áldekim mınýtyna alpystan astam oq jaýdyrar pýlemetti oılap tapqan. Osy tapqyrlyǵy úshin marapatqa bólenip, syı-sııapatqa ıe bolǵan», degen ashy kekesinmen jazylǵan joldardan sum soǵysta, eń aldymen, zardap shegetin qarapaıym halyq, qatardaǵy sarbaz ekenin, olardyń atýǵa, qyrýǵa buıryq bergen ashkóz ári qabiletsiz basqarýshylardyń qurbany ekenin uǵyna túsesiń. Uǵynǵan saıyn keshegi soǵys pen búgingi soǵystyń jalpy sıpatynyń uqsastyǵyn kóresiń. «Memlekettiń múddesi» degen úlken jeleý men syltaýdy alǵa tartyp, soǵystan ózge sheshim tabýǵa qabiletsizdigin, áreketsizdigin álgi «memlekettik múddesymaqtyń» tasasyna jasyryp janyqqan saıasatkerlerdiń sulbasy kóleńdep júıkeńe tıedi.
«– At! – dep buıyrdy ekinshisine. Ol kózdep turyp atyp kep jiberdi. Bas murttaı ushty. Ol endi myna jaryq sáýleni, zeńgir kók aspandy, altyn kúnniń synyǵyn máńgi kóre almaıdy». Eki jigit ózderi qazǵan jerdiń jyrtyǵyna tyǵylyp alyp qarsy bettegi jaýdyń basyn qaǵyp tastaı beredi. Ol bastardyń ıesin bular múlde tanymaıdy da, eshqashan kórmegen. Olardyń bularǵa jasaǵan qyldaı qııanaty bolsaıshy. Álgi ekeý talaıdyń basyn jalmady. Munysyna biriniń jany aýyrsa, ekinshisi ózin aqtap, bar jaýapkershilikti joǵarydan jarlyq bergenge artyp qoıyp ózin aýyr oıdan aryltyp áýre. «Buıryq osylaı», dedi eki jigittiń biri sybyrlaı. «Báribir olardyń kózin joıǵan biz», dedi ekinshisi aıqaılap. «Bul endi sumdyq boldy», dedi alǵashqysy kúızelgen únmen. «Keıde qyzyq úshin de attyq emes pe!» dedi oǵan serigi qarqyldaı kúlip. «Joq, atama», dep aıqaılady sybyrlaǵan daýys. «Degenmen, qyzyq kórip, keıde erikkennen de atqanymyz ras qoı. Ermek úshin...» deıdi ekinshisi. Bul eki sarbazdyń ózara únqatysýy. Olar bárin jarlyq ıesine, buıryq berýshige japqysy keledi, biraq ózderiniń de kisi óltirýge etteri ólip ketkenine alańdap, jandary aýyrady, ishteı azaptanady. Biri ózin kúnáhar sanaıdy, al ekinshisi onymen kelispeı, bordaı úgilip, eljirep otyrmaı bastardy qaǵyp túsý mindetin oryndaı berýge jigerlendiredi. Onyń óıtpesine lajy joq, óıtkeni bul soǵys, jaýyńdy aıasań ózin ajal qushasyń.
«Ekeýi de oryndarynan shıraq turyp, pýlemetke jarmasty. Qyltıǵan basty kórip, tópep oq jaýdyrdy. Qashanǵy daǵdy boıynsha. Al atqan adamdaryn olar tanyp-bilgen emes. О́miri kórmegen, bulardyń aldynda eshqandaı jazyǵy joq jandar edi. Biraq bular atýǵa tıis. Sol úshin áldebireý pýlemet oılap tapqan. Onysyna jáne mol syı-sııapat alyp, qoshemet-qurmetke bólengen». Iá, olarǵa «Atyńdar!» degen buıryq berilgen. Buıryq talqylanbaıdy, oryndalýy kerek.
Álem soǵystan ada bolar kúndi kórý adamzattyń mańdaıyna jazylmaǵandaı. Ajal oǵy áli de tóbeden jaýyp tur, bastar qyrqylyp jatyr.
Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń azaby áli umytylmaı, sodan qalǵan jara áli jazyla qoımaǵan qazirgi kezde jańa bir, HHI ǵasyrdyń soǵysyna kýá bolýdamyz. Nege, ne úshin soǵysyp jatqanyn, ózi tanymaıtyn, buryn-sońdy kórmegen adamdardy nege oqqa baılaǵanyn túsine almaı talaı sarbaz júr. Olardyń barlyǵy «Nysanaǵa tigilgen bastardaǵy» eki sarbazdyń dál ózi.
V.Borherttiń «Nysanaǵa tigilgen bastar» atty bul novellasy búgingi soǵysqa arnalyp jazylǵandaı.