Kebenek

Sonymen kebenek de­genimiz ne? Soǵan toqtalar bol­saq, 1998 jyly jaryq kór­gen «Qazaqstan» Ulttyq en­sıklo­pedııanyń (Bas redaktor Á.Nysanbaev) IV tomynda: «Kebenek – syrt kıim. Erterekte jaýyngerler, malshylar jaýyn-shashyn, borannan qorǵaný úshin kıgen. Juqa kıizden tigiledi, shapan tárizdi bolyp keledi. Kebenekke arnalǵan kıizdi bir bet etip juqalap basady. Ony asqan uqyptylyqpen sharshylap, qylshyǵyn syrtyna shyǵara basqan juqa kıizden aq, qara nemese qońyr tústi etip, atqa otyrýǵa yńǵaıly bolý úshin artyna jarma qaldyryp, shalbarymen qosa pishedi. Kebenek keń jáne uzyn bolady. Shapanǵa uqsas bolǵanymen, tik nemese kúlápara ispetti jaǵasy bar kebenekti jylqyshylar úskirik aıaz ben jelden, jańbyr men qar­dan saqtaný úshin kıgen» delingen.

Bir qyzyǵy mońǵol tilinde bul buıymdy «hevneg» deıdi eken. Mońǵol tili túsindirme sóz­diginde: «Hevneg – jaýyn-sha­­shyndy kúnderi kıetin sý ót­peıtin kıim, ony nyǵyz jún­nen jasaıdy» dese, taǵy bir anyq­tamalyqta: «hevneg (kebenek) – aýa raıy qolaısyz kúnderi dalada kıetin kıim. Ony qozynyń tiri júninen jasaıdy. Aldy ashyq qaýsyrmaly, jaǵaly, jeńi uzyn, japsyrma belbeýli bolady. Bul kıimdi joryqta jaýyn­gerler jamylyp jata beretin bolǵan», depti («Mońǵol halyq et­nografııasy». Ulanbatyr, 1987 j.151-152-bb).

Sondaı-aq bul kıim tek qa­zaqqa ǵana emes, túrki-mońǵol tuqymdas kóshpendilerdiń bar­lyǵyna ortaq mura tárizdi. О́t­ken jyldary Mońǵolııa Ult­tyq mýzeıi germanııalyq árip­testerimen birlesip, «Dala ja­ýyn­­gerleriniń murasy» atty kórme uıymdastyrypty. Osyn­daǵy ekspozısııaǵa qoıylǵan 160-tan astam jádiger arasynda H ǵasyrda ómir súrgen dalalyq memleket Kıdan patshalyǵy zamanyna tán kebenek kıim tur­ǵanyn kórdik (sýrette).

Bul jádiger onshaqty jyl buryn Mońǵolııanyń Baıan-qo­nǵyr aımaǵy Baıan-shaǵan su­mynynyń jeri ataqty Altaı taýynyń Ǵoby shóline suǵyna kirgen aýmaǵynda orna­las­qan Duǵyı Shaqar jotasyna qo­ıyl­ǵan kóne jerleý qory­my­nan ta­bylǵan eken.