Bir qaraǵanda egistik alqaby, shúıgin shabyndyǵy mol bolyp kórinetin Aqmola óńirinde de aýyl turǵyndary jaıylym jáne shabyndyq jerdiń tapshylyǵyn kórip otyr. Amanat partııasy janyndaǵy «Jer amanaty» respýblıkalyq komıssııasynyń jandy jumysynyń nátıjesinde jyl basynan beri 59 myń gektarǵa jýyq jer qaıtaryldy.
Birden aıta ketelik, jaıylym jáne shabyndyq jerdiń tapshylyǵyn tartyp, tórt túlik malyn ósirip, eginshilikpen aınalysa almaı otyrǵan aýyl turǵyndary komıssııa jumysynan úmitti. Atbasar aýdanynda ótken jurtshylyqpen júzdesýde Zerendi, Shortandy aýdandarynyń birqatar eldi mekeniniń turǵyndary men aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń ókilderi qatysty.
Mamandardyń esepteýinshe, óńirde dál qazir 558 myń gektar jaıylym jáne shabyndyq jer jetispeıdi eken. Osy jetispeýshilik adal eńbegimmen kún kórsem dep alǵa umtylǵan sharýanyń aıaǵyna tusaý bolyp otyr. Oǵan qosa kóptegen aýyl turǵyny ózderine tıesili jer telimderi úshin keıbir seriktestikterden tıesili paılaryn ýaqtyly ala almaı, unjyrǵasy túsip júr. Mundaı keleńsizdik Zerendi aýdanyna qarasty Birlestik aýylynda da oryn alǵan. Osy eldi meken turǵyndarynyń 4 300 gektarǵa jýyq jeri seriktestiktiń ıeliginde bolǵan.
– Áýel basta «Zerendi-Astyq» seriktestiginen shyǵýdy nıet ettim, – deıdi aýyl turǵyny Jiger Tileýjanov, – seriktestik basshylary bizdiń jerimizdi zańsyz kepildikke qoıyp, 2,3 mlrd teńge nesıe alǵan. Árıne, seriktestiktiń jumys istegeni jaqsy, el yryzdyǵy molaıady, paı ıeleri de tıesili nápaqasyn tabady. Biraq, ókinishke qaraı, bizdiń jerimizdi kepildikke qoıyp alǵan qarajat aýyl turǵyndarynyń kósegesin kógertip otyrǵan joq. Seriktestik basshylary mashına-traktor parkin jańartqan joq. Tozǵan tehnıka tyǵyryqtan shyǵara ala ma? 2018 jyldan beri osy seriktestiktiń quramynan shyǵa almaı júrdik. Sebep, paılaryn durys bermeıdi. Shyndyǵyn aıtqanda, «Jer amanaty» komıssııasy jumys isteı bastaǵannan keıin másele ońynan sheshilip jatyr. Jerge qatysty ákimdiktiń qaýlysy shyqty. Aýyl turǵyndarynyń 3 900 gektar jeri qaıtaryldy.
Jurtshylyqpen júzdesý kezinde «Jer amanaty» respýblıkalyq komıssııasynyń tóraǵasy Dáýlet Káribek paıdalanylmaı jatqan jerlerdi qaıtarý úshin halyqtyń ózi de belsendilik tanytý kerek ekenin aıtyp ótti.
– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ıgerilmeı, bos jatqan jaıylymdyq jerlerdi memleket menshigine qaıtarý týraly naqty tapsyrma berdi. Prezıdent aıtyp ótken áleýmettik ádilettilikti qamtamasyz etý máselesi partııanyń negizgi basymdyqtarynyń biri, – deıdi D.Káribek.
Nátıje de barshylyq. Komıssııanyń yqpalymen Atbasar aýdanyndaǵy Sochınskoe aýylynda 10 myń gektarǵa jýyq jerdi jergilikti seriktestik óz erkimen halyqtyń ıgiligine berdi. Endi adal eńbegimen óz kúnin ózi kórýge talpynǵan aýyl adamdarynyń aldynan ıgilik qaqpasy ashylmaq.
– Osy ýaqytqa deıin jer máselesi óte ótkir kúıde edi. Aýyldaǵy 200-ge tarta otbasy myńnan astam qara mal baǵyp otyr, 600-ge taıaý jylqy, 500-ge jýyq qoı bar. Osynshama maldyń qysqy azyǵyn daıyndaý, shabyndyq jer az bolǵandyqtan óte qıyn edi. Jergilikti seriktestiktiń óz erkimen on myń gektar jerdi halyqtyń paıdalanýyna berýi el ishindegi jaǵdaıdy jaqsy túsinýinen deýimiz kerek, – deıdi Sochınskoe aýylynyń turǵyny Asylhan Tastemirov.
Shyn máninde, paıdalanylmaı bos jatqan jer jeterlik. Osy bir ǵana mysal úılestirýshi organdardyń qanshalyqty úılesimdi jumys istep kelgenin kórsetedi emes pe? Máselen, jerdi ǵaryshtan baqylaý nátıjeleri boıynsha oblysta jalpy kólemi 2 mln 455 myń gektar jaıylym jerdiń týsyrap bos jatqany anyqtalǵan. El ıgiligin eseleıtin osynshama múmkindiktiń búginge deıin nelikten ıgerilmegeni, kádege aspaǵany belgisiz. Álde «jany ashymastyń qasynda basyń aýyrmasynnyń» keri me? Álgi bos jatqan jerge 2 144 adam ıelik etip kelipti. Oǵan qosa 306 jer telimin quraıtyn 191,6 myń gektar aýmaqta paıdalanylmaı jatqan shabyndyq jerler bar. Qıyn túıin bir kúnde sheshiledi deýden aýlaqpyz. Kádege aspaı jatqan jer telimderiniń bárin bir ýaqytta memleket menshigine qaıtarý ońaı sharýa emes. Áıtse de, qunarly jer memleket menshigine birtindep qaıtarylýda. Jyl basynan beri 58,8 myń gektar jer memlekettik menshikke qaıtarylyp, túren tımeı bos jatqan 581,9 gektar jer ıgerile bastapty. Bankterde kepildikte turǵan 336 myń gektar jerdi qaıtarý baǵytyndaǵy qyrýar jumys qolǵa alynǵan.
Kúrdeli sharýa ońynan ońǵarylyp, jer ıesin tapsa, kásibin ashamyz dep otyrǵandar az emes. Ilkiden kele jatqan jer emshegin saýa biletin eńbektiń dástúrli joly qaıtadan qalpyna kelse, eldiń de búıiri shyǵyp qalary daýsyz.
Aqmola oblysy