Jol-kólik oqıǵalary: Sábılerdi saqtaıyq

Jol saqshylary kólik tizgindegenderdi tártipke sha­qyrǵanymen, nátıjesi az sııaq­ty. Eskertýge qulaq as­pa­ǵandar esirip, joldyń qar­sy jolaǵyna shyǵyp ketip, bútin bir otbasy qaza bol­ǵan oqıǵalar tirkelip jatady.

Qol qýsyryp otyrýǵa ­bol­mas. Bul rette elimizde shu­­ǵyl túrde jol qaýipsizdigin saqtaýǵa úndeıtin «Qaýipsiz jol» is-sharasy qolǵa alyn­ǵan bolatyn. Is-sharanyń qorytyndysy týraly Ishki ister mınıstrligi Ákim­shi­lik polısııa komıteti tór­aǵa­synyń mindetin atqarýshy Jandos Muratálıev aıtyp berdi.

Aılyq sheńberinde eń birin­shi kezekte jolaýshy­lar­dy tasymaldaý qyzmetin júzege asyratyn avtobýs, sha­ǵyn avtobýs, mınıven sııaqty kó­likter qatań baqylaýǵa alynǵan. Taksı qyzmetin usy­natyn júrgizýshiler de na­zardan tys qalmapty. Av­to­mobılderdiń teh­nı­kalyq jaǵdaıynan bas­tap­ júrgizýshilerdiń tıisti qu­jat­tary jiti tekserilgen. Osylaısha, jol saqshylary bir aı boıy aıaǵynan tik tu­ryp, jaǵymsyz jaǵdaı­lar­dyń aldyn alýǵa baryn salypty. Jalpy, aılyq sheń­berinde ǵana emes, jyl boıy jol qaýipsizdigin saqtaýǵa baǵyttalǵan keshendi jumys­tar jalǵasa bermek.

– Jol-kólik oqıǵalary­nyń belgili bir bóligi jyl­damdyqty elemeıtin júr­gi­zýshilerdiń kesirinen bolady. Árbir jetinshi apat (14%) júrgizýshilerdiń eldi mekende belgilengen jyldamdyqty saqtamaýynan týyndaıdy. Sońǵy 7 aıda jyldamdyqty asyrý sebebinen 1 136 jol-kólik oqıǵasy tirkeldi. Sal­darynan 156 adam qaıtys bo­lyp, 1 442 jolaýshy jara­qat aldy.

Jol-kólik oqıǵalarynda qaıtys bolǵandardyń jáne jaraqat alǵandardyń tórtten bir bóligin jaıaý júrginshiler quraıtynyn atap ótken jón. Osy jyly 308 jaıaý júr­ginshi qaıtys boldy jáne 2 168-i ja­raqat aldy. Jaıaý júr­­ginshilerdiń kesiri­nen 265 jol apaty tirkelip, 55 adam jan­ tapsyrdy, 217-si túr­li jaraqat aldy. Jal­py alǵanda, joldaǵy qaýip­siz­dik jaıaý júrginshige de, júrgizýshige de baılanysty. Iаǵnı táýekel eki jaqtan da bar. Sońǵy ýaqytta joldy baǵdarshamnyń qyzyl tú­sine nemese belgilenbegen jerinen kesip ótken jaıaý júrginshiler kináli bolýda, – dedi J.Muratálıev.

Tártip saqshylary «Qa­ýip­­siz jol» is-sharasy oń ná­­­tıje bergenin aıtady.­ Bir­ aı ishinde shamamen 51 myń­nan astam jol ere­je­­sin buzý faktileri tirkel­gen. Bul aılyq tek jol jú­ri­si qaǵıdalaryn buzý­dy anyq­taýǵa ǵana­ emes qu­qyqtyq túsin­di­rý jumys­taryna da baǵyt­tal­ǵanyn atap ótken jón. Má­selen, halyqpen keri­ baı­lanys ornatyp, po­lı­­sııa bólimsheleri bas­shy­lary­nyń azamattarmen jeke baı­lanysyn qamtamasyz etý maq­satynda «Jolda qabyl­daý» aksııasy ótkizilipti. Aksııa barysynda Polısııa departamentteriniń, ákim­shilik, jergilikti polısııa jáne kóshi-qon qyzmetteri­niń bas­shylary aldyn ala jazylýsyz tikeleı baılanys formatynda azamattarǵa onlaın qabyldaýdy júrgizgen.

Taǵy bir nazar aýdar­ta­tyn másele – kámeletke tol­maǵandardyń qatysýymen tirkeletin jol-kólik oqıǵa­la­ry. О́tken jylmen salys­tyr­ǵanda balalardyń qatysýy­men bolǵan jol-kólik oqı­ǵa­larynyń sany 5 paıyzǵa (1964-ten 1861-ge deıin) jáne zardap shekkender – 2 paıyzǵa (2255-ten 2206-ǵa) azaıypty. Dese de, jol-kólik oqıǵalaryndaǵy ólim-jitim deńgeıi áli de joǵary bolyp qalýda (7 paıyz).

– Balalar – jol júrisine qatysýshylardyń eń osal sa­nattarynyń biri. Kóbine jol júrisi qaǵıdalaryn bil­meý nemese olarǵa nemqu­raı­dy qaraý saldarynan joldyń boıynda oınap júrgen, bel­gilenbegen jerlerden kósheni kesip ótken balalar jol apatyna sebepshi bolyp jatady. Balalardyń joldarda qaýipsiz júris-turysqa baılanysty daǵdylaryn ny­ǵaıtý maqsatynda, qala ber­di oqýshylardyń oqý jy­lynyń bastalýy qar­sa­ńyn­da 22 tamyzdan bas­tap «Abaı­lańyz – balalar!» res­pýb­lıkalyq jedel-pro­fı­lak­tıkalyq is-sharasy bas­tal­ǵanyn atap ótken jón. Is-shara sheńberinde bilim berý mekemeleriniń aýma­ǵyn­daǵy jol jelisiniń ju­mys kúıin jáne jol júrisin uıym­dastyrýdyń teh­nıka­lyq quraldaryn zert­teý, ata-analar men mu­ǵalim­der­ge jol qaýipsizdigi boıyn­sha profılaktıkalyq sa­baq­­­tar, dárister ótkizý kóz­delgen. Sonymen qatar jol qa­ýip­siz­digin qamtama­syz etý­di nası­hattaýǵa jáne ba­la­lardyń qatysýymen bo­latyn jol-kólik jara­qat­tarynyń aldyn alýǵa baǵyt­talǵan ózge de jumystar jos­parlan­ǵan, – dedi J.Murat­álıev.

Osy jyldyń 11 shildesin­de Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Ákim­shilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine engizilgen óz­ge­ris­ter men tolyqtyrýlar tý­raly» Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Zańyna qol qoı­ǵan bolatyn. Zań bıyl 9 qyr­kúıekte kúshine enedi. Oǵan sáıkes túzetýlermen kó­lik quralyn memlekettik nó­­mirlersiz qaıta basqar­ǵany úshin ákimshilik jaýap­ker­shiliktiń jańa quramy engizildi (590-bap 2-1 B.), onda 20 AEK mólsherinde aıyp­pul túrinde óndirip alý nemese kólik quraldaryn basqarý quqyǵynan 1 jyl merzim­ge aıyrý kózdelgen. Buryn mun­daı norma bolmaǵan edi. Budan basqa, kórineý jalǵan nemese jalǵan memlekettik nómirleri bar kólik quralyn basqarý úshin jaýapkershilik kúsheıtildi. Aıyppul túrin­degi jaza alynyp tastaldy, endi­ atalǵan quqyq buzý­shy­lyq­ úshin tek 1 jyl mer­­zim­­ge­ kó­lik quraldaryn bas­qa­­rý qu­qyǵynan aıyrý jáne 5 táýlikke deıin ákim­­shi­lik qamaýǵa alý qol­da­nyl­maq.­ Buǵan deıin 20 AEK mól­she­rin­de aıyppul nemese 1 jyl mer­zimge bas­qa­rý quqyǵynan aıy­rý qa­ras­ty­rylǵan bolatyn.

Qazirgi ýaqytta Ishki ister mınıstrligi qala syrtyndaǵy kúre joldardy «ortasha jyl­damdyqty» arttyrǵany úshin kólik quraldarynyń júr­gizýshilerin jaýapkershilikke tartý múmkindigin kózdeıtin túzetýlerdi pysyqtaýda.

Júrgizýshige «jolda baı­qap júr» dep aıtý az­dyq eter. Jol erejesin saq­ta­masań yrym qylyp taqqan tásbıhtiń de paıdasy shamaly. Keıbir júrgizýshiler sa­pasyz joldy, baǵýsyz maldy sebep etip ózde­rin aqtaǵan­daı bolady. Kó­lik tizgindegen adam ózi­niń ómiri­ne ǵana emes, kó­lik ishindegi adamdardyń taǵ­dy­ryna da jaýapty eke­nin umyt­paǵany abzal.