Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev jańa Joldaýynda aýyl sharýashylyǵyn damytý negizgi másele ekenin atap ótip, Úkimetke agroónerkásip salasyn sýbsıdııalaýdyń uzaq merzimge arnalǵan jańa tásilderin ázirleý jóninde arnaıy tapsyrma berdi.
О́zim aýyl sharýashylyǵy salasynyń mamany bolǵan soń, osy baǵytta kóp jyl eńbek ettim. Búgingi tańda ǵalymdardyń jańalyqtary óndiris salasyna enbeı jatyr. Ǵylym men óndiriste tyǵyz baılanys joq. Ǵylym óz aldyna, ónerkásip pen sharýashylyq óz aldyna damýda. Al ǵylymnyń jetistigi is júzinde júzege aspaǵan elde ekonomıkalyq qarqyndy serpilis te bolmaıtyny anyq. Máselen, bizdiń óndirip jatqan bıdaı, arpa, júgeri jáne basqa daqyldardyń ónimdilik kórsetkishteri tómen. Baıaǵy keńes dáýirindegi deńgeıde qalyp qoıǵan. Bir gektardan eń joǵary degenniń ózinde 17-20 sentnerden aldyq dep máz bolamyz. Al damyǵan shetelderde bıdaıdyń shyǵymdylyǵy gektaryna 60-70 sentnerden keledi, tipti 100 sentnerge jetkizgenderi de bar. Aýyl sharýashylyǵyn durys jolǵa qoıyp alǵan elderde bıdaıdyń nebir keremet suryptary bar. Elimizde izdenis jasaıtyn azamattar az emes. Aıtalyq, Jambyl oblysynyń Qordaı aýdanynda bir top jigit ıgilikti isti qolǵa alyp, Fransııa jáne basqa shetelden bıdaıdyń jańa tórt-bes surybyn alyp kelip, alqapqa septi. Sol alqaptan 70 sentnerge deıin ónim alǵanyn kózimiz kórdi. О́ndiriste úlken jetistikke ǵylymı jańalyqtary arqyly jetýge bolady. Bul sonyń bir dáleli ǵana. Osy oraıda, ǵalymdardyń aldynda úlken mindetter tur. Jańa qurylǵan Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi atalǵan baǵytqa basa kóńil bólip, tyń bastamalardy júzege asyrsa, otandyq ónimniń tabysy da arta túspek.
О́ıtkeni bolashaqta azyq-túlik ónimderi úlken suranysqa ıe bolatyny sózsiz. О́z halqymyzdy qamtamasyz etip, artyǵyn shetelge óńdep satatyn bolsaq, el ekonomıkasynyń órkendeýine súbeli úles bolyp qosylar edi.
О́mirde ártúrli jaǵdaı bolady. Eshkim de sotqa erikkennen barmaıdy. Ádiletsizdik, qysym ne jábir kórse, sotqa shaǵymdanady. Al «meni qorǵaıdy» degen úmitpen barǵan soty durys sheshim shyǵarmasa, ne bolmaq?! Halyqty ashyndyratyn da osy jaıt. Ádil qazylyq jasaý qaı qoǵamda da mańyzdy ról atqarady. Bıi ádil bolmaǵan jerde bereke de, birlik te bolmaıdy.
Osyny tereń túsingen Qazaqstan Prezıdenti sot salasyndaǵy qordalanǵan máselelerge toqtaldy. Ádiletti qoǵam ornatý úshin birinshi kezekte sot júıesi ádil ári táýelsiz bolýǵa tıis. Birneshe mıllıon qarajatty jymqyrǵandar ebin taýyp, qutylyp ketip júr. Al maıda-shúıde qylmysqa qatysty ustalǵandardy shyńǵyrtyp sottap jatady. Munyń bári sot júıesiniń eskirgendiginen týyp otyr. Osy sekildi basqa da jaǵdaılarda ádil sheshim shyqpaǵan soń, halyqtyń sot júıesine rıza emestigi aıtylyp júr. Qoǵamnyń mundaı dertin jasyrýǵa bolmaıdy. Sot bir-birine baǵynysty bolsa, ádil sheshim shyǵarady degenge sený qıyn.
Prezıdent qoǵamda zań ústemdigi oryn alyp, sot tóreligi ádil bolýy úshin sýdıalardy da saılaý arqyly tańdaý jáne úmitkerlerdi balamaly negizde usyný tásilin engizý qajet ekenin aıtty. Sonda ǵana sýdıalardyń derbestigi artady. Qasym-Jomart Kemeluly elimizdegi kúsh qurylymdary sotqa yqpal etpeýge tıis ekenin jáne sýdıalarǵa ákimshilik qysym kórsetetin amal-tásildiń bári joıylýy kerektigin basa aıtty. Bul bastamany halyq qýana qabyl alýda.
Memlekettik basqarý júıesinde túbegeıli ózgerister bolatyny óte quptarlyq jaıt. Árbir qyzmetker ózine júktelgen úlken jaýapkershilikti sezine otyryp, eldiń múddesi úshin eńbek etýi qajet. Sonda ǵana biz órkenıetti ári ádil qoǵam qura alamyz. Qazir jarııalylyq zamany. Eshteńeni jasyra almaısyń. Telearnalar men áleýmettik jeliler arqyly keıbir basshylardyń óreskel qatelikteri, jat qylyq kórsetkeni elge tez tarap ketedi. О́ńir basshylary da synǵa iligip jatady. Halyqpen jumys isteı bilý kez kelgen adamnyń qolynan kele bermeıdi! Ol úshin bir adamnyń boıynda ondaǵan qasıet bolýǵa tıis. Sonyń ishinde iskerlik, sheber uıymdastyrýshylyq, adamgershilik, bilim men biliktilik, parasat pen paıym qajet. Jumysty júıeli júrgizý, oń nátıjege qol jetkizý basshyǵa tikeleı baılanysty.
Joldaýda eskertýler de aıtyldy, jańa baǵyttar da berildi. Prezıdent kásipkerlerge memleket tarapynan qoldaý jasalatynyn jetkizdi. Olarǵa jer telimderin ashyq ári jedel bólýdiń tıimdi tásilderi aıqyndalatyn boldy. Sondaı-aq qulshynyp turǵan jastarǵa kásipkerlik bastamalaryn júzege asyrý úshin jan-jaqty qoldaý jasalatyny, olarǵa jeńildetilgen tártippen shaǵyn nesıe beriletini aıtyldy. Bul – óskeleń urpaq ókilderine bildirilgen úlken senim. Kásip jasap, otbasymdy asyraımyn, elimniń damýyna paıdam tıedi dep turǵan azamattardyń qoltyǵynan demep jibersek, erteń-aq ekonomıkamyzdyń básekege qabiletti bolýyna, halyqtyń jaǵdaıy jaqsarýyna yqpal etetini aqıqat.
Ulttyq qordan jáne «Samuryq-Qazyna» qorynyń taza paıdasynan áleýmettik salalarǵa qarjy bólinip, sonyń ishinde balalar úshin jańa baǵdarlamalar qolǵa alynatyn boldy. Jerimizdiń asty men ústindegi baılyǵynan túsetin tabys ta halyqtyń ıgiligine jumsalmaq.
Memleket basshysy jas urpaqtyń keleshegine janashyrlyqpen alańdaýshylyǵyn bildirdi. Esirtki ónimderin neshe túrli joldarmen satatyndarǵa tyıym salý kerek ekenin eskerte kele, tıisti organdarǵa onymen kúresýdiń keshendi josparyn ázirleýdi tapsyrdy.
Qasym-Jomart Kemelulynyń eldi eleń etkizgen jańalyǵy – Prezıdent mandatynyń uzaqtyǵyn 7 jylǵa uzartý jáne onyń saılanýyn bir-aq merzimmen shekteý týraly sheshimi. Ol halyqtyń kóńilinen shyǵatyn oıdy dóp basty. Álemde mundaı jańalyqtar sırek bolady.
Bul Joldaýda qurǵaq ýáde nemese kúni erteń-aq ǵajaıyp jetistikterge jetemiz degen urandar bolǵan joq. Halyqty tolǵandyryp otyrǵan qazirgi kúrdeli qoǵamda ózekti problemalardy sheshýdiń naqty joldary usynyldy.
Joldaýda qamtylǵan máselelerdiń bári iske asýy kerek. Ol úshin tıisti zańdarǵa ózgerister engizilgeni jón. Munyń bári memleketimiz ben halqymyz úshin jasalǵan ıgilik bolady.
Bizdiń halyq álemdik qoǵamdastyqta bedeli zor, mártebesi bıik, ádiletti Qazaqstandy kórgisi keledi. Prezıdenttiń Joldaýdaǵy tyń bastamalary osy eldik múddeniń berik irgetasy bolyp qalanýyn tileımiz.
Qurmanǵalı ÝÁLI,
qoǵam qaıratkeri