Qarjy salasy tek bank sektorynan turmaıdy, árıne. Oǵan saqtandyrý, mıkroqarjy uıymdary jáne baǵaly qaǵaz naryǵy kiredi. Sonymen qatar qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyǵyn qorǵaý máselesi de osy sanatta qarastyrylady. Bul bes salaǵa da áýeli pandemııa, odan keıin geosaıasattyń salqyny tıdi. Degenmen túbirin shaıqalta qoıǵan joq. Sektorlardyń shańyraǵyn shaıqamaı turǵan jalqy faktor – tutynýshylyq suranystyń ósýi. Iаǵnı jurt kredıt alady, kóligin, úıin, ómirin saqtandyrady, qor naryǵyna baryp ınvestısııa salady. Iri kompanııalar onsyz da qor naryǵynyń kórigin qyzdyrady. Mine, osynyń bári saladaǵy jetekshi kompanııalardy asyrap otyrady.
Qazir elimizde 22 ekinshi deńgeıli bank bar. Sheteldikterdiń qatysýymen 12 bank jumys istese, sonyń 10-y – enshiles qarjy uıymy. Sektordyń jıyntyq aktıvi bıyl shildede 2,8 paıyzǵa nemese 1,1 trln teńgege ulǵaıyp, jalpy 40,3 trln teńgeni qurady. Klıent salymdarynyń 1,3 trln teńgege, nesıe portfeliniń 240 mlrd teńgege ósýi esebinen aktıvter kólemi artty. Bankterdegi joǵary ótimdi aktıvter quny 12,6 trln teńgege baǵalanady.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń habarlaýynsha, ekonomıkaǵa berilgen kredıtter shildede 1,6%-ǵa ósip, 20,4 trln teńgeni qurady. Ulttyq valıýtadaǵy kredıtter 2,1%-ǵa, 18,6 trln teńgege deıin ulǵaıdy, shetel valıýtasyndaǵy kredıtter 3,7%-ǵa, 1,7 trln teńgege deıin tómendedi. Nesıeniń basym bóligi ónerkásip (34,2%), saýda (21,3%), qurylys (7,5%) jáne kólik (5,8%) salalaryna tıesili.
Zańdy tulǵalarǵa berilgen kredıt kólemi 8,0 trln teńgege jetse, jeke tulǵalardyń enshisinde 12,4 trln teńge kóleminde nesıe bar. Al NPL, ıaǵnı tólenbegenine 90 kúnnen asqan nesıe úlesi jalpy qaryz portfeliniń 3,8 paıyzyn qurap, aqshalaı mánde 828 mlrd teńgege jetip tur. Jalpy, problemalyq nesıe úlesi jyldyń basynan beri 58 mlrd teńgege ulǵaıyp ketti. Zańdy tulǵalar qaryz portfelindegi NPL úlesi – 4,1 paıyz nemese 396 mlrd teńge.
«Bankterdiń menshikti kapıtaly bıyl shildede 7,2%-ǵa 5,65 trln teńgege deıin ósti. 2022 jylǵy 1 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha negizgi kapıtaldyń jetkiliktilik koeffısıenti (k1) 17,6%-dy, menshikti kapıtal (k2) 21%-dy qurady, bul zańnamada belgilengen normatıvterden edáýir asyp túsedi jáne bank sektoryndaǵy yqtımal táýekelderdi jabýdy qamtamasyz etedi», delingen agenttik habarlamasynda.
Al eldegi 27 saqtandyrý uıymynyń (9-y – ómirdi saqtandyrýshy kompanııa) aktıvteri 2 trln teńgege deıin ulǵaıǵan. Aktıv qurylymyndaǵy eń kóp úlesti baǵaly qaǵazdar alsa (1,4 trln teńge), bankterdiń aqsha qarajaty men salymdary (137 mlrd teńge) jáne debıtorlyq bereshekter de (98 mlrd) birshama úleske ıe. Sektordyń taza paıdasy – 7,9 mlrd teńge.
2022 jyldyń basynan jeke jáne zańdy tulǵalar boıynsha jasalǵan saqtandyrý sharttarynyń sany 7 039 453 boldy, bul 2021 jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 9,3%-ǵa kóp. Negizgi ósý aýyrǵan jaǵdaıda saqtandyrý boıynsha jasalǵan saqtandyrý sharttarynyń (176 658 shart nemese 56,8%), kólik quraldary ıeleriniń azamattyq-quqyqtyq jaýapkershiligin saqtandyrý boıynsha sharttarynyń (175 219 shart nemese 5,6%) jáne týrısti saqtandyrý boıynsha (138 555 shart nemese 47,1%) sharttarynyń úlesine keledi eken.
Jyl basynan beri mindetti saqtandyrý boıynsha 90,1 mlrd teńgege syılyqaqy jınalsa, erikti saqtandyrý aıasynda 158,4 mlrd teńge jınalǵan.
«2022 jylǵy shildede saqtandyrý tólemderi 14,4 mlrd teńgeni qurady, onyń ishinde 5,3 mlrd teńge somaǵa qaryzdardy saqtandyrý synyptary boıynsha jáne 6,3 mlrd teńge somaǵa kólik quraldary ıeleriniń azamattyq-quqyqtyq jaýapkershiligin saqtandyrý boıynsha tólemder jatady. Jıyntyǵynda 2022 jyldyń basynan saqtandyrý tólemderi 93 mlrd teńgeni qurady, bul ótken jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 34,5%-ǵa artyq», dep habarlaıdy agenttik.
2022 jylǵy 1 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha qor naryǵyn kapıtaldandyrý 37,2 trln teńgeni qurady. Sońǵy úsh aı boıy kapıtaldandyrý deńgeıi tómendep ketken edi. Alaıda ındekstik kompanııalar aksııasynyń ósýi esebinen atalǵan kórsetkish 0,9 trln teńgege deıin artty.
«1 tamyzdaǵy jaǵdaı boıynsha «Qazaqstan qor bırjasy» AQ (KASE) saýda tizimderinde 103 emıtenttiń 118 aksııasy boldy, olardyń 46 shyǵarylymy KASE Global sektorynda aınalymǵa jiberildi. Bıyl shilde aıynda aksııalarmen saýda-sattyq kólemi maýsym aıymen salystyrǵanda 20,1%-ǵa nemese aksııalarmen mámileler sanynyń 12,6%-ǵa qysqarýyna baılanysty 1,8 mlrd teńgege tómendep, 7 mlrd teńgeni qurady. 2022 jylǵy shildede KASE-de korporatıvtik oblıgasııalarmen saýda-sattyq kólemi 238 mlrd teńgege deıin 11,3%-ǵa nemese 24,2 mlrd teńgege ósti», delinedi agenttik habarlamasynda.
Mıkroqarjy naryǵy da qyzý qoldanysqa ıe. Qazir mundaı qarjy uıymdarynyń aktıv kólemi – 1,8 trln teńge. Nesıe portfeliniń de kólemi osyǵan jeteqabyl – 1,6 trln teńge. Sonyń 1,2 trln-y – jeke tulǵalarǵa, 418,5 mlrd teńgesi zańdy tulǵalarǵa berilgen. Portfeldegi 90 kúnnen astam merzimi ótken bereshegi bar qaryzdardyń (NPL) deńgeıi 2022 jylǵy 1 shildede 5,4%-dy qurady. Sonyń ishinde jeke tulǵalardaǵy NPL kórsetkishi edáýir joǵary – 7 paıyz.
«Jeke tulǵalarǵa beriletin qaryzdar sapasynyń nasharlaýy, negizinen, 50 AEK-ke deıingi somadaǵy qysqamerzimdi mıkrokredıtter segmentinde baıqalady. Zańdy tulǵalar portfelindegi NPL deńgeıi osy jyldyń basynan bastap 0,2 p.t.-ǵa azdap tómendep, 0,5%-dy (2022 jylǵy 1 qańtarda NPL deńgeıi 0,7%-dy qurady) qurady», dep túsinikteme beredi agenttik.
Bıyl ekinshi toqsanda mıkroqarjy uıymdarynyń mindettemeleri – 1,2 trln teńgeni, menshik kapıtaly 628,1 mlrd teńgeni quraǵan.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi qarjylyq qyzmetterdi tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy jumys qorytyndylary týraly da baıan etti. Shildede agenttik bankterdiń, mıkroqarjy uıymdarynyń, kollektorlyq agenttikterdiń jáne saqtandyrý men baǵaly qaǵazdar naryǵy sýbektileriniń qyzmetine baılanysty jeke jáne zańdy tulǵalardyń 2 478 ótinishin qarady, bul 2022 jylǵy maýsymmen salystyrǵanda 55%-ǵa az eken.
«О́tinishterdiń eń kóp úlesi bank sektoryna tıesili (ekinshi deńgeıdegi bankter jáne bank operasııalarynyń jekelegen túrlerin júzege asyratyn uıymdar), ol ótinishterdiń jalpy sanynyń 74,1%-yn qurady. Mıkroqarjylyq qyzmetti júzege asyratyn uıymdardyń qyzmeti máseleleri boıynsha ótinishter ótinishterdiń jalpy sanynyń 10,5%-yn, saqtandyrý naryǵy sýbektileriniń 3%-yn, kollektorlyq agenttikterdiń 2%-yn, ózge de uıymdardyń 10%-yn qurady», dep habarlaıdy agenttik.