Kaspıı teńizine qatysty qujat ratıfıkasııalandy

Atap aıtqanda, «Qazaq­stan Respýblıkasy men Túrik­menstan arasyndaǵy Kas­pıı teńizindegi Qazaq­stan-Túrikmenstan mem­lekettik shekarasyn meje­leý jáne balyq aýlaý aımaqtarynyń shektes ýchas­kelerin bólý týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy qaraldy. Atalǵan másele boıynsha Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Syrtqy ister mınıstri Muhtar Tileýberdi baıandama jasady. Bul shartqa 2021 jylǵy 25 qazanda Ashǵabad qalasynda qol qoıylǵan.

«Shartqa sáıkes tarap­tar Qazaqstan men Túrikmenstan arasyndaǵy aýmaqtyq sýlardy jáne balyq aýlaý aı­maqtarynyń shektes ýchas­kelerin bóletin Kas­pıı teńizindegi eki eldiń ara­syndaǵy memlekettik she­karasy syzyǵyn anyq­tady. Sharttyń ratıfıka­sııalanýy jáne kúshine enýi ońtústik mejelerde Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik shekarasyn delımıtasııalaý úderisin tolyq aıaqtaýǵa múmkindik beredi», dedi M.Tileýberdi.

Vedomstvo basshysynyń sózine qaraǵanda, atalǵan shart Kaspıı teńizi jaǵa­laý­yndaǵy elder arasyndaǵy mem­lekettik shekarany zań­dy túrde bekitetin tarıhtaǵy alǵashqy qujat bolmaq.

«Túrikmenstan jaǵy atal­ǵan shartty bıyl 17 sáýir­de ratıfıkasııalady. Zań­dy qabyldaý Qazaqstan Res­pýblıkasynyń ulttyq zań­na­masyna qaıshy kel­meıdi», mınıstr.

Depýtattar zań jobasyn talqylaý barysynda Syrt­qy ister mınıstrine saýal­daryn qoıdy. Máse­len, Nurlybek Ojaev Kas­pıı teńiziniń quqyqtyq már­te­besine qatysty qandaı máse­le bar ekenin surady. Muh­tar Tileýberdi Kaspıı teńizi arqyly shektesetin elderdiń arasynda salalyq kelisimder jasalyp jatqanyn atap ótti.

«Kaspıı teńiziniń quqyǵy jónindegi konvensııany elimiz ratıfıkasııalaǵan bolatyn. Qazaqstanmen birge teńizben shektesetin Reseı, Túrikmenstan, Ázer­baı­jan el­deri de konvensııany maquldaǵan bolatyn. Qazirgi tańda Iran tarapynyń jaýabyn kútip otyrmyz. О́ıtkeni olar eń birinshiden, bastapqy tik jaǵalaý syzyqtaryn ótkizý shartymen biriktirý qajet dep otyr. Sebebi bárimizge belgili, buryn Iran bul teńizdi bir memleketpen, ıaǵnı Keńes odaǵymen bólisken edi, qazirgi tańda teńiz 5 memlekettiń ıeliginde. Sondyqtan Iran tarapy úshin bul óte kúrdeli másele. Olardyń depýtattarymen kelisý úshin ekinshi shartpen kelisimge kelý kerek. Shartty ornatý úshin joǵary jumys toby qurylǵan. Qazirgi tańda 5 memlekettiń jumys toby osy jumystyń sheńberinde shartty jobalardy qarastyryp jatyr.

Árıne, teńiz bolǵannan keıin qarastyrylatyn máseleler óte kóp. Sol se­bep­ti qazirgi tańda biz basqa mem­­lekettermen salalyq keli­sim­derdiń jobalaryn qaras­tyryp jatyrmyz. Eń birinshiden, brakonerlikpen kúres nemese teńizdegi qut­qarý máseleleri jáne Kas­pıı teńizin damytýǵa baǵyt­ta­lady», dedi M.Tileýberdi.

Sondaı-aq jalpy oty­rysta «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memlekettik qyz­met máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy jumysqa alyndy.

Jıyn sońynda depýtattar tıisti memlekettik me­ke­meler basshylaryna de­pýtattyq saýaldaryn jol­dady. «Aq jol» partııa­sy­nyń depýtattary Pre­mer-Mınıstrge joldaǵan sa­ýa­lynda elge kelgen re­seı­likter týraly másele kóterdi.

«Qazaqstan qaı zamanda da qysym kórip, óz elinen qa­shyp, bosqyn atanǵan talaı halyqty óz basyndaǵy qıyn­shy­lyqtarǵa qaramastan, qushaq jaıa qarsy alyp, aman alyp qalǵanyna tarıh kýá. Qazaqstan órkenıetti el retinde, Reseı shekarasynan elimizge bas saýǵalaǵan azamattarǵa taǵy pana boldy.

Ishki ister mınıstrliginiń keshegi aqparaty boıynsha 200 myń adam Reseıden kelgen, 140 myń adam eli­mizden shyqqan. Al 30 qyr­kúıekte «Forbs» jýrnalyn­da jarııalanǵan Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý mı­nıstrliginiń málimeti bo­ıynsha, jalpy búginde eli­mizde 350 000 Reseı azamaty turaqty turyp ja­tyr. О́tken aptadaǵy kóship kelýshilerdiń basym kóp­shiligi Astana men Almatyǵa, shekaralas oblys ortalyqtaryna ornalasqan. Onsyz da ishki mıgrasııanyń saldarynan turǵyndarynyń sany kúrt ósken úlken qalalarymyzǵa ınfraqurylymdyq jáne áleýmettik-ekonomıkalyq qysym artyp otyr», dedi depýtattyq saýaldy oqyǵan Berik Dúısenbınov.

Depýtattyń aıtýynsha, ásker jasyndaǵy Reseı azamattarynyń elimizge jappaı qonys aýdarýy búgingi postkeńestik ýshyqqan geosaıası jaǵdaıda halqymyzdy qatty alańdatady.

«Elimizdiń basty baı­lyǵy – Táýelsizdigimiz, jer tutastyǵymyz, eldiń amandyǵy men halqymyzdyń beıbit ómiri. Ártúrli sebeppen bizdiń elimizge qonys aýdarýǵa májbúr bolǵan shetel azamattarynyń arasynan búgin Qazaqstan óndi­risinde qajet, jetispeıtin tehnıkalyq, IT salasynyń mamandary óz oryndaryn taýyp, el ekonomıka­syna paıdasyn tıgizip, bir kirpish bolyp qalansa, oǵan biz bıznes partııasy re­tinde túsinistikpen qaraı­myz. Alaıda olar Qazaq­stan Konstıtýsııasy men zań­daryna baǵynýǵa, tilimiz ben salt-dástúrimizdi qur­met­teýge mindetti. Son­daı-aq mıgrasııalyq daǵ­da­rysty paıdalanyp, el ishin arandatýshylardyń is-áre­ketterine de tos­qaýyl qoıylýǵa tıis. О́ki­nishke qaraı, qazirdiń ózin­de elimizdiń keıbir aımaq­tarynda arandatý oqıǵa­lary boı kórsetýde. Qyl­mystyq ister qozǵap, aran­datýshylardyń aldyn shu­ǵyl alyp jatqan quzyrly mem­lekettik organ­darǵa rızashy­lyǵy­myzdy bildiremiz. Osy oraıda, Qa­zaq­standa qansha Reseı aza­mat­­tary bar ekenin naq­ty­lap, jaýap berýińizdi su­raı­myz», dedi B.Dúısen­bınov.

Depýtat Iýrıı Lı qar­jylyq salaǵa jaýapty bir­neshe mekeme basshysyna joldaǵan saýalynda nesıe­sin tóleı almaı júrgen qazaqstandyqtardyń sany 1,5 mln adamnan asqanyna alańdaýshylyq bildirdi.

«Qarjy naryǵyn ret­teý jáne damytý agent­tiginiń málimetine qara­ǵanda, 2022 jyldyń 1 shil­desindegi jaǵdaı boıynsha ekinshi deńgeıli bankter­ge, mıkroqarjy uıym­dary­na jáne kollektor agent­tikterge qatysty qaryzdy tólemeý merzimi 90 kúnnen asyp ketken borysh­ker­lerdiń sany 1 520 000 adam boldy», dedi Iýrıı Lı. Onyń aıtýynsha, mıkro­qar­jy uıymdarynyń qaryz port­felinde borysh­ker­ler­diń sany 38 paıyzdy qurap otyr. «Qaryz alǵan 10 adam­nyń tórteýi nesıesin óteı almaı otyr», dedi depýtat.

Budan bólek, taǵy bir­­neshe depýtat tıisti mem­le­kettik mekemeler basshylaryna saýaldaryn joldady.