Densaýlyqqa mán beretin kezeń

Otyrysty júrgizgen Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Balaım Kesebeva keltirgen derekterge súıensek, qazirgi tańda qazaqstandyqtardyń shamamen 41 paıyzy aýyldyq jerlerde turady. Sonyń 3,6 mıllıony nemese 46 paıyzy – balalar men qarttar.

«О́kinishke qaraı, biraz sebepterge baılanysty aýyldyq jerlerde densaýlyq saqtaý máselelerin jedel sheshýdi qajet etetin kóp suraq qordalanyp qalǵan. Aýyldyq jerde basty problema – medısınalyq kómekke qol jetkizý. Materıaldyq-tehnıkalyq bazanyń eskirgenin, dárigerler men kishi medısınalyq personaldyń, medısınalyq tehnıkanyń jetispeýin, dári-dármekterdiń joqtyǵy máseleni kúrdelendire tústi.

Jalpy, densaýlyq jaǵdaıyna koro­navırýs ınfeksııasy pandemııasynyń saldary da áser etti. Máselen, 2021 jyldyń qorytyndysy boıynsha aýyl turǵyndarynyń qan aınalymy júıesi aýrý­larynan ólim-jitimi 11 paıyzǵa artyp, qaterli isiktermen syrqattanýshylyq 10,5 paıyzǵa ósti. Aýyldyq jerler­de medısınalyq kómektiń sapasyn art­tyrý úshin kóliktik medısına uıym­­dastyryldy, ótken jyly onyń qyzmet­terimen 2,2 myń eldi meken qamtyldy. Sondaı-aq medısınalyq poıyzdar iske qo­sylyp, 38 myńnan astam aýyl turǵy­nyna medısınalyq qyzmet kórsetildi», dedi B.Kesebaeva.

Májilis Tóraǵasynyń orynbasary kelesi jyldan bastap «Aýyldyq jerdegi densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» ulttyq jobasy iske asyrylatynyn jetkizdi. Bul jobanyń basty maqsaty – medısınalyq ınfraqurylymdy keshendi túrde jaqsartý. Osyǵan oraı, aldaǵy eki jylda 655 alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetý nysany, 32 aýdanaralyq kópsalaly aýrýhana ashylmaq. Buǵan 217 mlrd teńgeden astam qarjy bólinedi.

Úkimet saǵatynda kóterilgen taqy­ryp boıynsha baıandama jasaǵan Den­saýlyq saqtaý mınıstri Ajar Ǵınııat aýyl turǵyndaryna 5 myńnan astam medısınalyq uıym, onyń ishinde 2 myńnan astam medısınalyq pýnkt, 800 feldsherlik-akýsherlik pýnkt, 1 myń­nan astam dárigerlik ambýlatorııa, 200-den astam emhana jáne 203 aýrýhana medısınalyq kómek kórsetetinin aıtty.

«Halyqtyń densaýlyq kórsetkishterin taldaýǵa súıensek, aýyl turǵyndary qala turǵyndarynan uzaq ómir súredi. 2021 jyly aýyldarda týý deńgeıi qalaǵa qaraǵanda joǵary boldy. Bıylǵy 7 aı qorytyndysy boıynsha respýblıkalyq kórsetkishten 5 paıyzǵa joǵary. Byl­tyr­men salystyrǵanda jalpy ólim kór­set­kishiniń 14 paıyzǵa tómendeýi baıqalady. Aýyldaǵy ana ólimi bıylǵy 6 aıdyń qorytyndysy boıynsha qalaǵa qaraǵanda 2 ese tómen.

Osy jyly náreste ólimi ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda aýyldyq jerde 30,6 paıyzǵa ulǵaıǵan. Bul rette aýylda bala ólimi qalamen salystyrǵanda 38,7 paıyzǵa tómen. Ná­reste ólimi áıelderdiń densaýlyǵyna tikeleı baılanysty. Áıelderdiń den­saý­lyǵyn saqtaý jáne balalardyń densaý­ly­ǵyn nyǵaıtý úshin júkti áıelderdi jeke jáne dıssıplınaaralyq bosanǵanǵa deıingi baqylaýmen qamtý ulǵaıdy», dedi A.Ǵınııat.

Densaýlyq saqtaý mınıstriniń sózi­ne súıensek, balalardyń densaýlyq jaǵ­daıyn jaqsartý jáne ólimdi azaıtý úshin elimizde júıeli jumys atqarylyp ja­tyr. Atap aıtqanda, aýrýlardy jáne damý buzylystaryn ýaqtyly anyqtaý úshin jyl saıyn 3,1 mln balaǵa pro­­fı­­laktıkalyq tekserý, 1,6 mln sábıge skrınıngtik zertteýler júrgi­ziledi.

«Aýyl halqy kóbinese tynys alý músheleriniń aýrýynan zardap shegedi. Munyń úlesi – 42,7 paıyz. Nesep-jynys júıesi – 6,3, qan aınalym júıesiniń aýrýlary – 5,4, jazataıym oqıǵalar, jaraqattar men ýlanýlar 4,6 paıyzdy quraıdy. Onkologııalyq aýrýlar 1 paıyzǵa teń. Aýylda, jalpy el boıyn­sha, qan aınalymy júıesiniń aýrý­larynan, qaterli isikterden, tynys alý aǵzalarynyń aýrýlarynan já­ne jara­qat­tardan bolatyn ólim basym. Korona­vırýs ınfeksııasy pande­mııa­synyń jalpy halyq densaýlyǵynyń negizgi kór­setkishterine áser etkenin atap ótken jón.

Sonymen birge aýylda densaýlyq saqtaýda biraz másele bar. Dınamıkalyq baqylaý sapasynyń tómendigi, kon­sýltasııalyq-dıagnostıkalyq qyz­metterdiń jetkiliksizdigi baıqalady. Sonymen qatar sozylmaly aýrýlary bar pasıentterdi qymbat dári-dármektermen qamtamasyz etý aýyl turǵyndary arasynda qala turǵyndarymen salystyrǵanda 2 ese az. Birqatar aýylda dárihana pýnktteri joq», dedi A.Ǵınııat.

Taldaý kórsetkendeı, aýyldyq jer­lerge 1 700-den astam medısına qyz­met­keri, sonyń ishinde 1 myńnan astam dári­ger jetispeıdi. 200-den astam eldi me­kende medısınalyq nysan joq, 400-ge jýyq aýylda medısınalyq obekti jalǵa alynǵan, apattyq, beıimdelgen ǵımarattarda ornalasqan. Medısınalyq ınfraqurylymynyń jartysy tozǵan.

«Medısınalyq kadrlardy aýylǵa tartý úshin túlekterdiń mindetti túrde 3 jyldyq jumys isteý normasy qa­byl­dandy. Kelgen árbir dárigerge 1 mln teńgeden 2 mln teńgege deıin kóterme járdemaqy bólinedi. Al keıbir ákimdikter úsh-bes mln-ǵa deıin (Soltústik Qazaqstan jáne Qostanaı oblystarynda) járdemaqy bóledi. Áli de aýylǵa baratyn dárigerlerdiń áleýmettik qoldaýyn kúsheıtý qajet.

Jyl saıyn klınıkalyq beıindegi 1 500 medısınalyq kadrdy daıarlaýǵa memlekettik bilim berý tapsyrysy – grant bólinedi. Túlekterdi bólý júzege asyrylady. Búginde aýyldyq jerlerde 67 myńnan astam medısına qyzmetkeri, onyń ishinde 13 myń dáriger jáne 54 myń orta medısına qyzmetkeri jumys isteıdi», dedi mınıstr.

Vedomstvo basshysy keltirgen derekterge súıensek, aýyldy dáriger­men qamtamasyz etý kórsetkishi Ekono­mı­kalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy el­de­rinen eki esege az. Sonymen qatar aýyl­da rezıdentter mindetti praktıkadan ótý úshin «Rezıdentter aýylǵa» pı­lot­tyq jobasy pysyqtalyp jatqan kórinedi.

«Memleket basshysy úsh jyldyń ishinde rezıdentýraǵa beriletin granttar sanynyń jyl saıyn 70 paıyzǵa ulǵaıýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Bıyl praktıkalyq densaýlyq saqtaý qajettilikterine sáıkes óńirlerge 2 981 jas maman, onyń ishinde aýylǵa – 797 adam bólindi. Osylaısha, tapshylyqty jabý 61 paıyzdy qurady. Mınıstrlik ákimdiktermen birlesip turaqty negizde mamandardyń kelý monıtorıngin júzege asyrady. Al jergilikti organdar kelgen jas mamandardy turaqtandyrýǵa jumystanýy qajet», dedi A.Ǵınııat.

Shalǵaı aýyldardyń turǵyndaryn medısınalyq qyzmetpen qamtamasyz etý úshin kólik medısınasy jolǵa qoıylǵan. Mundaı kómek kórsetetin 149 jyljymaly medısınalyq keshen jumys isteıdi.

«Bıyl elimizdiń 10 óńirinde 64 myń turǵynǵa medısınalyq kómek kórsetken «Járdem» jáne «Salamatty Qazaqstan» medısınalyq poıyzdarynyń jumysy qaıta jandandy. Medısınalyq avıasııa­da aýyl turǵyndaryn tasymaldaıtyn jáne shuǵyl kómek kórsetetin 33 áýe kemesi bar. Aýylda jedel medı­sı­nalyq kómek kórsetetin 595 brıgada jumys isteıdi. Olar 1,5 mln shaqyrtýǵa bara alady», dedi mınıstr.

Sondaı-aq medısınalyq kómektiń sapasyn jaqsartý úshin Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy maquldaǵan ozyq tájirıbe engizilip jatyr. Sonymen qatar emhanalarda jumys isteıtin meıir­ger­lerdiń fýnksııalary keńeıtildi.

«Almaty oblysy Eńbekshiqazaq aýda­nynyń aýdandyq emhanasy Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń Eýropalyq aımaǵyna múshe 53 memleket úshin medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek boıynsha demonstrasııalyq alań bolyp tanylǵanyn atap ótkim keledi. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy óziniń Eýropalyq aımaǵynyń úsh elinde Qazaqstan, Ispanııa jáne Shvesııada demonstrasııalyq alańdar ashty», dedi vedomstvo basshysy.

Koronavırýsqa qatysty shekteýlerge baılanysty mamandandyrylǵan medısınalyq kómek kórsetý azaıǵan. Soǵan baılanysty, aýrýlardy erte anyq­taý jáne ýaqtyly emdeý úshin aýqymdy profılaktıkalyq qarap-tekserýler engizilip jatyr. Jynystyq jas quramyn, halyqtyń densaýlyǵyn taldaýdy eskere otyryp, nysanaly top pen aýyl turǵyndaryn skrınıngteý qyzmetteriniń tizbesi keńeıtilgen.

«15 qyrkúıekten bastap Qaraǵandy oblysy Abaı aýdanynyń, Aqmola oblysy Arshaly aýdanynyń jáne Almaty oblysy Eńbekshiqazaq aýdanynyń aýdandyq ortalyq aýrýhanalarynda pılottyq joba júrgizilip jatyr. 20 qazannan bas­tap aýyldarda profılaktıkalyq qarap-tekserýler búkil el aýmaǵyn qamtıdy. Profılaktıkalyq qarap-tekserýler júrek-qan-tamyr júıesi aýrýlarynyń, qant dıabetiniń, asqazan men búırektiń sozylmaly aýrýlarynyń erte kezeńderin anyqtaýǵa baǵyttalǵan.

Asqazan-ishek joldarynyń aýrýlaryn, 18 jastan 70 jasqa deıingi jáne odan joǵary jastaǵy adamdarǵa ar­nalǵan nesep bólý júıesin, 50 jáne odan joǵary jastaǵy adamdarǵa arnalǵan tynys alý aǵzalarynyń aýrýlaryn jáne qýyqasty beziniń obyryn erte anyqtaý qyzmetteri keńeıtildi», dedi A.Ǵınııat.

Aýyldardaǵy densaýlyq saqtaý salasyn sıfrlandyrý boıynsha birqatar shara qabyldanǵan. Densaýlyq saqtaý obektileriniń 87,2 paıyzy ınternetke qosylǵan, jumys oryndarynyń 98,5 paıyzy kompıýtermen jabdyqtalǵan. 98,2 paıyzynda medısınalyq uıymdar gospıtaldyq aqparattyq júıelerdi engizgen. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi medısınalyq qyzmetterdi qashyqtan kórsetý formatyna aýystyrýdy jos­parlap otyr.

«Aýyldyq densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» jobasy eki mindetti qamtıdy. Birinshisi – búkil aýyldyq eldi mekenderdi medısınalyq ınfraqurylymmen qamta­masyz etý.

«Bul aýyldaǵy medısınalyq qyz­met­­terdiń, onyń ishinde profılak­tıkalyq qarap-tekserýlerdiń, skrınıng­terdiń qoljetimdiligi men sapasyn art­tyrýǵa jol ashady. Sondaı-aq aýrý­lardy erte anyq­taýǵa jáne pasıentke qashyqtyqtan kór­setiletin qyzmetterge, sozylmaly naý­­qastardy saýyqtyrýǵa, qalpyna kel­ti­rýge jáne medısınalyq ońaltýǵa, onyń ishinde úıde qarap-tekserýge baǵdar­lan­ǵan jańa tásilderdi engizýge múmkindik beredi.

Ekinshisi – zamanaýı medısınalyq jabdyqtarmen jabdyqtalǵan negizgi 5 ortalyqty qosymsha ornalastyra oty­ryp, zamanaýı kópbeıindi aýdan­ara­lyq ortalyq aýrýhanalar jeli­sin uıym­­das­tyrý. Bul aýyl turǵyndaryna der kezin­de shuǵyl jáne mamandan­dy­rylǵan me­dı­sınalyq kómek kórsetýdi joǵar­ylatýǵa múmkindik beredi», dedi A.Ǵınııat.

Jıyn barysynda Májilis depýtat­tarynyń saýaldaryna quzyrly organ ókilderi de jaýap berdi. Memleket bas­shysynyń tapsyrmalaryn oryndaý jáne aýyl turǵyndarynyń ózekti máselelerin sheshý boıynsha biraz taqyryp qozǵaldy. Ol – jumyssyz aza­mattarǵa medısınalyq qoldaý kórsetý, bilikti medısınalyq kadrlardy tartý, jańa aýrýhanalar men feldsherlik pýnkt­ter salý, jedel medısınalyq kómek kórsetý, aýyl aýrýhanalaryn ınternetpen qamtamasyz etý.

Úkimet saǵatyna beınekonferensııa formatynda Densaýlyq saqtaý komı­tet­teriniń, medısınalyq uıymdardyń basshylary, óńir ákimderi men densaýlyq saq­taý basqarmalarynyń ókilderi de qa­tysty.

Parlament ǵımaratynyń aldyndaǵy alańda kólik medısınasy quraldarynyń, sanıtarlyq avtokólikterdiń, jyljymaly dárihana beketteriniń kórmesi ótti. Al májilis zalynda úsh aýdanaralyq aýrýhana – Eńbekshiqazaq, Aıagóz jáne Merki Ortalyq kópsalaly aýrýhanalarynyń úzdik tájirıbeleri tanystyryldy.