Dýlat Isabekov álemi halyqaralyq teatr festıvalinde bıikten kórindi

Prozada ǵana qalam terbep qoımaı, dramatýrgııada da bıik belesterdi baǵyndyrǵan Dýlat Isabekov – ulttyq ádebıetimizdiń ujdany, maqtanyshy, aıbary.Al halyqaralyq «Isabekov álemi» festıvali araǵa on jyl salyp ekinshi márte ótki­zilip otyr. Dúnıeniń tórt bury­shymen baılanys jasap, Alma­tynyń tórine sheteldiń tórt birdeı teat­ryn kóshirip ákelip, eń saltanatty sahnalarda dúbir­letip dramatýrgııalyq shyǵarmalardyń sherý jasaýy, eń aldymen, klassıktiń talantyna taǵzymnan týady. Ulttyq ádebıetimizdiń «altyn dáýiri» atalatyn alpysynshy jyldary jazý óneriniń kósegesin kógertemiz dep kelgen jıyrmaǵa jýyq talanttyń ishinde Dýlat Isabekovtiń ekpini erekshe bolǵanyn qalamdastary da, oqyrmandary da biraýyzdan moıyndaıdy.

Jazýshy bolýdy ómirlik muraty etip belgilegen ol, otyzǵa tolar-tolmasynda ádebıetten oıyp turyp ornyn alyp, qazaqtyń qasıetti sózine jarty ǵasyrdan astam ýaqyt adal qyzmet etip keledi. Ne jazsa da, ár sózine jaýapkershilikpen qarap, ómirdiń shyndyǵyn kúıinip te, súıinip te, opyndyryp ta, oılantyp ta jazyp keledi. Sońǵy jyldary kitaptary kóptegen tilge aýdarylyp, spektaklderi de Londonnan bastap ózge de alys-jaqyn shetel sahnalarynda qoıylyp jatqan dramatýrgtiń shyǵarmalary aldaǵy jyly da Eýropanyń eki-úsh teatrynda sahnalanatyny belgili bolyp otyr.

D.Isabekov pesalaryn jazǵanda kó­rermenniń qa­byl­daýyna qyzyq, rejıs­serdiń sahnalaýyna yńǵaıly etip ıkemdep jaza ma deımiz. Qalam­ger shyǵar­mashylyǵynyń bir qupııasy osynda jasyrýly sııaqty. Dramatýrgtiń keıip­ker­leri qol jetpes asqaq qııal­men jasalǵan batyr da, qoıny-qonyshynan qazyna tógilgen baı da emes, qoǵamda qońyr tirshilik keship júrgen qarapaıym adamdar. Dramatýrg oqyrmanyna qoǵamdaǵy kishkentaı adamdardyń da súıe alatynyn, azap shegetinin, sóıte tura, baılyǵy, batyrlyǵy asqan jandarǵa qaraǵanda izgi­likti batyl qadamdarǵa bara alatyn úlken júregin, móldir janyn jyrlaıdy.

Onyń keıipkerleri tiri adamdar. Olarǵa senesiń. Olar týra ómirdegideı: minsiz emes, biraq meıirim bar. Eger kórermen osy keıipkerlerge jatyrqap qarap tursa, onda spektakl de, mynaý festıval de bolmaıtyn edi. Al bes kúnge sozylǵan teatr festıvalinde Grýzııa elinen kelgen Machabelı atyn­daǵy Shınvalı kásibı memlekettik dra­ma teatry «Aktrısa», Túrkııanyń Erzý­rým teatrynyń «О́kpek jolaýshy», Aýstralııadan kelgen Melbýrn teatry «Bórte» qoıylymymen jáne Túrkistan mýzykalyq drama teatry «Bórte», M.Áýe­zov atyndaǵy Ulttyq drama teatry «Júz jyldyq mahabbat», Qudys Qoja­mııa­rov atyndaǵy Memlekettik uıǵyr mýzy­kalyq komedııa teatry «Muragerler» spektaklderimen qatysyp, baq synady.

Almaty Theatre aldyna tóselgen Qyzyl kilem ústimen D.Isabekov ul-qyzdary, nemere-shóberelerimen, festıvalge kelgen meımandar men belgili ártister toby júrip ótken soń festıval shymyldyǵy Túrkistan mýzykalyq drama teatrynyń «Bórte» spektaklimen ashyldy.

Máresine jetken teatr merekesinde M.Áýezov atyndaǵy Ulttyq drama teatrynda ótken saltanatty jıynda qalam­gerdi mereıtoıymen quttyqtap, lebizin bildirgenderdiń qarasy mol boldy. «Salı­qaly ǵumyrdy syrly qalamǵa serik etken ózińizdi Alashtyń aýzy dýaly abyzy, shyndyqtyń shyraqshysy, qazaqtyń qabyrǵaly qalamgeri dep tanımyz» dep sóz bastaǵan Mádenıet jáne sport mınıstri Dáýren Abaev Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń qalamgerge joldaǵan quttyqtaýyn oqyp berdi. «Qurmetti Dýlat Isabekuly! Hal­qymyz sizdi qazaq ádebıetiniń kósh ke­rýeni ilgeri basýyna súbeli úles qosyp kele jatqan kórnekti qalamger retinde jaqsy biledi jáne qadirleıdi. Sizdiń qalamyńyzdan shyqqan tartymdy týyndylar ulttyq rýhanı-mádenı qazynamyz­dy baıyta tústi. Shynaıy ómirdi arqaý etken shyǵarmalaryńyz negizinde túsi­rilgen kórkem fılmder talǵamy bıik kó­rermenderdiń joǵary baǵasyna ıe boldy. Qazaq dramatýrgııasynyń órkendeýi­ne sińirgen eńbegińiz de óte mol. Zaman­nyń tynys-tirshiligin aıshyqtap kórsete bilgen pesalaryńyz elimiz ben álem teatrlarynyń sahnalarynda turaqty qoıy­lyp keledi. Árdaıym ónegeli ómir jolyńyzben keıingi tolqynǵa úlgi kórse­tip, qolǵa alǵan isterińiz sátti júzege asa berýine tilektestigimdi bildiremin. Sizge zor densaýlyq jáne otbasyńyzǵa baq-bereke tileımin» deıdi Memleket basshysy Q.Toqaev joldaǵan jyly lebizinde.

Halyqaralyq deńgeıdegi mańyzy zor mádenı sharany uıymdastyrýda Almaty qalasy ákimdiginiń eńbegin atap ótý lázim. Qala ákimi Erbolat Dosaev óz quttyqtaý sózinde: «basqa pesalaryn aıtpaǵannyń ózinde, «Bórte» spektakli  –ádebıet álemindegi úlken qubylys. Dańq­ty Shyńǵys hanǵa adal jar, aqylshy, tirek bola bilgen anamyzdyń beınesin somdaý arqyly oqyrmanǵa rýhanı azyq, keıingi býynǵa úlgi bolarlyq shyǵarma jasadyńyz» dep tamashalaǵan jandy tánti etken qoıylymǵa óz baǵasyn berdi.

Mereıtoıdy uıymdastyrýǵa atsa­lysqan barlyq jaýapty tulǵa men qu­zyr­ly mekemelerge alǵysyn aıta ke­lip, qalamger ádebıet týraly az-kem tol­­ǵanysyn oqyrmanymen bólispeı tu­ra almady. «Osydan bes jyl buryn aǵyl­­shyn teatrynda pesam sahnalanyp, Lordtar palatasynda mereıli jasym atalyp ótken kezde, kitaptan kýlt jasa­ǵan Londondaǵy Ulttyq kitaphanaǵa kita­bymdy resmı túrde aparyp tabys­ta­dym. Qazaq ádebıetinen birinshi bolyp apa­ryp bergen men ekenmin. Sizder mun­da qol soǵyp otyrsyzdar, al onda men muńaıyp qaıttym. M.Áýezov qaıda, B.Maılın, Ǵ.Músirepov qaıda, meniń za­mandastarym qaıda, basqa da aqyn-jazý­shylarymyzdyń klassıkalyq áńgime, povesteri nege osy ýaqytqa deıin aýdarylyp berilmegen? Qyrǵyz, túrikmen qalamgerleri túgel samsap tur. Biz joq­pyz. Biz ózimizdi nasıhattaı almaıtyn el ekenbiz. «Jaqsy dúnıe bolsa, ózderi alyp ketedi» dep beıǵam jata beremiz. Bul zaman ony kótermeıdi. Uıyqtap jata berseń, jurtta qalasyń. «Bizde mynadaı bar, mynadaı bar, oqyńdar, kórińder, baǵa berińder» dep apar. Jazǵanyń el ıgiligine, menshigine aınalmasa, ol týraly pikir bolmasa, rýhanı aınalymǵa túspese, jazǵan shyǵarmańnyń kimge keregi bar? Mynaý elde osyndaı ádebıet bar ekenin ózge jurtqa jarnamalap, kózderin jetkizý kerek». Aparyp ótkizgen kitaby aǵylshyn tildi oqyrmannyń suranysyna ıe bolyp, álemdegi eń iri Amazon saýda jelisi arqyly 29 dollardan satylymǵa túsken. Demek marǵaý keıipte jata bermeı, aýdaryp, nasıhatyn jasaı bilse, qazaq ádebıetiniń ónimi de ótedi degen sóz. D.Isabekovtiń aıtýynsha, búgingi kúni 800 betten turatyn romandardy oqýǵa eshkimniń qulqy joq, «Anna Karenına» 24 betpen, «Soǵys jáne beıbitshilik» 30-40 betpen ǵana oqylady.

Qazylar alqasynyń tóraǵasy Erkin Jýasbek bastaǵan teatr synshylary bes kúnge sozylǵan festıval qorytyndy­syn túıindep, júldegerler esimin anyq­ta­dy. Bilikti synshylardyń uıǵarymy­men festıvaldiń bas júldesin – 1 000 000 teńge júldeni Túrkistan mýzykalyq drama teatrynyń «Bórte» tarıhı dramasy ıelendi. Ivane Machabelı atynda­ǵy Shenvalı kásibı memlekettik drama teatrynyń «Aktrısa» qoıylymyn sah­nalaǵan Gocha Kapanadze «Úzdik rejısser» bolyp tanylyp, oǵan 700 000 teńgeniń sertıfıkaty tabystaldy. «Úz­dik­ akter» bolyp M.Áýezov atyndaǵy Ult­tyq drama teatrynyń ártisteri Almas Shaıah­metov, «Úzdik aktrısa» – Dárııa Júsip tanyldy. Sondaı-aq «Qazylar alqasynyń arnaıy júldesine» grýzın aktrısasy Lela Mahnıashvılı, «Úzdik akterlik ansambl» júldesine «Mura­gerler» qoıylymyn­daǵy uıǵyr teatrynyń ártisteri ıe boldy.

«Bórte»

Merýert JAQSYLYQOVA,

teatrtanýshy:

Festıval shymyldyǵyn ashqan ­Túr­­­kistan mýzykalyq-drama teatrynyń «Bór­te» pesasy qalamger Dýlat Isabe­kov­­tiń dramatýrgııasynda shoqtyǵy bıik turǵan shyǵarma. Álemniń tirshilik ta­­rı­hyn ózgertken han Shyńǵystyń jo­ryq­ta serigi, shańyraqta aqylshysyna aınal­ǵan qońyrat taıpasynan alǵan áıeli Bórteniń ómir jolyn baıandaıtyn bul týyndy – ótken tarıh pen búgingi kún­niń sabaqtastyǵyn kórsete bilgen kór­kem dúnıe. Babalardyń júrip ótken joly, olardyń ult múddesi úshin eńbegi, jankeshtiligi jan-jaqty qamtylǵan epıka­lyq, keń qulashty, monýmentaldy tarıhı drama. Pesadaǵy som-som beıneler, ar men ujdan, dostyq pen mahabbat tartysyna qurylǵan sıýjet jelisi kórýshisin, oqyrmanyn baýramaı qalmasy anyq.

Pesanyń sahnalyq nusqasyn Ita­lııa­daǵy Genýıa ulttyq teatrynyń dırek­tory ári rejısseri Davıde Lıvermore jasa­ǵan. Spektaklde negizgi basymdyq sahnalyq estetıkaǵa, ádemilik pen ásemdilikke be­rilgen. Ozyq tehnologııalardyń búgingi úlgis­imen kómkerilgen ssenografııalyq dekorasııa qazaq teatrynyń joǵary ári sońǵy býyn tehnıkany erkin meńgergenin baıqatty. Túrli gallogrammalar, oqıǵanyń mazmunyn qosymsha aqparattarmen baıyta túsken. Qoıylymda jańa tehnologııa­lar men akterlik sheberliktik astasyp keter múmkindigi de meıilinshe júzege asqan. Akterlerdiń erekshe sán-saltanaty jarasqan kostıýmderi, kıim-kostıýmderi kóz tartyp, ásemdiligimen erekshelenip turdy. Rejısser keń baıtaq sheksiz dalany mekendegen kóshpeli halyqtyń tanym-túsinigin, nanym-senimin aıshyqtaýǵa baryn salǵany kórinip tur. Tarıhı dramada óner kórsetken akterlik quram da osal emes, elimizdiń belgili óner qaıratkerleri qatysqan. Bórte rólindegi Aqbota Rahat keıipkeriniń kúrdeli taǵdyryn, kúres­kerlik qaısar minezin aldyńǵy planǵa shyǵarǵan. Bórte – A.Rahat baısaldy jar, parasatty serik, aqyly men aılasy qatar júretin áıel zaty retinde tanyldy. Aktrısa keıipkeriniń ózine tán ún sıpatyn, minezin, kúlkisin, júris-turysyn da jaqsy tapqan. Boıjetken arýdan el anasyna aınalǵan Bórteniń psıhologııalyq hal-kúıin shynaıylyǵymen jetkizýge tyrys­ty. Akter Erkebulan Daıyrov somdaǵan Shyńǵys han beınesi qaharmandyq syrt-turpaty jaǵynan ádebı negizdegi bahadúr sıpatyna uqsas kelgeni baıqaldy. Alaıda akterdiń keıipteýinde Shyńǵys hannyń ishki psıhologııalyq tereńdigin, halyq­tyń qamyn jep, kishkentaı taıpadan myz­ǵymas memleket qurǵan qaıratkerli­gin baıqaı almadyq. Ýálı-májin rólindegi Leılo Beknazar, Jamuqa rólindegi Nar­taı Saýdan­bekuly, Tuǵyryl handy oına­ǵan Ádil Ahmetov, Daı sheshen – Qonys­bek Bekaıdarov jasaǵan beıneler spek­takldiń kórkemdik deńgeıin kótergen.

Qoryta aıtqanda, qazaq teatrynda ult­tyń rýhyn, bolmysy men minezin jyrlaıtyn «Bórte» tarıhı dramasy ıdeıalyq mazmunymen, kórkemdik bıik deńgeıimen qalatyn shyǵarma deımiz.

«О́kpek jolaýshy»

Baqyt NURPEIIS,

T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń professory, ónertaný doktory:

Festıvalde Túrkııa Respýblıka­synyń Erzýrým teatry D.Isabekovtiń «О́kpek jolaýshy» dep atalatyn pesasy boıynsha qoıylǵan spektaklin kórsetti.

Spektakl negizinen eki akterdiń oıy­nyna qurylǵandyqtan da Zeınep pen Aıtóreniń minezderiniń ashylýy oryn­daýshylardan ózara úndestikti talap etedi. Muny durys túsingen Gondja Chılgy men Emrah Chılgy ózderine júktelgen mindetti oryndap shyǵýǵa barynsha tyrysty.

Zeınep rólindegi G.Chılgy sanaly ǵu­my­ryn balalaryna arnaǵan qarapaıym qazaq áıeliniń beınesin somdaýǵa talpyndy. Alaıda onyń oıynynda tereń tolǵanys pen psıhologııalyq tebirenister bolǵan joq.

Aıtóre – E.Chılgy da óz keıipkerin jan-jaqty zerttemegen. Aıtalyq, jıyrma jyl kórmegen úıin bir kórýge zar bolyp ańsap kelgen Aıtóreniń qara shańy­raqtyń kıesin sezinýi múlde baıqalmady. Beıtanys áıeldiń bosaǵasynan qobal­jyp attaǵan Aıtóreniń úıge kirgennen keıingi tebirenisi men bólmelerdi aralap shyqqannan keıingi muńy akterlik oıynda ashylmady. Sonymen qosa Zeıneptiń aqyly men parasatyna birtindep tánti bolýyn da kórsete almady. Áıeldiń balasy Ertaı-Sherıf Avdjy masaıyp kelgen kezde Aıtóreniń moıynyn ishine tartyp, oǵan mán bermeı bir oryn­da qozǵalmaı otyra berýi de kózge oǵash kórindi. Sol sáttegi onyń syrtqy túri naǵyz qorqaq adamnan aınymaı qaldy. Osy sahnada kópti kórgen salıhaly er adamnyń sabyrlylyǵy men ustam­dylyǵy akter­den oıly kózqaraspen kezdeısoq jaǵdaıda jol taýyp ketetin eptilikti kerek etken edi.

 Rejısser sahnanyń oń jaq buryshyna baglama (baglama) aspabynda áserli kúı oınap, birde jandy daýysta án aıtatyn oryndaýshyny (Saıd Gúlebenzer) otyrǵyzǵan. Bul spektaklge sál de bolsa lırıkalyq boıaý berip otyrdy.

Jalpy, bul spektaklde jandary ja­ras­qan qos muńlyqtyń jan dúnıe­sin asha túsetindeı rejısserlik tyń tásil­der bolǵan joq. Eki keıipker kóbinese ústel basynda otyryp sóılese beredi. Tipti ózderiniń bastarynan ótken qasi­retti jaǵdaılardy esterine alatyn sát­terdegi emosııalyq tolqýlar kezinde de oryndarynan qozǵalmaıdy. Tym qurysa, ishki jan kúızelisterin ary-beri júrip kórsetkende, qoıylymnyń ekpin-yrǵaǵy da ózgerer edi. Sol tárizdi Zeınep ońasha qalǵan kezde, onymen únemi jaǵalasyp sóılesip júretin er adamnyń beınesi rejısser tarapynan oınatylmaı qaldy. Bul keıipkerdi Zeınep qııalyndaǵy eles dep túsinýge tyrysqanymyzben de, onyń áreketteri anyqtalmaı qalǵan. Kerisinshe, Zeıneppen qabattasyp, sózderin estirpeı jatty.

Bir sózben aıtqanda, spektakl re­jıs­seri Gondja Chılgy bul pesany sah­nalaýdyń kórkemdik úlgisin taba almaǵan. Munda qoıylym tizginin tyrp etkiz­beı ustap turatyn kánigi rejısser­diń kásibı qoltańbasy álsizdik tanytty.

Degenmen de túrik teatr sahnasyna D.Isabekov pesasynyń endi ǵana qoıyla bastaǵanyn eskersek, onda «Erzýrým» teatrynyń bul spektaklin alǵashqy izde­nis­terdiń qataryna jatqyzamyz.

Jahandyq máselelerdi tolǵaıdy

Lasha ChHARTIShVILI,

teatrtanýshy, PhD, Grýzııa memle­kettik Sh.Rýstavellı atyndaǵy Teatr jáne kıno ýnıversıtetiniń professory, Zamanaýı Grýzııa teatryn zertteý ortalyǵynyń dırektory:

Dýlat Isabekovtiń jazýshylyq álemi jahandyq, aýqymdy ózekti máseleler men taqyryptarǵa arnalǵan. Birneshe jyl buryn M.Áýezov atyndaǵy Qazaq ulttyq drama teatry qoıǵan onyń «Júz jyldyq mahabbat» spektakli de ózin­dik ereksheligimen este qalady. Biz ony dramatýrg shyǵarmashylyǵyna arnalǵan II halyqaralyq teatr festıvali aıasyn­da kórýge múmkindik alǵanymyzǵa qýa­nyshtymyz. Qazaq aqynynyń ómiri týraly sóz qozǵaıtyn shyǵarma belgili bir tarıhı tulǵanyń ómiri sheńberinen asyp, jalpy, sol dáýirdegi sýretkerlerdiń qıyn da kúrdeli taǵdyryn beıneleıdi. Bir aqynnyń ǵumyryn barlyq qarama-qaı­shylyǵymen, qaltarysymen kórsetýdiń arqasynda kórermenderdiń kóz aldynda qarapaıym adamdardyń, sonyń ishinde ­teatr qyzmetkerleri men akterlerdiń ­sahna artyndaǵy ómiri órbıdi.

M.Áýezov atyndaǵy shyǵarmashylyq ujym óziniń ulttyq teatrlyq mektebin saqtaı otyryp, dástúr sabaqtastyǵynyń (akterlik, rejısserlik, sýretkerlik) úzdik úlgisin kórsete aldy. Sondyqtan spektaklge qatysqan akterler basty rólderde ǵana emes, epızodtyq rólderde de erekshe kórine bildi. Zylıha (aktrısa D.Júsip) jáne jas aktrısa (A.Baqytjanova) ara­syndaǵy sahnalyq seriktestik erekshe nazar aýdartty. Akter Almas Shaıahmetov oryndaǵan aqyn M.Jumabaev beınesi óte sátti shyqqanyn baıqadyq. Onyń ja­lyndaǵan minezi, alaýlaǵan sezimderi shynaıy. Akterlik ansambl joǵary deńgeıden kórine bildi.

Qazaq dramatýrgııasyn tereń túsingen

Anar ERKEBAI,

ónertaný kandıdaty:

Grýzııadan kelgen I.Machabelı atyn­daǵy Shınvalı memlekettik teatry usyn­ǵan «Aktrısa» spektakli naǵyz zamanaýı tynysta qoıylǵan dúnıe boldy. Qazaq dramatýrgııasyn tereńnen túsinip, pesa keıipkerleriniń álemine boılaǵan grýzın akterleri sahnada uly da qudiretti TEATR atmosferasyn naqty jetkize aldy. Áreket bos keńistikte ótse de, rejısser­diń sahnadaǵy alańdardy túrli bıikterde ornalastyrýynan, tóbedegi barlyq ja­ryq beretin quraldy kerisinshe tómen túsirýinen qoıylymnyń plastıkalyq sýretiniń ádemi de zamanaýı sheshimi tabyldy. Osy ádis spektakl tynysyn keńeı­tip, rejısserlik oıdy jınaqtap otyrýǵa múmkindik bergen.

Rejısser Gocha Kapanadze pesanyń boıaý-reńin buzbaı, oqıǵa óriminiń kelisimin saqtaı otyryp, shyǵarmany baıandaý formasynan (dramatýrgtiń áńgimeleýi) dramaǵa aýystyryp otyrady. Akter Lýrı Pophadze sahnaǵa shapan kıip baıaý aıań­dap kirgen aqsaqal dramatýrg beınesinde Aıgúldiń ómirin aıta kele, sahnanyń ortasynda áńgimesin bitirip jatyp shapanyn sheship, birden rejısserdiń beınesine aýysa ketýi de sheberliktiń úlgisi boldy. Dál sondaı, Erden, bıznesmen rólderin somdaıtyn Shota Metonıdzeniń oıynynda minez ereksheligi, transformasııa jáne komedııalyq sarynmen qatar dramalyq sátter syrǵyp ótti.

Árıne, qoıylymnyń úlken tabysy Lela Mahnıashvılı oryndaýyn­daǵy Aıgúl Asanova boldy. Ol búkil ǵu­my­ryn teatrǵa arnaǵan daryndy aktrı­sanyń ómirdegi, sahnadaǵy sátterin psı­ho­logııalyq tolǵanyspen ashyp, túrli beı­nelerdi somdaýdaǵy ereksheligine nazar aýdarǵan. Birde Katarına, birde Medeıa beınesine enip, sahna óneriniń qyzyǵy men shyjyǵyn ashyp bergendeı boldy.

Taqyryptyń ózektiligi, ár teatrda, ár akterdiń basynan ótetin jaǵdaılardyń sýrettelýi de grýzın teatrynyń bul qo­ıy­lymdy joǵary deńgeıde sahnalanýyna múmkindik jasady. Daryn ıeleriniń arasyndaǵy baqtalastyq, jaqsy ómir izdep ar-ujdanynan attap, otanynan ketip jatqan mamandar ár memlekette, ár elde kezdesetin jaǵdaı. Shınvalı teatry­nyń ujymy ár sózdi áreketti mızanssenalarmen órnektep, kórkemdik deńgeıi jo­ǵary qoıylym kórsetkeni festıval­diń mártebesin kóterdi.

Túrli mektepter toǵysy

Erkin JÝASBEK,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaı­ratkeri, M.Áýezov atyndaǵy Ulttyq drama teatrynyń dırektory, Qazy­lar alqasynyń tóraǵasy:

Qazaq sahna ónerinniń damý prosesinde festıval qozǵalysynyń alar orny erekshe. Bir ǵana Túrkııa elinde aıyna kem degende eki-úsh festıval ótedi. Muny Qazaqstanmen salystyrǵanda, bizde áli festıval ótkizý dástúri kenje qalǵan eken. Osyǵan oraı «Isabekov álemi» atty festıval – qazaq dramatýrgııasynyń álem dramatýrgııasy aldynda bedeldi ekenin aıshyqtap kórsetti. Biraq festıvalge qatysqan spektaklderdiń sapasy birdeı jaqsy dep aıta almas edim. Degenmende bir «Bórte» spektakliniń Almaty qala­syna kelip kórsetilýi teatrlarǵa úlken úderis ákelgeni daýsyz. Zamanaýı tehnologııamen spektakl qoıýdaǵy erek­she­likke kóńil bólýge, ony zertteýge degen qyzyǵýshylyǵymyzdy týǵyzdy. Grýzııa elinen kelip kórsetken «Aktrısa» spektakli, Túrkııa teatry qoıǵan «О́k­pek jolaýshy», qasymyzda otyrǵan uıǵyr teatrynyń «Muragerlerdi» sahnalaýy sahnagerler úshin mazmundy ári qyzyqty spektaklderdiń jıyntyǵy boldy. Dýlat Isabekovtiń qalamynan týǵan basqa da týyndylary budan keıin de talaı sahnalanatynyna eshkimniń kú­máni joq. Aýstralııa elinen, Melbýrn qalasynan kelip Dýlat Isabekovtiń dramatýrgııasyna kóńil bólinip jatýy qazaq óneriniń eń úlken jetistigi dep bilemin. Qazirgi tańdaǵy spektaklderden sharyqtaý shek kútpeısiń. Sebebi ýaqyttyń tizginine qaraı rejısserlerdiń talǵamy da ózgerip jatyr. Kórermendi katarsıske jeteleıtin, ıaǵnı kórermenniń ómirdi bir sátke bolsa da umytyp, sahna ónerine ene alýy akterlerdiń shyńdalǵan sheberlikteriniń arqasy dep bilemin. Mysaly, «Júz jyldyq mahabbat» spek­taklinde Zylıhany somdaǵan Dárııa Júsip­tiń akterlik sheberligin shet elden kelgen qonaqtar moıyndap jatyr. Bul fes­tı­valde túrli mekteptiń jarysy bolyp jatyr. Sonymen qatar uıǵyr teatrynyń «Muragerlerindegi» ana beınesi ómirde taza, jaqsy adamdardyń baryna senetin, búgingi zamannyń qym-qıǵash taǵdyrlaryn sıpattaı kele, adamı problemalardy ortaǵa salǵany kórermendi oılandyrdy. «Isabekov álemi» festıvali qazaq sahna úderisinde óz ornyn oıyp alǵan festıval boldy. Dýlat Isabekovtiń máńgilik keıipkerleriniń kókeıkesti oılary­nyń taýsylmaıtyny anyq. Festıvaldiń nátıjesi shartty nárse, eń bastysy, sah­na­lyq oqıǵalardyń artýy qazaq teatr óne­riniń qaryshtap, damýyna tıgizer áseri bolmaq.

ALMATY