Depýtattyq saýal: tozǵan qubyr, «qorǵansyz» qorǵanys ónerkásibi týraly

«Sharttyń maqsaty – Qazaq­stan men Túrikmenstan arasyn­daǵy aýmaqtyq sýlardy jáne ba­lyq aýlaý aımaqtarynyń shek­tes ýchaskelerin bólý. Túrik­men­stan jaǵy atalǵan shartty bıyl 17 sáýirde ratıfıkasııa­lady. Qujattyń ratıfıkasııa­lanýy jáne kúshine enýi ońtús­tik mejelerde Qazaqstan Respýb­lı­ka­synyń memlekettik shekarasyn de­lımıtasııalaý úderisin tolyq aıaqtaýǵa múmkindik beredi», dedi Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Syrtqy ister mınıstri Muh­tar Tileýberdi.

Shartty ratıfıkasııalaý nátı­jes­i – eki eldiń memlekettik sheka­­rasynda ózara qurmet, senim, teń quqyq, dostyq jáne ynty­maq­tastyq rýhynda shekaralyq máse­lelerdi retteý boıynsha turaq­tylyqty odan ári qamtamasyz etý.

Senat Tóraǵasy atap ótkendeı, qujat Kaspıı teńizindegi Qazaq­stan men Túrikmenstan arasyn­daǵy memlekettik shekara syzyǵyn aıqyndaý jáne balyq kásipshiligi aımaqtarynyń arajigin ajyratý maqsatynda ázirlengen.

«Osy zań Qazaqstannyń Túrik­menstanmen memlekettik sheka­rasyn delımıtasııalaý pro­sesin aıaqtaýǵa jáne eki memle­ket arasyndaǵy Kaspıı teńizin­degi memlekettik shekaralardy zańdy túrde bekitýge múmkin­dik beredi. Aldaǵy ýaqytta zań eki el arasyndaǵy tatý kór­shi­lik qatynasty odan ári nyǵaı­týǵa jáne ózara tıimdi ynty­maq­tastyqty damytýǵa yqpal etedi dep senemiz», dep atap ótti Máý­len Áshimbaev.

Senat depýtattary sondaı-aq «2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa Reseı Fede­rasııasynyń azamattary bolyp tabylatyn Eýrazııalyq ekono­mıkalyq komıssııanyń jáne Eý­razııalyq ekonomıkalyq odaq sotynyń laýazymdy adam­dary men qyzmetkerlerin zeınet­aqymen qamsyzdandyrý bóliginde ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn da qabyldady.

Zańnyń kúshine enýi osy adam­darǵa komıssııada jáne EAEO sotynda qyzmetin júzege asyrý kezinde alǵan zeınetaqy quqyq­tarynyń júzege asýy men qorǵa­lýyn qamtamasyz etedi.

«Qaralyp otyrǵan qujat Re­seı Federasııasynyń azamattary bolyp sanalatyn Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııasynyń jáne odaq sotynyń laýazymdy adamdary men qyzmetkerlerin zeı­netaqymen qamsyzdandyrý máse­lelerin retteıdi. Shart­tyń 32-qosymshasyndaǵy 53-tar­maǵyna usynylyp otyrǵan ózge­ris­terge sáıkes memlekettik qyz­met túrleri (memlekettik aza­mat­tyq, áskerı, ózge de túrleri) boıynsha eńbek ótili bar adamdarǵa zeınetaqy tólemderin alýǵa múmkindik beriletin bolady», dedi senator Narıman Tóreǵalıev.

Senatorlar otyrys barysynda ózderiniń depýtattyq saýaldaryn da jarııa etti. Senator Baqytjan Baıahmetov elimizdiń Premer-Mınıstrine joldaǵan depýtattyq saýalynda jylý jáne elektr energetıka nysandaryn qaıta jańǵyrtýdy usyndy.

«Statıstıka derekterine sáıkes Abaı oblysy boıynsha jy­lý qubyrynyń jalpy tozýy 65 pa­ıyzdy quraıdy. Bul – el­degi eń jo­ǵary kórsetkish. Osy jaǵ­daı jylý berý kezeńinde jy­lý qýa­tynyń tapshylyǵy men apat­tyq jaǵdaılarǵa sebep bolady já­ne jumysta tehnologııalyq úzi­lis­ter­ge ákelip soǵady», dedi se­nator.

Depýtat Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Abaı oblysyna jumys sapary ba­rysynda ınfraqurylym másele­lerine, onyń ishinde zamanaýı jylý elektr ortalyǵyn salýǵa erekshe nazar aýdarǵanyn eske saldy. Sondaı-aq Úkimetke Semeı qala­syndaǵy JEO-3 qurylysy boıyn­sha jumys tobynyń qura­myn naqtylaýdy, sondaı-aq jy­lýmen qamtý nysandaryn qar­jy­landyrý máselelerin pysyqtaýdy usyndy.

«Bıýdjet qarajatyn paıdalanýdy ońtaılandyrý maqsatynda jylý energetıka júıesin retteý sa­lasyndaǵy fýnksııalardy bir memlekettik organǵa orta­lyq­tandyrý múmkindigin qarastyrýdy jáne JEO-3 qurylysy boıynsha jumys tobynyń quramyn ja­ńartyp, onyń quramyna Par­lament depýtattaryn qosýdy usy­namyz», dedi Baqytjan Baıahmetov.

Nurjan Nursıpatov elimiz­diń qorǵanys-ónerkásip keshe­nin damytýǵa, onyń ishinde obek­tilerdi jekeshelendirý nátıjesine nazar aýdara otyryp, qarý-jaraq pen áskerı tehnıkany satyp alýda biryńǵaı memlekettik saıasatty ázirleý qajettigine erekshe toqtaldy.

Depýtat buǵan deıin ulttyq qaýipsizdik máseleleri boıynsha Úkimetke saýal joldaǵanyn, onda qorǵanys-ónerkásip keshenine ja­ta­tyn kásiporyndardy jekeshe­lendirý jóninde sharalar qabyl­daýdy, sondaı-aq qorǵanys óner­kásibine memlekettiń baqylaýyn joǵaltýǵa ákep soǵýy múmkin she­shim­der qabyldaýǵa tyıym salý­dy belgileýdi usynǵanyn atap ótti.

«Kórip otyrǵanymyzdaı, tabys ákelip otyrǵan nemese jar­ǵylyq kapıtaly ótken jyl­dar ishinde tek elimizdiń bıýd­jeti esebinen tolyqtyrylǵan kásip­oryndar satýǵa shyǵaryldy. Búgingi tańdaǵy rásimder boıynsha saýda-sattyq ótpedi dep tanylǵan jaǵdaıda olardy baǵa­laý qunynyń jartysyna teń baǵa­men satýǵa múmkindik beredi. Osyǵan baılanysty birinshi kezekte oqshaýlaý dárejesi elý jáne odan da kóp paıyzdy quraıtyn qorǵanys kásiporyndaryn qoldaý qajettigi týyndap otyr», dedi Nurjan Nursıpatov.

Senator osyǵan baılanysty Úkimetke jekeshelendirý josparlaryn memlekettik baqylaýdy tolyq nemese ishinara saqtaı otyryp qaıta qaraýdy usynyp otyr. Sondaı-aq memlekettik qorǵanys tapsyrysy aıasynda qarý-jaraq pen áskerı tehnıkany satyp alý jóninde biryńǵaı memlekettik saıasatty ázirleý týraly bas­tama aıtyldy.

Murat Baqtııaruly ekolo­gııalyq apat pen Kishi Araldyń joıylýyna jol bermeý úshin Aral teńizindegi Kókaral bógetin jedel jóndeýdiń mańyzdylyǵyn jetkizdi. Eger shuǵyl túrde sharalar qabyldanbasa, Kishi Araldan aıyrylyp qalýymyz múmkin.

Depýtat 2005 jyly «Syr­darııa arnasyn retteý jáne Kishi Araldy qutqarý» jobasy aıasynda Kókaral bógeti salynǵanyn eske saldy. Bul «Ǵasyr jobasy» respýblıkalyq bıýdjet pen Dú­nıejúzilik bank esebinen qarjy­lan­dyryldy. Alaıda búgingi tańda bógettiń 200 metrin sý shaıyp ketken jáne bul ýchas­ke jedel jóndeýdi qajet etedi.

«Jobanyń smetalyq qujat­tamasy daıyndalyp, osy jyldyń tamyz aıynda memlekettik saraptamanyń oń qorytyndysy alyndy. Jobanyń quny 4 mlrd 582 mln teńgeni quraıdy. Bıyl qyrkúıek aıynda respýblıkalyq bıýjettik komıssııanyń otyrysynda Sý resýrstary komıtetiniń bıýdjetin qaıta baǵyttaý esebinen jobany iske asyrýdy bastaýǵa Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligine 500 mln teńge bólindi. Alaıda 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjette osy jobany qarjylandyrýǵa qarjy qarastyrylmaǵan. Prezıdenttiń Kókaral bógetin nyǵaıtýǵa qatysty berilgen tapsyrmasy eskerýsiz qalǵan», dedi senator.

Depýtattyń aıtýynsha, eger de qazir Kókaral bógetin qutqaryp qalmasaq, bul jaǵdaı ekologııalyq apatqa ushyratady. Iаǵnı búginde 27 mıllıard tekshe metr sý jınalǵan Kishi Araldan aıyrylyp qalýymyz múmkin.

«Osyǵan baılanysty, sizden jobanyń aýqymdylyǵy men mańyzdylyǵyn eskere otyryp, 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet sheńberinde joba boıynsha qurylys jumystaryn aıaqtaýǵa qalǵan 4 mlrd 80 mln teńge bólinýin qamtamassyz etýińizdi suraımyz», dedi Murat Baqtııaruly Premer-Mınıstrge joldaǵan saýalynda.