Tamyrlas elge – tanym men tarıh

Qazaq tiline sýdaı, tutas túrki álemi úshin qyzmet etken Ishtvan Mandokıdi kózi qa­raq­ty el bilse kerek. Majar tiline aýdarylǵan «Qazaqtyń 550 ma­qal-máteli» kitaby Mandokı murasynan alynǵan fotosýrettermen kómkerilipti. Tusaýy kesilgen ekinshi «Kýndardyń sýrettelgen hronıkasy» atty ki­tap ta qazaq-majar qatynasyn tarıhı turǵyda bekite túser qundy dúnıe dep bilemiz. Is-sharaǵa qatysýshy Halyqaralyq Túrki akademııasy prezıdentiniń mindetin atqarýshy Fýzýlı Má­jıdlı, Majarstannyń Qazaq­stan Respýblıkasyndaǵy Tó­tenshe jáne О́kiletti Elshisi Otto Ivan Rona, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Ádil Ah­­metov, Nazarbaev Ýnıver­sıteti Qazaq tili jáne túr­ki­­taný kafedrasynyń meń­ge­rýshisi Iýlaı Shamıloǵly, ma­jarstandyq belgili túrkolog Shomfoı Qara jáne basqa da ǵalymdar men zııaly qaýym ókilderi baýyrlas elderdiń má­denı-rýhanı baılanysy týraly áńgimeledi.

«Balaly úı – bazar, balasyz úı – mazar» degen qazaq maqaly majarlarda da baryn aıtady Shandor Lejak. «Qazaqtyń 550 maqal-mátelin» majar aqyny, Koshýt syılyǵynyń laýreaty, Majarstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Fe­rens Býdda aýdarypty. Bul kisi otyz jyldan astam ýaqyt qa­zaq mádenıetin zertteýmen kele­di eken. 1988 jyly majar oqyr­man­­daryna qazaq ertegilerin ta­nys­tyrǵan.

«Kýndardyń sýrettelgen hronıkasy» atty ensıklopedııalyq jınaqqa kýn (ǵun) halqynyń shy­ǵý tegi, qonystanýy jáne ta­rıhy týraly ǵylymı zertteýler toptastyrylǵan. Kitap úsh bó­limnen turady. Birinshi taraýda ǵundardyń tarıhy sıpattalsa, ekinshi bólimde olarǵa qatysty termınderdiń túsindirmeleri bar. Sondaı-aq sońǵy bóliminde 49 eldi mekenniń tarıhy baıandalǵan. Munda kóp aıtyla bermeıtin derekter men ǵundardyń kórnekti tulǵalary týraly málimetter en­gizilgen.

Kezdesý barysynda Fýzýlı Májıdlı alqaly jıyn kórnekti túrkolog Qońyr Mandokıdiń muralary saqtalǵan Túrki akademııasy ǵımaratynda ótýiniń sımvolıkalyq máni zor ekenin atap ótti. Majarstan baǵytynda júzege asyp jatqan jobalarmen tanystyra kele ol al­daǵy ýa­qyt­ta atqarylatyn jumys­tarǵa da toqtaldy.

Majarstan Ulttyq quryl­taıy tóraǵasynyń orynbasary Shandor Lejak bolsa, tamyrlas elderdiń ortaq qundylyqtaryn zerttep, halyqtardyń baýyr­lastyǵyn arttyrýda akademııa atqa­ryp jatqan jumystarǵa rıza­shylyǵyn bildirdi. Sonymen qatar taraptar ekijaqty ǵylymı yntymaqtastyqty odan ári damytyp, keleshekte birlesken jobalar júzege asyrýǵa ýaǵdalasty. Kezdesý barysynda F.Májıdlı mártebeli meıman Shandor Le­jakqa arnaıy qurmet kórsetip, baýyr­lastyq baılanystardy nyǵaıt­ýǵa qosqan úlesi úshin aka­­demııanyń Álisher Naýaı atyn­daǵy altyn medalimen mara­pattady.

2017 jyly Majarstan Ha­lyqaralyq Túrki akademııasyna baqylaýshy mártebesin alyp, Túrki áleminiń yntymaqtastyq ınstıtýttary arasynda osy mártebeni ıelengen alǵashqy mem­leket bolǵanyn atap ótken jón. Akademııa Majarstan men Túrki álemi yqpaldastyǵyn arttyrý maqsatynda birqatar is-sharany júzege asyrýda. Atap aıtqanda, Nemet Dıýla, Dıord Almashı, Qońyr Mandokı syndy majar túrkologteriniń mırasy men taǵylymyna qatysty ǵy­lymı jobalardy qolǵa alyp, bir­qatar eńbekti jaryqqa shyǵar­dy.